40 derecede çalışmanın sonu var mı?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye, sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyretmesinin beklendiği bir yaz devrine giriyor. Meteoroloji Genel Müdürlüğü datalarına nazaran 2025 yazı olağanların yaklaşık 1,5 derece üzerinde geçti. Temmuz 2025 ise son 55 yılın en sıcak temmuz ayı olarak kaydedildi. Kurumun bu yılki mevsimlik varsayımları de ülkenin değerli kısmında sıcaklıkların olağanların üzerinde gerçekleşeceğine işaret ediyor.

Aşırı sıcaklar ekseriyetle kuraklık, orman yangınları ve su kaynakları üzerinden tartışılsa da iklim krizinin tesirleri çalışma hayatında da giderek daha görünür hale geliyor. Tarım emekçileri, inşaat çalışanları, belediye çalışanları, madenciler ve kuryeler günün değerli kısmını açık havada geçirmek zorunda kalıyor.

Uluslararası Çalışma Örgütü’ne (ILO) nazaran bugün dünyada yaklaşık 2,41 milyar çalışan aşırı sıcağa maruz kalıyor. Bu sayı global iş gücünün yaklaşık yüzde 71’ine karşılık geliyor.

ILO’nun 2024 yılında yayımladığı rapora nazaran aşırı sıcaklar her yıl yaklaşık 22,85 milyon iş kazasıyla ilişkilendiriliyor. Kurum, aşırı sıcaklarla kontaklı sebeplerle yılda yaklaşık 19 bin çalışanın ömrünü yitirdiğini belirtiyor.

Açık alanda çalışanlar risk altında

Raporda tarım, inşaat, atık toplama ve doğal kaynak kesimlerinde çalışanların en yüksek risk altında olduğu vurgulanıyor. ILO artık sıcak gerilimi riskini sırf meteorolojik bir olay değil, iş sıhhati ve güvenliği sorunu olarak kıymetlendiriyor.

DW Türkçe’ye konuşan TTB Afetlerde Sıhhat Hizmetleri Akademisi Eşgüdüm Kurulu Üyesi ve halk sıhhati uzmanı Prof. Dr. Gamze Varol’a nazaran açık alanda çalışanlar iklim değişikliğinin sıhhat üzerindeki tesirlerini en erken ve en yoğun yaşayan kümeler arasında yer alıyor.

Varol, yüksek sıcaklık ve güneş ışınımına maruz kalmanın sıcak krampları, sıcak bitkinliği, sıvı-elektrolit kaybı ve sıcak çarpmasına yol açabildiğini belirtiyor. Bununla birlikte yüksek sıcaklıkların kalp-damar ve teneffüs sistemi hastalıklarını ağırlaştırabildiğini, böbrek işlevlerini olumsuz etkileyebildiğini ve yoğun fizikî efor gerektiren işlerde önemli sıhhat sıkıntılarına sebep olabildiğini aktarıyor.

Türkiye’de sıcaklık hududu var mı?

Türkiye’de patronların çalışanları aşırı sıcakların tesirlerinden müdafaasını zarurî kılan genel iş sıhhati ve güvenliği kararları bulunuyor.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu patronlara risk değerlendirmesi yapma ve çalışanları işyerindeki tehlikelere karşı müdafaa yükümlülüğü getiriyor. İlgili yönetmeliklerde de işyerlerinde çalışanların sıhhat ve güvenliğini olumsuz etkilemeyecek “termal konfor” şartlarının sağlanması gerektiği belirtiliyor.

Ancak mevzuatta muhakkak bir sıcaklık düzeyinin aşılması halinde çalışmanın durdurulmasını ya da çalışma saatlerinin sonlandırılmasını öngören açık ve bağlayıcı bir düzenleme yer almıyor.

İstanbul, 2025 yılında son 55 yılın en sıcak temmuz ayını yaşamıştıFotoğraf: Didem Mente/Anadolu Agency/IMAGO

Başka bir sözle Türkiye’de “şu sıcaklığın üzerinde çalışma durur” diyen ulusal bir eşik bulunmuyor.

DW Türkçe’ye konuşan iş hukuku uzmanı ve avukat Dr. Murat Özveri’ye göre mevcut mevzuatta aşırı sıcaklar için özel bir sıcaklık hududu yer almasa da patronların çalışanları müdafaa yükümlülüğü devam ediyor.

Özveri, aşırı sıcakların çalışan sıhhati açısından “yakın ve önemli tehlike” oluşturduğu durumlarda emekçilerin çalışmaktan kaçınma hakkının gündeme gelebileceğini belirtiyor.

İş kazalarına kapı aralıyor

Aşırı sıcakların sırf sıhhat sorunu yaratmadığını, iş kazası riskini de artırdığını söyleyen Özveri, “Aşırı terlemeye ve sıcağa bağlı olarak dikkatsizlik başlıyor. Tüm bunlar iş kazasının sebeplerinden biri olabilir” diyor.

Varol da aşırı sıcakların birçok vakit gözden kaçan sonuçlarından birinin iş kazalarındaki artış olduğunu vurguluyor. Sistematik derlemelerin ve meta-analizlerin sıcaklık arttıkça iş kazası ve yaralanma riskinin de yükseldiğini gösterdiğini belirten Varol, bunun sebepleri arasında sıcaklık gerilimine bağlı dikkat azalması, bilişsel performans kaybı, yorgunluk ve karar verme süreçlerinde bozulmayı sayıyor.

“Aşırı sıcaklar sadece bir etraf yahut meteoroloji sorunu değil, tıpkı vakitte değerli bir iş sıhhati ve güvenliği sorunudur” diyen Varol, bilhassa inşaat, tarım, belediye hizmetleri, lojistik ve ulaştırma bölümlerinde iş kazası riskinin arttığına dikkat çekiyor.

Murat Özveri’ye nazaran problemlerden biri de aşırı sıcakların çalışma ömründe hâlâ gereğince ciddiye alınmaması.

“İşçi eğitimlerinde termal konfor konusunu açtığımda bunun bir sorun olarak görülmediğine şahit oluyorum” diyen Özveri, emekçilerin büyük kısmının daha temel problemlerle karşı karşıya olduğu için sıcaklık kaynaklı riskleri ikincil gördüğünü belirtiyor.

Diğer ülkeler ne yapıyor?

Aşırı sıcakların çalışma ömrü üzerindeki tesirleri birçok ülkede yeni düzenlemeleri beraberinde getirdi.

Yunanistan’da sıcak hava dalgaları sırasında bilhassa açık alanda yapılan ağır işlerde ve kurye hizmetlerinde günün muhakkak saatlerinde çalışma yasakları uygulanabiliyor.

İspanya’da 2023 yılında yapılan düzenlemeyle, meteoroloji kurumunun aşırı sıcak uyarısı verdiği periyotlarda patronlara çalışma şartlarını uyarlama ve gerekli durumlarda işi durdurma yükümlülüğü getirildi.

Katar’da ise yaz aylarında açık alanda çalışma makul saatlerde yasaklanıyor. Ayrıyeten sıcaklık, nem ve güneş radyasyonunu birlikte ölçen ısı gerilimi endeksinin belli bir seviyeyi aşması halinde çalışmaların durdurulması gerekiyor.

Uluslararası kuruluşlar da giderek daha fazla ülkenin aşırı sıcakları iş sıhhati ve güvenliği başlığı altında değerlendirmesi gerektiğini savunuyor.

DW Türkçe’ye konuşan Personel Sıhhati ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi gönüllüsü ve akademisyen Aslı Odman’a nazaran bu tartışma Avrupa’da yeni bir mevzuat arayışını da beraberinde getiriyor.

Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC) ve Avrupa sendikaları, iklim değişikliğinin iş sıhhati ve güvenliği mevzuatına nasıl yansıtılacağı üzerine yoğunlaşıyor.

Odman, sendikaların uzun süredir Avrupa Birliği seviyesinde “mesleki ısı” konusunda özel bir direktif talep ettiğini belirtiyor. Bu kapsamda muhakkak sıcaklıkların üzerinde çalışmanın fiyatlı müsaade kapsamında durdurulması, daha düşük risk düzeylerinde ise özel müdafaa tedbirleri, çalışma saatleri ve gözetici ekipman uygulamaları öneriliyor.

Avrupa Sendikalar Enstitüsü’nün (ETUI) çalışmalarına işaret eden Odman, sıcaklıkların 38 derecenin üzerine çıktığı şartlarda iş kazası riskinin yüzde 15’e kadar artabildiğini gösteren araştırmalar bulunduğunu söylüyor.

İklim krizinin görünmeyen emekçi faturası

Uzmanlara nazaran iklim krizinin çalışma ömrüne tesirleri önümüzdeki yıllarda daha da besbelli hale gelecek.

Artan sıcaklıklar sadece sıcak çarpması riskini artırmıyor. Kalp ve damar hastalıkları, böbrek rahatsızlıkları, iş kazaları ve verimlilik kayıpları da sıcak hava dalgalarıyla ilişkilendiriliyor.

Özellikle açık alanda çalışan personeller günün en sıcak saatlerinde yoğun fizikî efor harcadıkları için iklim krizinin tesirlerine karşı en kırılgan kümeler arasında gösteriliyor.

Odman’a nazaran problem sırf sıcaklıkla sonlu değil. Berbat hava kalitesi, aşırı hava olayları ve iklim değişikliğiyle birlikte değişen salgın örüntüleri de çalışanlar açısından yeni riskler yaratıyor.

Gamze Varol’a nazaran ise iklim değişikliği sebebiyle sıcak hava dalgalarının sıklığı, mühleti ve şiddeti artıyor. Bu sebeple aşırı sıcaklar artık istisnai olaylar değil, çalışma hayatında öngörülmesi gereken bir mesleksel risk haline geliyor.

Halk sıhhati açısından gözetici tedbirlerin sırf çalışanların ferdî gayretlerine bırakılmaması gerektiğini belirten Varol, işyerlerinde kâfi içme suyu sağlanması, gölgelik dinlenme alanları oluşturulması, tertipli molalar verilmesi ve sıcak hava dalgaları sırasında çalışma saatlerinin günün daha serin kısımlarına kaydırılması gerektiğini söylüyor.

Halk Sıhhati Uzmanı Prof. Dr. Gamze Varol’a nazaran, aşırı sıcak havanın tesirlerine karşı gözetici tedbirler sırf çalışanların kişisel uğraşlarına bırakılmamalıFotoğraf: Francisco Seco/AP Photo/picture alliance

Varol, aşırı sıcakların sıhhat üzerindeki tesirlerinin değerli bir kısmının görünmez kaldığını da belirtiyor. Sıcaklığın tetiklediği birtakım kalp-damar rahatsızlıkları, böbrek problemleri ve iş kazalarının birçok vakit direkt sıcaklıkla ilişkilendirilmeden kaydedildiğine dikkat çekiyor.

Odman da bilhassa inşaat, tersanecilik, tarım ve atık idaresi üzere açık havayla temasın ortadan kaldırılamadığı kesimlerde sıcaklıkların yükseldiği periyotlarda iş kazaları ve iş cinayetleri riskinin arttığını vurguluyor.

Öte yandan Varol, sıcak hava aksiyon planlarında açık alanda çalışanların özel bir risk kümesi olarak ele alınması gerektiğine de işaret ediyor.

COP31 gündeminde çalışanlar var mı?

Türkiye Kasım ayında Antalya’da düzenlenecek COP31 İklim Doruğu’na konut sahipliği yapmaya hazırlanıyor.

Zirve hazırlıklarında sıhhat başlığı son devirde daha görünür hale geldi. Sıhhat kuruluşları ve sivil toplum örgütleri, iklim krizinin insan sıhhati üzerindeki tesirlerinin COP31’in öncelikli gündemlerinden biri olması davetinde bulunuyor.

Ancak aşırı sıcakların çalışma ömrüne tesirleri ve açık alanda çalışan emekçilerin karşı karşıya kaldığı riskler, COP31 hazırlıklarında öne çıkan başlıklar arasında yer almıyor. Emekçi sıhhati ve çalışma şartları iklim tartışmalarında hâlâ görece geri planda kalıyor.

Murat Özveri’ye nazaran aşırı sıcakların çalışma ömrü üzerindeki tesirleri gereğince görünür değil. Personellerin fiyat, güvencesizlik ve işsizlik üzere daha acil problemlerle karşı karşıya olması sebebiyle sıcaklık kaynaklı riskler birçok vakit tali bir sıkıntı olarak bedellendiriliyor.

Bu durum, iklim krizinin tesirlerini en direkt hisseden kümelerden biri olan açık alanda çalışan milyonlarca emekçinin muhtaçlıklarının iklim siyasetlerinde ne ölçüde dikkate alındığı sorusunu gündeme getiriyor.

Odman’a nazaran ise birçok ülkede tartışma artık sırf aşırı sıcaklarda işin durdurulup durdurulmamasıyla hudutlu değil. Patronların çalışanları iklim kaynaklı riskler konusunda bilgilendirme yükümlülüğü, toplu iş kontratlarında iklim aksiyon planları ve “iklim izni” üzere uygulamalar da gündeme geliyor.

Aslı Odman, son olarak New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin 22 Haziran’da aşırı sıcaklarda çalışanların korunmasına yönelik bir karar imzaladığını hatırlatıyor. Buna nazaran belediye ünitelerinin, çalışanları aşırı sıcaklardan müdafaaya yönelik hareket planları hazırlaması ve yeni tedbirler geliştirmesi öngörülüyor.  Odman, lokal idarelerin de bu alanda daha etkin rol üstlenebileceğini söylüyor.

Gamze Varol da “İklim değişikliği çağında çalışanların aşırı sıcaklardan korunması bir konfor sıkıntısı değil, temel bir iş sıhhati, insan hakkı ve halk sıhhati meselesidir” değerlendirmesini yapıyor.

Bu tartışmalar, Antalya’da düzenlenecek COP31 öncesinde iklim krizinin çalışma ömrüne tesirlerinin ve personellerin nasıl korunacağı sorusunun önümüzdeki periyotta daha fazla gündeme gelmesi beklentisini güçlendiriyor.