Trump’ın eli zayıfladı: Petrol şoku telaşı artıyor

BEĞENDİM

ABONE OL

News

ABD ve İsrail’in hücumuyla başlayan İran savaşı üçüncü haftasına girerken, ham petrol arzındaki düşüşün önemli bir güç krizine yol açacağı telaşları büyüyor.

İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması nedeniyle dünya petrol arzının en az yüzde 15’i Körfez’de fiilen mahsur kalmış durumda.

İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana birinci sefer bu kadar büyük bir petrol şoku yaşanıyor.

Bu şok, Brent ham petrolü varil fiyatını 100 doların üzerine çıkardı. Dizel ve uçak yakıtı üzere rafine yakıtların global fiyatları, uzun periyodik kıtlık kaygısı nedeniyle, daha da keskin bir halde arttı.

İran’ın yeni dinî lideri Mücteba Hameney, saldırılara son vermeleri için ABD ve İsrail üzerinde baskı uygulamaya çalıştıklarını, bu nedenle Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalacağını söyledi. Bununla birlikte Hamaney, münferit birtakım ülkelerin, gemilerinin bu güzergahtan geçişini İran donanmasıyla koordine edebileceklerini duyurdu.

Şoktan çıkış arayışı

Washington idaresi, ABD donanmasının şu anda Hürmüz Boğazı’nı kuvvet kullanarak açamayacağını kabul etmiş durumda.

Dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan, Hürmüz Boğazı’na alternatif seçenek sunma arayışında, günde 5 milyon varile kadar petrolü Kızıldeniz limanı Yanbu’ya yönlendirmek için çabalıyor.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) de petrol satışını, Hürmüz Boğazı’ndan Fuceyra limanındaki terminale yönlendiriyor.

Ancak tüm bu uğraşlar, gitgide büyüyeyecek güç açığını kapatmaya yetmiyor. Savaş öncesinde bu bölgeden günlük olarak dünyaya tedarik edilen yaklaşık 15 milyon varil petrol, artık global pazarlara ulaştırılamıyor.

Trump’ın krizi tedbire atılımları sonuç veriyor mu?

ABD, Hürmüz Boğazı’ndan geçişi tekrar sağlamak için çabalıyor.

Trump idaresi geçişleri teşvik etmek üzere gemileri savaşla ilgili kayıplara karşı sigortalamak için mali garantiler sunsa da, ticari nakliyeciler riski almaya istekli görünmüyor.

Başkan Donald Trump ayrıyeten Hürmüz Boğazı’nda güvenliği sağlamak için müttefiklerine bölgeye donanmalarını gönderme daveti yaptı. ABD’nin müttefikleri davete temkinli yaklaştı, pek çok müttefik açıkça ret karşılığı verdi. Müttefikler bu türlü bir davete olumlu karşılık verse bile bunun planlanarak hayata geçirilmesi haftalar sürebilir.

Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ile öbür 10 petrol üreticisinin oluşturduğu OPEC+, geçmişteki krizler esnasında petrol açığına “yedek üretim kapasitesi” yoluyla tahlil arardı.

Ancak bu sefer bu seçenek de masada değil. Milletlerarası Güç Ajansı’na (IEA) nazaran İran savaşı başlamadan evvel günde yaklaşık 3 milyon 900 bin varil yedek kapasite mevcuttu, ancak bunun ezici çoğunluğu Ortadoğu’da. Yalnızca Suudi Arabistan’daki yedek kapasite yaklaşık 1 milyon 700 varil. Yani yedek kapasitenin de pazarlara ulaştırılması zorda.

IEA da aslında süratlice harekete geçti. Geçen hafta, 32 üye ülkenin acil durum rezervlerinden 400 milyon varil petrolü piyasaya sürme planlarını açıkladı. Bu, kurumun yönettiği toplam stratejik petrol rezervlerinin yaklaşık üçte birine tekabül ediyor.

ABD, 415 milyon varillik Stratejik Petrol Rezervi’nden 172 milyon varil ile açık orta en büyük hissesi sağlayacak. JPMorgan’a nazaran bundan sonrası için ABD’nin elinde, teknik ve operasyonel sonlar nedeniyle yalnızca 100 milyon varillik petrol rezervi kalacak.

Bu ortada Trump idaresi, yabancı bayraklı gemilerin ABD limanları ortasında yakıt ve tarım eserleri taşıyabilmesine imkan sağlamak için asırlık Jones Maddesi’nin süreksiz olarak askıya alınmasını da pahalandırıyor. Bu adım, bilhassa Körfez Kıyısı’ndaki rafineri merkezinden Doğu ve Batı kıyılarına yakıt taşınması yoluyla bölgesel darboğazları hafifletebilir. Lakin ham petrol fiyatları üzerindeki tesirinin çok hudutlu olacağı düşünülüyor.

Trump’ın ABD Kongresi’ne akaryakıt ve dizel vergilerini düşürme daveti yapması da tahlil vadetmiyor.

Peki Rus petrolü piyasaları rahatlatır mı?

Trump idaresi, yükselen akaryakıt fiyatları ile ilgili siyasi hassasiyetlerin farkında. Zati bu nedenle piyasa üzerindeki baskıyı hafifletmek için son iki haftadır neredeyse tüm mevcut kaldıraçları kullandı.

Hatta Washington, global arzı artırmak ve güç fiyatları üzerindeki baskıyı hafifletmek için Rusya yaptırımlarını gevşetti.

Trump idaresi, 30 gün mühletle, denizde bekleyen Rus ham petrolü ve petrol eserlerinin satın alınabileceğini, yaptırımlara muafiyet getirildiğini duyurdu.

Küresel nakliye bilgi tahlil şirketi Kpler’e nazaran, 12 Mart prestijiyle tankerlerdeki Rus ham petrolü ve rafine ürünleri 245 milyon varil dolayında. Bu, İran savaşı boyunca pazarlara tedarik edilemeyen Ortadoğu petrolüne yakın bir oran.

Ama mühleti uzatılsa da, muafiyetin piyasaları rahatlatmaya yetmeyeceği konusunda uzmanlar hemfikir.

Çünkü Batı’nın yaptırımlarına karşın Çin, Hindistan ve Türkiye esasen Rusya petrolünün büyük kısmını satın alıyordu. Hasebiyle buradan pazarlara akacak petrol, beklentilere cevap verebilecek yeterlilikte değil.

Riskler neler?

Bütün bu göstergeler, acı bir gerçeği ortaya koyuyor: Trump, Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının global petrol piyasası üzerindeki artan tesirini gerçek manada telafi edebilecek araçlardan mahrum.

Arzın talebi karşılayamadığı durumlarda yalnızca fiyatlar yükselmiyor. Birebir vakitte tüketim de çoklukla düşüyor. Petrol kelam konusu olduğunda riskler daha da artıyor. Güç krizi, global iktisada darbe indirebilir.

Kim en savunmasız pozisyonda?

Asya en savunmasız pozisyonda, zira bölge ham petrol ithalatının yaklaşık yüzde 60’ını Ortadoğu’dan karşılıyor.

Petrol tedarikinin İran savaşı nedeniyle sekteye uğramış olmasının tesirleri yakında hissedilmeye başlanacak.

Körfez’den Asya’ya tanker seferleri ekseriyetle yaklaşık bir ay sürüyor. Bu da önümüzdeki iki hafta içinde petrol akışının birden azalacağı manasına geliyor.

Güney Kore’den Sri Lanka’ya bir çok ülke yakıtı karnelemeye başlamak zorunda kalabilir ve bu esasen kırılgan olan bu ülkelerin ekonomilerine darbe indirebilir.

Tayland, Japonya, Vietnam ve Hindistan üzere ülkeler halihazırda adımlar atmaya başladı.

Asya genelindeki rafineriler, ham petrol tasarrufu sağlamak maksadıyla üretim kapasitelerini düşürdü. Birtakım hükümetler, çalışanlara meskenden çalışma talimatı verdi, yürüyen merdiven kullanımını kısıtladı ve kimi durumlarda, tüketicileri süratle yükselen fiyatlardan korumak için akaryakıt vergilerini kaldırdı.

Hürmüz Boğazı’nın ne vakit tekrar açılacağı öngörülemiyor. Bu da global petrol tedarik zinciri üzerindeki baskıyı giderek artırıyor.

ABD’nin acil durum seçeneklerini tüketmesiyle birlikte, petrol fiyatları üzerindeki üst taraflı baskı muhtemelen artacak, bu da Trump idaresi üzerinde siyasi baskının ağırlaşmasına yol açacak.

Reuters/ DA, BK