Meta’ya dava dalgası: İnternette sizi kim takip ediyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Sosyal medyayı kullananlar, bilgilerinin toplandığını, tahlil edildiğini ve paylaşıldığını biliyor. Bilhassa de şahsileştirilmiş reklamlar için. Fakat Facebook, Instagram üzere toplumsal medya platformlarını çatısı altında bulunduran Meta bunun da ötesine geçiyor ve kendi uygulamalarından gelmeyen bilgileri de topluyor.

Tüketiciyi Koruma Derneği’nin (VSV) Başkanı Daniela Holzinger bunu şu sözlerle anlatıyor:

“Kendinizi bir mağazaya girmiş üzere düşünün. Bir çalışan fark ettirmeden omzunuza bir mikrofon takıyor ve bu aygıt dışarıda da doktor muayenehanesinde, ofiste ya da özel hayatınızda, hatta yatak odanızda yaptığınız konuşmaları ve hareketlerinizi kaydediyor. 2026 yılında internet tam olarak bu türlü işliyor. Meta, açıkça karşı çıkmış olsanız bile internette yaptığınız neredeyse her tıklamayı, aramayı ve alışverişi takip edebiliyor.”

Business Tools: Meta’nın görünmez casusları

Gerçek hayatta büyük reaksiyon çekecek bu türlü bir uygulama, internette neredeyse fark edilmiyor. Halbuki bu sanal mikrofonlar yıllardır internet kullanıcılarını “dinliyor”. Bunun arkasında ise “Business Tools” ismi verilen araçlar bulunuyor.

Bunlar, Meta’nın internet sitelerinin işletmecilerine ve uygulama geliştiricilerine sunduğu, kullanıcıların göremediği yazılımlar. Meta’nın vaadi ise şu: Bu araçlar sayesinde Meta platformlarındaki reklamlar daha verimli hâle geliyor.

Reklam verenler böylelikle Facebook yahut Instagram’daki reklamlarının ne kadar başarılı olduğunu görebiliyor ve tanıtım stratejilerini buna nazaran uyarlayabiliyor.

Tüketiciyi Muhafaza Derneği, Meta’nın bu uygulamasına karşı toplu dava açtı.

Meta’ya karşı kişisel ve toplu davalar açan BK Baumeister & Kollegen Tüketici Hukuku Ofisi’nin yöneticisi Max Baumeister ise bu araçlardan kaçınılmasının neredeyse imkânsız olduğunu söylüyor:

“Bilgisayar mühendisliği okumuş ve elinizden gelen her şeyi yapmış olsanız bile bunu engellemeniz mümkün değil.”

Baumeister’e nazaran, bundan tüm internet kullanıcıları etkileniyor; Meta hesabı olup olmaması fark etmiyor. Yani Instagram yahut Facebook hesabını silmek de tahlil olmuyor.

Alkol bağımlılığından kurtulmaya yönelik içerikler arayan kullanıcılar bile, çevrim içi takip sistemleri sebebiyle daha sonra şahsileştirilmiş alkol reklamlarıyla karşılaşabiliyorFotoğraf: U. J. Alexander/imago images

İnternet sitelerinin büyük kısmı etkileniyor

Bugün bu Business Tools araçlarına sayısız internet sitesinde rastlanıyor. Bunlar arasında çok ziyaret edilen haber ve alışveriş sitelerinin yanı sıra arkadaşlık ve erotik içerikli siteler de bulunuyor.

Berlin Eyalet Mahkemesi’nin değerlendirmesi şöyle:

“Tahminlere nazaran bu araçlar, dünya genelindeki internet sitelerinin en az yüzde 30 ila 40’ında ve Almanya’da en çok ziyaret edilen birinci 100 internet sitesinin büyük çoğunluğunda kullanılıyor.”

Böylece Meta’ya ilişkin olmayan sitelerde yapılan her tıklama ve her bilgi girişi sonunda Meta’ya ulaşıyor; burada depolanıyor, tahlil ediliyor ve kimlerle paylaşıldığı bilinmeyecek halde aktarılıyor.

İsimler, e-posta adresleri, telefon numaraları, hobiler, uygar durum, siyasi görüşler, ruhsal problemler, cinsel yönelimler… Liste uzayıp gidiyor.

Leipzig Eyalet Mahkemesi’nin kararında ise şu sözler yer alıyor:

“Her kullanıcı, Instagram yahut Facebook hesabıyla giriş yapmamış olsa bile üçüncü taraf internet sitelerinde dolaştığı yahut bir uygulama kullandığı anda Meta tarafından kişisel olarak tanınabilir durumdadır.”

DW’nin soruları üzerine Meta, davalar ve bilgi muhafaza ihlali suçlamaları hakkında yorum yapmayı reddetti.

Davaların muvaffakiyet talihi ne kadar?

Giderek daha fazla kişi bu “sanal mikrofonlara” karşı tüzel yollara başvuruyor.

Bağımsız eser ve hizmet inceleme kuruluşu Stiftung Warentest’in aktardığına nazaran, Almanya’da Meta’yı büyük bir tazminat dalgası bekliyor. Mart 2026’nın başına kadar yaklaşık 91 bin 500 Facebook ve/veya Instagram kullanıcısı Tüketiciyi Müdafaa Derneği’nin toplu davasına katıldı.

Buna ek olarak 300 bin kişi daha meta-klage.de üzerinden avukatlara vekâlet vererek tazminat başvurusu yaptı.

Yalnızca Almanya’da yaklaşık 50 milyon Meta kullanıcısı bulunuyor ve bunların tamamı toplu davaya katılabilecek durumda.

Bağımsız eser ve hizmet inceleme kuruluşu Stiftung Warentest, Meta’ya karşı açılan davaların sonuçlarını ve tüketicilerin haklarını yakından takip ediyorFotoğraf: dpa

Baumeister, birinci davaların yaklaşık yüzde 90’ını kaybettiklerini belirterek bunun sebebini şöyle açıklıyor:

“Uyuşmazlık son derece karmaşık. Büyük şirketler, uzun ve çok karmaşık savunma metinleriyle mahkemelerin bu belgelerle ilgilenme isteğini önemli biçimde azaltmayı başarıyor.”

Ancak vakitle tablo değişti. Almanya’daki 22 Yüksek Eyalet Mahkemesi’nin dokuzu davaları inceledi ve davacılar lehine karar verdi. Baumeister’e nazaran birinci derece mahkemeleri de artık bu içtihatlara ahenk sağlıyor.

Stiftung Warentest ise şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Almanya’daki mahkemeler, Meta’yı şimdiye kadar yaklaşık bin davada, ikna edici münasebetlerle, 10 bin euroya kadar tazminata ve neredeyse her vakit data depolamanın durdurulmasına ve bilgilerin silinmesine mahkûm etti.”

Tazminat ölçüleri mahkemeden mahkemeye değişiyor

Ancak hükmedilen tazminat ölçüleri farklılık gösteriyor.

Mainz ve Ellwangen Eyalet Mahkemeleri 10 bin euro tazminata hükmetti.

Dresden Yüksek Eyalet Mahkemesi ise 3 Şubat 2026 tarihinde görülen dört paralel davada Meta’nın davacı başına bin 500 euro ödemesine karar verdi.

Münih Yüksek Eyalet Mahkemesi ise Aralık 2025’te sırf 750 euroluk tazminatı uygun buldu. Bu kararlar şimdi mutlaklaşmış değil.

Şimdi sıra Almanya’nın en üst hukuk mahkemesi olan ve yargıtay misyonu gören Karlsruhe’deki Federal Yüksek Mahkeme’de (Bundesgerichtshof/BGH). Yüksek mahkemenin gelecek yıl vereceği kararın, alt mahkemeler için yol gösterici olması bekleniyor.

Federal Yüksek Mahkeme’nin (BGH) Meta davasıyla ilgili kararının 2027’de çıkması bekleniyor. Geçtiğimiz aylarda Dresden, Naumburg, Münih, Jena ve Hamm üzere yüksek bölge mahkemeleri, davacıların lehine karar vermiştiFotoğraf: Matthias Balk/dpa/picture alliance

Kararın öteki AB ülkelerine de tesiri olabilir

Meta’nın data toplama uygulamalarına karşı türel çabayı yüklü olarak Alman internet kullanıcıları yürütüyor. Avusturya’da da emsal davalar açılmış durumda.

Buna karşın Federal Yüksek Mahkeme’nin kararı, Almanya hudutlarını aşan sonuçlar doğurabilir.

Baumeister, “En fazla nüfusa sahip Avrupa Birliği ülkesinin en üst mahkemesi olan Federal Yüksek Mahkeme’nin, Avrupa’daki mevzuat ve içtihat üzerinde de büyük tesiri vardır” görüşünü lisana getiriyor.

Davacılar açısından en olumlu senaryoda, Yüksek Mahkeme hem tazminata hükmedecek hem de Meta’nın bu şahıslara ilişkin bilgileri toplamayı bırakmasını isteyecek.

Ancak Baumeister, yurt dışında bulunan bir şirkete karşı verilen “veri toplamayı durdurma” kararlarının uygulanmasının hayli karmaşık olduğunu da vurguluyor.

İrlanda merkezli Meta’nın Avrupa’da yılda yaklaşık 50 milyar euro, yani haftada yaklaşık bir milyar euro gelir elde ettiğini hatırlatan Baumeister şöyle diyor:

“Meta süreci uzatıyor. Gerçek manada nezareti sona erdirecek tesirli araçlar olmadığı sürece haftada bir milyar euro kazanmaya devam ediyor ve mümkün olduğu kadar bunu sürdürüyor. Meta’nın stratejisi çok kolay.”

“Ortak sorumlular” da hesap verebilir

Federal Yüksek Mahkeme’nin vereceği karar, Business Tools araçlarını kendi sitelerine entegre eden şirketleri de etkileyebilir.

Bugüne kadar davalar yüklü olarak Meta’ya karşı açılmış olsa da bu şirketlerin kendilerini inançta hissetmemesi gerekiyor. Çünkü onların iş birliği olmadan Meta’nın bu ölçekte data toplaması mümkün değil.

Baumeister bu mevzuda şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Avrupa Birliği Adalet Divanı, internet sitesi işletmecileri ile Meta arasında ortak sorumluluk bulunduğunu esasen tespit etti.”

Bu ortak sorumlular arasında çok sayıda orta ölçekli şirket bulunduğunu belirten Baumeister’e nazaran, muhtemel yaptırımlar bu şirketleri Meta’dan çok daha fazla etkileyebilir.

“Onlar da sisteme katılmayı bırakırsa, bu sistem artık işlemez.”