Daha süratli yaşlanan gençlerde kanser riski de artıyor mu?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Susanna, bağırsak kanseri teşhisini aldığında 28 yaşındaydı. Andre ise 34 yaşında akciğer kanserine yakalandı.

Sosyal medyada bu hastalıklarla uğraşlarını anlatan Susanna ve Andre artık istisna değil. Alman Kanser Araştırma Merkezi (DKFZ), Almanya’da 20-39 yaş kümesinde bağırsak kanseri görülme sıklığının bariz formda arttığını kaydetti.

Araştırmacılar ABD’de de emsal bir eğilim gözlemliyor; üstelik hastalık oranları Almanya’dakinden daha yüksek. Ayrıca kemik iliği kanseri ve rahim gövdesi (endometrium) kanseri üzere kimi kanser tipleri de gençlerde giderek daha sık teşhis ediliyor.

Oysa kanser, temelde ileri yaş hastalığı olarak kabul ediliyor. Alman Kanserle Mücadele Vakfı (Deutsche Krebshilfe) bilgilerine nazaran, bayan ve erkeklerde kanser tanısı konulan şahısların ortanca yaşı 69. Kanser hücreleri, genlerin muhakkak kısımlarında meydana gelen değişikliklerin artık onarılamaması sonucu oluşuyor. Yaş ilerledikçe bu tamir sisteminin kapasitesi de azalıyor.

Kronolojik yaş ile biyolojik yaş arasındaki fark büyüyor

ABD’nin Missouri eyaletindeki Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden (Washington University School of Medicine in St. Louis) araştırmacılarının yayımladığı yeni bir çalışma, 50 yaşın altındaki bireylerde kimi kanser tiplerinin sebep giderek daha sık görüldüğüne dair kıymetli bir ipucu sunuyor. Araştırmaya nazaran, genç bireylerde kronolojik yaş ile biyolojik yaş arasındaki fark daha büyük.

Kronolojik yaş, doğumdan bu yana geçen yılların sayısını söz ediyor. Biyolojik yaş ise bedendeki yaşlanma süreçlerinin ne ölçüde ilerlediğini gösteriyor. Farklı organlar ve dokular farklı süratlerde yaşlanabiliyor.

Başka bir sözle, tıpkı kişinin karaciğeri, beyni ve kalbi birbirinden farklı biyolojik yaşlara sahip olabiliyor; bu da kişinin gerçek yaşından kıymetli ölçüde ayrışabiliyor.

Köln Üniversitesi Hastanesi’nde hematoloji ve onkoloji uzmanı olarak vazife yapan Ron Jachimowicz, gençlerde kronolojik ve biyolojik yaş arasındaki farkın büyümesiyle erken yaşta ortaya çıkan kanserler arasında birinci defa bu türlü bir irtibat kurulduğunu belirtiyor. Fakat, tıpkı vakitte Max Planck Yaşlanma Biyolojisi Enstitüsü’nde bir araştırma grubunun başkanı olan Jachimowicz önemli bir ikazda bulunuyor: “Unutulmaması gereken nokta, bunun korelasyona dayalı bir çalışma olması.”

Jachimowicz, bu sebeple araştırmanın nedensel bir bağlantı ortaya koymadığını, sırf birtakım ipuçları sunduğunu belirtiyor. Fakat bu bulgular bilimsel açıdan dengeli. Zira araştırmacılar esasen biyolojik yaşlanmanın kanser riskinin artmasıyla bağlantılı olduğunu biliyordu.

Biyolojik yaş nasıl ölçülüyor?

Biyolojik yaşı belirlemek ise kolay değil. Tek başına kesin sonuç veren bir test bulunmuyor. Bunun yerine farklı ölçütler birlikte bedellendiriliyor.

Araştırmacılar epigenetik testlerle DNA’daki kimyasal değişiklikleri inceliyor, belli kan pahalarını tahlil ediyor ve kromozomların uçlarındaki esirgeyici yapılar olan telomerlerin uzunluğunu ölçüyor. Ayrıca organ ve beden işlevlerini kıymetlendiren fizyolojik testler ile bilişsel değerlendirmeler de yapılıyor.

Bir kişinin farklı organlarının farklı biyolojik yaşlara sahip olabileceği belirtiliyor.Fotoğraf: magicmine/Zoonar/picture alliance

Yeni çalışmanın muharrirleri da bu prosedürlerin bir kombinasyonunu kullandı. Bunun için İngiltere’deki biyomedikal veri bankası UK Biobank’ta yer alan 150 binden fazla kişinin datalarını tahlil ettiler.

Genç jenerasyonlarda fark daha belirgin

Araştırmaya nazaran 1965-1974 yılları arasında doğan şahıslarda, 1950-1954 doğumlulara kıyasla kronolojik ve biyolojik yaş arasındaki fark bariz biçimde daha fazla.

İncelenen bireyler gençleştikçe bu farkın daha da arttığı gözlemlendi. ABD’de 10 binden fazla kişi üzerinde yapılan ek tahlillerde, 1990-1999 yılları arasında doğanlarda bu farkın, 1965-1969 doğumlulara nazaran daha da büyük olduğu görüldü.

Araştırmanın müellifleri şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Avustralya, Kanada, İngiltere ve ABD’de 1990’lı yıllarda doğan şahısların erken yaşta bağırsak kanserine yakalanma riski, 1960’larda doğanlara kıyasla en az dört kat daha yüksek.”

Biyolojik yaş değiştirilebilir mi?

Eskiden biyolojik yaşın yüzde 75 ila 90’ının hayat şekline bağlı olduğu düşünülüyordu. Fakat Jachimowicz’e nazaran durum bu türlü değil:

“Biyolojik yaşın yaklaşık yüzde 50’sini etkileyebiliriz. Kalan yüzde 50 ise genetik olarak belirleniyor.”

Yaşlanma sürecini yavaşlatan etkenler ise nizamlı antrenman, sağlıklı beslenme, kaliteli uyku, alkol ve uyuşturucudan uzak durmak üzere klasik ömür biçimi teklifleri. Jachimowicz’e nazaran toplumsal münasebetler de en az bunlar kadar kıymetli.

Gençler sebep daha süratli yaşlanıyor?

Peki, genç nesiller sebep anne babalarından ve büyükannelerinden, büyükbabalarından biyolojik olarak daha süratli yaşlanıyor?

Tanwei Yuan, bu sorunun kesin cevabının şimdi bilinmediğini, lakin birtakım mümkün açıklamalar bulunduğunu söylüyor. Heidelberg’deki Alman Kanser Araştırma Merkezi ‘nde (DKFZ) klinik epidemiyoloji alanında çalışan Yuan’a nazaran, gençler daha erken yaşlarda obez oluyor ve hayatlarının daha büyük kısmını fazla kilolu geçiriyor.

Egsersiz, kanser dahil pek çok hastalığı önlemede kıymetli bir etken olarak öne çıkıyorFotoğraf: IMAGO/Westend61

Ayrıca ekran karşısında geçirilen müddetin artması sebebiyle daha fazla oturuyor ve daha berbat uyuyorlar.

Yuan da yeni çalışmanın, kanser araştırmacılarının öne sürdüğü hipotezleri destekleyen değerli ipuçları sunduğu görüşünde.

“Kendinizi güzel hissetmiyorsanız doktora gidin”

Yuan, erken yaşta kanseri önlemek için sağlıklı hayat usulünün ehemmiyetini vurguluyor. Bunun yanı sıra şu tavsiyede bulunuyor: “Kendinizi düzgün hissetmiyorsanız doktora gidin ve tarama yapılmasını isteyin.”

Yuan bunu ferdî tecrübesine dayanarak söylüyor. Bir mühlet kendini düzgün hissetmemesinin akabinde, geçen yıl 32 yaşındayken bağırsağında bir polip tespit edildiğini anlatıyor.

Bağırsak polipleri başlangıçta uygun huylu olsa da tedavi edilmezlerse kansere dönüşebiliyor. Bu sebeple bedenin verdiği sinyallere dikkat etmek ve gerektiğinde harekete geçmek büyük kıymet taşıyor.

Peki, tabipler biyolojik yaşı ölçebilir mi? Jachimowicz’e nazaran bugün için bunun karşılığı hayır.

Biyolojik yaşın belirlenmesinin hala bilimsel araştırmaların konusu olduğuna dikkat çeken uzman, bunun şimdi rutin klinik uygulamanın bir kesimi olmadığını kaydediyor.

Jachimowicz, başka yandan bilhassa kanserin önlenmesi ve erken müdahale açısından bu alandaki çalışmaların gelecekte klinik uygulamaya taşınması gerektiği görüşünde. Ona nazaran yeni araştırma da bu sebeple değerli; zira bilim insanlarının bundan sonra hangi alanlara odaklanması gerektiğine işaret ediyor:

“Bunlar şimdilik geleceğe yönelik çalışmalar. Fakat hakikaten çok heyecan verici.”