Türk iktisadının motoru savunma mı oluyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Geçen hafta 5-9 Mayıs tarihleri ortasında İstanbul’da gerçekleştirilen SAHA 2026 Memleketler arası Savunma, Havacılık ve Uzay Sanayi Fuarı (SAHA Expo), gözleri Türkiye’nin ürettiği savunma sistemlerine çevirdi.

Fuarda merak uyandıran başlca yenilik ise Türkiye’nin birinci kıtalararası balistik füzesi Yıldırımhan oldu. Ulusal Savunma Bakanlığının AR-GE ünitesi tarafından Yıldırımhan’ın menzilinin 6 bin kilometreye ulaştığı açıklandı. Birinci sefer fuarda sergilenen füzenin saha testlerinin bu yıl içinde gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Fuara 263’ü memleketler arası olmak üzere toplam 1700’ün üzerinde firma katıldı. Fuarda 75 ülkeden 105 ticari heyet ile yapılan mutabakatlarla 8 milyar dolarlık ticarete imza atıldığı açıklandı.

Ancak savunma alanındaki tek yenilik Yıldırımhan değil. SAHA İstanbul Materyal ve Malzeme Şekillendirme Komitesi Başkanı ve Sima Alüminyum Genel Koordinatörü Celalettin Kırboz’un verdiği bilgilere nazaran, fırtına obüsü mühimmatı için Türkiye’de özel bir çizgi kuruldu. Daha evvel Rusya ve Uzak Doğu’dan ithal edilen ham hususlar artık yerli olarak üretiliyor. Tekerlekli zırhlı araçlarda kullanılan ve Fransa’dan ithal edilen çelik porya yatakları, dövme alüminyum teknolojisiyle millileştirilirke, Bayraktar TB2 ile yeni jenerasyon Kamikaze ve Sivrisinek projelerinin iniş sistemleri yerli alüminyum teknolojisiyle üretilmeye başlandı.

Türkiye’nin birinci kıtalararası balistik füzesi Yıldırımhan SAHA 2026’da fuar alanında sergilendiFotoğraf: Cem Tekkesinoglu/Anadolu Agency/IMAGO

Türkiye’nin büyüyen savunma endüstrisi yalnızca güvenlik açısından değil ekonomik açıdan da dikkat çeken boyutlara ulaşmış durumda.

“Stratejik bir itici güç oldu”

Fuara katılan yerli savunma şirketlerinden biri olan ARF Technologies’in Teknolojiden Sorumlu Başkanı (CTO) Sinan Unan da DW Türkçe’ye “Savunma sanayi sırf güvenlikalanında değil; iktisat, teknoloji ve istihdam açısından da stratejik bir itici güç konumunda” değerlendirmesini yaptı.

Sektörün ileri teknoloji muhtaçlığını daima canlı tutarak ülkenin mühendislik kapasitesini, Ar-Ge yetkinliğini ve bilimsel gelişimini direkt ileri taşıdığına vurgu yapan Unan, şirket olarak radar sistemleri, komuta denetim merkezleri, hava savunma sistemleri ve askeri bağlantı altyapıları olmak üzere yüksek hassasiyetli vakit senkronizasyon tahlilleri sunduklarını kaydetti.

Türk savunma endüstrisinin sadece platform üretimine odaklanan bir yapıdan çıkarak, kritik alt sistemleri, elektronik altyapıları ve yüksek teknoloji bileşenlerini yerli olarak geliştirebilen bir ekosisteme dönüştüğünü tabir eden Unan, şu görüşleri lisana getirdi:

“İnsansız sistemler, elektronik harp, haberleşme teknolojileri, radar ve komuta denetim altyapılarında Türkiye’nin güçlü bir mühendislik kabiliyeti oluştu. Bu süreçte süratli mühendislik adaptasyonu, alana yönelik tahlil geliştirme yeteneği ve maliyet-performans avantajı öne çıkan güçlü taraflarımız.”

Peki Türkiye’nin savunma sanayiindeki bu yerli üretim atağı nasıl hayata geçti?

“Johnson mektubu birinci alarm zili oldu”

DW Türkçe’ye konuşan İstanbul Gelişim Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Milletlerarası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ahmet Sapmaz’a göre, Türkiye’de savunma endüstrinin kendi kendine kâfi hale gelmesinin birinci adımları aslında 1960’lı yıllarda atılmaya başladı.

Türkiye’ye İkinci Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler Birliği’ne karşı ABD tarafından silah dayanağı sağlandığını hatırlatan Doç. Sapmaz, “1964 yılında ise dönemin ABD Başkanı Lyndon B. Johnson’ın Türkiye’nin Kıbrıs’a müdahale teşebbüsünü durdurmak hedefiyle Başbakan İsmet İnönü’ye yolladığı sert mektup, yani Johnson mektubu, Türkiye için kendi savunma sistemlerini kurmak konusunda birinci alarm zili oldu” dedi.

ABD Başkanı Lyndon B. JohnsonFotoğraf: Henry Griffin/AP/picture alliance

1974 yılında Kıbrıs çıkarması sonrasında ABD tarafından silah ambargosu uygulanan Türkiye’nin savunma alanında yeni bir periyoda adım attığın tabir eden Sapmaz, “Bundan sonra aslında Türk savunma endüstrisinin birinci kuruluş adımlarının atıldığını görüyoruz. Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı çerçevesinde kamunun, yani devlet eliyle savunma endüstrinin geliştirilmeye çalıştığını görüyoruz” diye konuşuyor.

Son 10-15 yılda hayata geçirilen yatırımlarla savunma sanayiinde yerlilik oranlarının yüzde 75-80’lere ulaştığına vurgu yapan Ahmet Sapmaz’a nazaran, bu süreçte Türkiye kendi savunma teknolojilerini üretme zaruriliği ile karşı karşıya kaldı.

Sapmaz, “Ordunuzun kullanacağı silahı kendinizin üretmesi çok kıymetli. Şu anda hem NATO ittifakı içerisinde hem de Türkiye’yi yakından izleyen ülkeler çerçevesinde Türkiye’nin bu artan kapasitesi büyük birincisi görüyor. Orta ölçekli bir ülke olarak Türkiye, savunma alanında giderek öne çıkıyor” değerlendirmesinde bulunuyor.

Dünyanın 11’inci büyük ihracatçısı oldu

Türkiye’nin savunma sanayindeki yerli üretim atılımı, ihracata da yansıdı. Ticaret Bakanlığı verilerine göre, 2023 yılında 1,6 milyar dolar seviyesinde olan savunma sanayii ihracatı 2025 sonunda birinci defa 10 milyar doları aştı. Türkiye böylece en fazla savunma ihracatı yapan 11’inci ülke oldu. Bu ihracatın yüzde 56’sı Avrupa Birliği ve NATO ülkeleri ile ABD’ye gerçekleştirildi. Bu bölgeleri Asya Pasifik, Ortadoğu ve Afrika izledi. Bölümde şu an 4 binin üzerinde şirket faaliyet gösteriyor.

Baykar’ın ürettiği Akıncı isimli insansız hava aracı da SAHA 2026’da sergilendıFotoğraf: Khalil Hamra/AP Photo/picture alliance

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de fuar kapsamında yaptığı açıklamada, savunma endüstrisini gelecekte endüstride dönüşümün motoru olarak gördüklerini belirterek “Sermaye piyasalarımız, derinleştikçe, geliştikçe bu ekosistemi daha güçlü bir biçimde destekleyeceğiz” dedi.

Türkiye’nin 90’lı yıllarda dünyanın en büyük birinci beş savunma ithalatçısı ortasında olduğunu hatırlatan Bakan Şimşek, “Bugün dünyanın en büyük birinci 11’inci ihracatçısı, inşallah yakında birinci 10’a girer. Geçen sene 10 milyar dolarlık bir ihracat vardı lakin siparişler 18 milyar dolar. Hasebiyle Türkiye’nin çok uzun müddettir bir kırılganlığı olan cari açığın azalmasında büyük katkısı olan bir sektör” açıklaması yaptı.

“Savunma sistemlerinde birtakım eksikler var”

Türkiye, son yıllarda insansız hava aracı (İHA) teknolojilerinden radar sistemlerine, hafif silahlardan muharip teçhizatlarına kadar pek çok alanda eserler geliştirse de Türkiye savunma endüstrisinin hâlâ eksikleri olduğuna da dikkat çekiliyor. 

DW Türkçe’ye konuşan Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) Başkanı Süleyman Şensoy’a göre, Türkiye’nin jeopolitik pozisyonu ve etrafındaki ülkelerde daima canlı olan çatışma ve savaşlar savunma bölümünde derin bir dönüşümü zarurî kılıyor.

“Ancak hâlâ konvansiyonel olarak tanımlayabileceğimiz temel bileşenler konusunda önemli eksikler var” diyen Şensoy, uzun menzilli balistik füzeler, gelişmiş hava savunma sistemleri ve 5 ile 6. kuşak savaş uçakları konusundaki eksiklere işaret ediyor. Şensoy, “Türkiye yerli savunma teknolojileri konusunda geçmişin çok ötesinde çok düzgün bir yerde ancak olması gereken yerde değil” diyor.