Afrika’da Ebola salgını: Trump’ın siyasetlerinin rolü ne?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

2000’li yılların başından bu yana neredeyse her yıl yeni bir Ebola salgını yaşandı. Lakin mevcut salgın başkalarından farklı.

Bundan 10 yıl kadar evvel Batı Afrika’da yaklaşık 11 bin insanın vefatına yol açan yıkıcı salgın da dahil olmak üzere birçok Ebola hadisesi, “Zaire” ismi verilen varyanttan kaynaklanıyordu. Bu tipe karşı artık bir aşı bulunuyor.

Son aylarda süratle yayılan yeni agresif varyant ise 2007 yılında birinci sefer görüldüğü Uganda’daki “Bundibugyo” bölgesiyle tıpkı ismi taşıyor. Kelam konusu varyant daha evvel iki defa tesirli olmuştu. Lakin mevcut Ebola salgın hayli agresif bir biçimde yayılıyor. Bu varyanta karşı hâlihazırda ne aşı ne de ilaç mevcut. Enfekte olan her üç bireyden biri hayatını kaybediyor.

Dünya Sıhhat Örgütü’nün (DSÖ) açıkladığı son bilgilere nazaran, bilhassa Doğu Kongo ve Uganda’da tesirli olan üçüncü Bundibugyo salgınında Cuma günü itibariyle en az 177 kişi ömrünü yitirdi. Yaklaşık 700 kişi ise kuşkulu hadise olarak bedellendiriliyor.

DSÖ Genel Yöneticisi Tedros Adhanom Ghebreyesus, bu hafta Cenevre’de düzenlenen genel heyet toplantısında, “Salgının boyutu ve yayılma suratı beni derinden endişelendiriyor” dedi. Tedros, saha çalışmalarının genişletilmesi, temaslı takibinin artırılması ve laboratuvar testlerinin yaygınlaşmasıyla hadise sayılarının daha da artacağını söyledi.

Doğu Kongo’daki Rwampara hastanesinin karşında salgın hastalıklara karşı kollayıcı tedbir olarak ellerin yıkanması için taşınabilir bir lavabo kuludu Fotoğraf: Xinhua/IMAGO

Salgın neden geç fark edildi?

Tedros, salgının ortaya çıkmasının akabinde uzmanlarla olağan müşavere sürecini beklemeden milletlerarası sıhhat acil durumu ilan etti. Zira Ebola virüsünün bu sefer haftalar boyunca fark edilmeden yayıldığı anlaşıldı.

Sağlık çalışanları büyük ferdî risk altında salgını denetim altına almaya çalışırken, öbür bir soru da gündeme geliyor: ABD Başkanı Donald Trump yönetimi global sıhhat alanındaki dayanağını bu kadar sert biçimde azaltmamış olsaydı, salgın daha erken tespit edilebilir miydi?

Salgın açıklanandan çok daha büyük olabilir

ABD’li epidemiyolog Eric Feigl-Ding, doğrulanan Ebola olaylarının, “buzdağının yalnızca görünen kısmı” olduğunu söyledi.

Covid-19 pandemisinin başında, Ocak 2020’de birinci ikazlarda bulunan isimlerden biri olan Feigl-Ding, DW’ye yaptığı açıklamada şu değerlendirmede bulundu:

“Virüs, sıhhat çalışanlarını öldürdü ve farklı bölgelere süratle yayıldı. Şimdi gereğince test yapılmamasına karşın bu kadar çok hadise tespit ediyorsak, bu salgının düşündüğümüzden çok daha büyük olduğu manasına gelir.”

Feigl-Ding, mevcut salgının 2014 yılında Gine, Sierra Leone ve Liberya’da görülen Ebola salgınından da süratli yayıldığını belirtti.

DW’ye konuşan ABD’li epidemiyolog Eric Feigl-Ding, Afraka’daki şimdiki Ebola salgınının, iddia edilenden daha büyük boyutlarda olabileceği ihtarında bulunduFotoğraf: DW

Ebola denetim altına alınabilir mi?

Ebola, enfekte şahıslarla yahut onların beden sıvılarıyla direkt temas yoluyla bulaşıyor. Bu nedenle koronavirüse kıyasla yayılması daha sonlu. Teorik olarak Bundibugyo varyantı da karantina, test ve temaslı takibi üzere formüllerle denetim altına alınabilir.

Ancak Feigl-Ding’e nazaran asıl sıkıntı vakit kaybı: “Belirleyici olan sürat lakin artık o sürate sahip değiliz. Evvelden USAID bu suratı sağlıyordu. Alandaydılar, ilaç dağıtıyor, lokal sıhhat çalışanlarını ve klinikleri destekliyorlardı. Artık durum bu türlü değil. Sıhhat altyapısını zayıflatmanın sonucu işte budur.”

Kesintilerin bedeli mi ödeniyor?

Trump’ın Beyaz Saray’a dönüşünden en çok etkilenen kurumlardan biri ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı USAID oldu.

Trump imzaladığı bir kararnameyle ABD’nin yaptığı tüm yardım ödemelerini 90 gün müddetle dondurdu ve kullanım alanlarının yine incelenmesini istedi. Çok sayıda USAID çalışanı işten çıkarıldı, kurum bütçesinin yüzde 90’ı süreksiz olarak kesildi. Kongre daha sonra bütçeyi tekrar artırsa da süreksiz kesintiler bile birçok bölgede önemli sonuçlar doğurdu.

Avrupa hükümetlerinin de kalkınma yardımlarını azaltması durumu daha da ağırlaştırdı. Almanya da bu ülkeler ortasında yer alıyor.

Bu sert tasarruf siyasetlerinin en kıymetli uygulayıcılarından biri ise Hükümet Verimliliği Departmanı DOGE’un başındaki teknoloji milyarderi Elon Musk oldu.

Musk, Şubat 2025’teki bir kabine toplantısında “yanlışlıkla” Ebola’yla uğraş programlarını da durdurduğunu kabul etmek zorunda kaldı.

New York Times’ın haberine nazaran, bu programların bir kısmı daha sonra da yine devreye alınmadı. Gazetenin, ABD’nin Kampala Büyükelçiliği çalışanlarına dayandırdığı haberinde, o devirde Uganda’daki Ebola salgınının bu nedenle ağırlaştığı belirtildi.

Trump ayrıyeten Ocak 2025’te vazifeye başladıktan çabucak sonra ABD’nin DSÖ’den çekilmesi talimatını verdi. Karar bir yıl sonra resmen yürürlüğe girdi.

ABD, daha evvel DSÖ’nün en büyük finansörlerinden biriydi. Washington’un 2023 ve 2024 yıllarındaki toplam katkısı 1,2 milyar doları aşıyordu.

ABD Başkanı Donald Trump,, Mayıs ortasında Beyaz Saray’da Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. ile birlikte katıldığı bir aktiflikte, halkın ucuz sıhhat hizmetlerine erişimi için çaba gösterdiklerini söylediFotoğraf: Jonathan Ernst/REUTERS

Geçmiş Ebola salgınlarında DSÖ, ABD Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezleri (CDC) ile yakın iş birliği içinde çalışıyordu. Fakat CDC’nin bütçesi de Sağlık Bakanı Robert Kennedy Jr. devrinde büyük kesintilere uğradı.

Kennedy, Nisan 2025 prestijiyle çalışanın yüzde 25’inin işten çıkarılmasını ve kontratların yüzde 35’inin iptal edilmesini istedi. ABD medyasına nazaran Ebola ile gayrette vazife yapan değerli uzmanlar da “yanlışlıkla” işten çıkarıldı, daha sonra yine vazifeye alındı.

CDC ise hala Kongo’da misyon yapan 30’dan fazla çalışanıyla salgınla uğraşa dayanak verdiğini açıkladı.

Zor şartlarda salgınla mücadele

“Açlığa Karşı Eylem” isimli sivil toplum kuruluşunun Kongo Yöneticisi Julie Drouet de insani yardım ve sıhhat kaynaklarındaki azalmanın Kongo halkına ziyan verdiğini söyledi.

Drouet’ye nazaran salgının geç fark edilmesinin diğer nedenleri de var:

“İlk testler negatif çıktı zira testler daha yaygın olan Zaire varyantına nazaran hazırlanmıştı. Birinci vefatlar de sıhhat merkezlerinde değil, uzak yerleşim bölgelerinde yaşandı.”

Doğu Kongo’daki Kuzey Kivu, Güney Kivu ve Ituri bölgeleri uzun müddettir şiddet ve istikrarsızlıkla uğraş ediyor. 2025 başında Ruanda irtibatlı milisler, maden zengini bölgeyi büyük ölçüde denetim altına aldı.

Sürekli yer değiştiren nüfus nedeniyle salgınların yayılması kolaylaşırken, yardım takımlarının çalışması da zorlaşıyor.

Kivu Gölü kıyısındaki Goma metropolü, bir yıl evvel M23 militanlarının Kongo ordusunu püskürtüp kentte denetimi ele geçirmesiyle gündeme gelmişti. Artık ise yeni Ebola salgınının birinci hadisesi tekrar burada tespit edildiFotoğraf: Jospin Mwisha/AFP

Drouet buna karşın yardım kuruluşlarının hazırlıklı olduğunu söylüyor:

“Şu anda salgını denetim altına almak için elimizden gelen her şeyi yapıyoruz. Yardımların ulaştırılması için insani hava köprüleri kuruyoruz.”

Bu ortada doğu Kongo’nun milyonluk kenti Goma ile Uganda’nın başşehri Kampala’da da enfekte olaylar doğrulandı.

DSÖ birinci etapta ulusal sıhhat sistemlerini desteklemek gayesiyle 3,9 milyon dolarlık acil fon sağladı. Sıhhat uzmanları ise hükümetlere, salgının denetim altına alınabilmesi için bu ölçünün önemli biçimde artırılması davetinde bulunuyor.