Hürmüz Boğazı açıldığında deniz ulaşımında riskler sürecek

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ABD ile İran ortasında sağlanan mutabakat, Ortadoğu’da savaşın sona erdirilmesinin yanı sıra Hürmüz Boğazı’nın da açılmasını hedefliyor.

Cuma günü İsviçre’de resmen imzalanması planlanan mutabakat ile Hürmüz Boğazı’nın geçiş fiyatı alınmaksızın yine deniz trafiğine açılması amaçlanıyor. Ayrıyeten ABD’nin, İran limanlarına yönelik deniz ablukasının kaldırılması ve sonlu yaptırım hafifletmesi karşılığında Tahran’ın petrol ihracatına yine başlaması öngörülüyor.

Çerçeve muahede birebir vakitte mevcut ateşkesi en az 60 gün uzatırken, İran’ın nükleer programına ait daha kapsamlı müzakerelerin de önünü açıyor.

ABD Başkanı Donald Trump da tüm dünya için kritik ehemmiyetteki güç güzergâhı olan Hürmüz Boğazı’nın Cuma günü “tamamen açık” olacağını söyledi.

Ancak uzmanlara nazaran, yaşananları bir trafik kazasının akabinde otoyolun tekrar açılmasına benzetmek mümkün değil. Hürmüz Boğazı’nda petrol, doğal gaz ve konteyner nakliyatının savaş öncesi düzeylere dönmesi önemli pürüzlerle karşı karşıya.

Yunanistan merkezli denizcilik risk idaresi kuruluşu MARISKS, Pazartesi günü yayımladığı değerlendirmede, kelam konusu muahedenin “normal ticaret şartlarının derhal yine tesis edilmesi değil, tansiyonu azaltma sürecinin başlangıcı olarak görülmesi gerektiğini” belirtti.

Körfez’de deniz nakliyatı ne vakit inançlı hale gelecek?

ABD ile İran ortasındaki atakların büsbütün sona erdiği varsayılsa bile, İran’ın çatışmalar sırasında döşediği deniz mayınlarının temizlenmesi gerekiyor.

Deniz mayınlarının değerli bir kısmı mayın tarama gemileri, su altı dronları ve sonar sistemleriyle kısa müddette tespit edilebiliyor. Lakin denizcilik uzmanlarına nazaran kimi mayınlar sürüklenmiş ya da bulunması güç noktalarda olabilir.

Bunun akabinde bağımsız gözlemcilerin su yolunun inançlı olduğunu doğrulaması gerekecek.

Reuters’a konuşan deniz güvenliği kaynaklarına nazaran bu süreç 40 ila 50 gün sürebilir.

Uluslararası denizcilik birliği BIMCO’nun emniyet ve güvenlikten sorumlu yöneticisi Jakob Larsen, Reuters’a yaptığı açıklamada, mevcut şartlarda Hürmüz’den geçişlerin “çok riskli” olduğunu belirterek “mayından arındırılmış koridorlar” oluşturulması davetinde bulundu.

“Savaş riski sigortaları” hâlâ büyük engel

Mayınlar temizlense bile deniz nakliyatı şirketleri inancın tekrar tesis edilebilmesi için “savaş riski sigortalarının” değerli ölçüde düşmesini bekliyor.

New York Times’ın aktardığına nazaran, savaş öncesinde gemi pahasının yüzde 0,1’inin altında olan primler, bugün geçiş başına gemi pahasının yüzde 1 ila 4’üne kadar yükselmiş durumda.

Yaklaşık 200 milyon dolar (172 milyon euro) kıymetindeki tipik bir petrol tankeri için bu durum, savaş öncesinde 200 bin doların altında olan maliyetin geçiş başına 2 ila 8 milyon dolara çıkması manasına geliyor.

Denizcilik kesiminin önde gelen yayınlarından Lloyd’s List’e konuşan Singapur merkezli bir sigorta yetkilisi, primlerin “yükselmesinin süratli, düşmesinin ise yavaş” olduğunu söyledi.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nın açılması sonrasında bile deniz ulaşımının eski haline dönmesinin vakit alacağını belirtiyorFotoğraf: Majid-Asgaripour/WANA/REUTERS

Oil Brokerage Ltd’nin denizcilik araştırmaları küresel başkanı Anoop Singh ise gemi sahiplerinin kendi risk iştahlarına nazaran karar vereceğini belirtti.

Singh, Bloomberg’e yaptığı açıklamada, “Japonlar, Güney Koreliler ve Çinliler yüksek risk almaya daha az istekli. Yunan armatörlerin ise farklı bir yaklaşımı var. Bu nedenle kimi oyuncuların yine harekete geçtiğini görebiliriz” dedi.

Mahsur kalan gemiler ne vakit hareket edecek?

Boğazda inançlı geçiş koridorları oluşturulduktan sonra, aylardır Körfez bölgesinde bekleyen yüzlerce ticari gemi ve mürettebatı tekrar hareket etmeye başlayabilecek.

Bloomberg’in, emtia bilgi şirketi Kpler’e dayandırdığı bilgilere nazaran, Körfez’de tam yüklü yaklaşık 300 gemi bekliyor. Yaklaşık 250 boş gemi ise boğazın açılmasıyla yükleme yapmayı bekliyor.

Umman Körfezi’nde de Körfez’e giriş müsaadesi bekleyen yaklaşık 300 boş tanker bulunuyor.

Ancak gemilerde vazife yapacak işçinin bulunması da farklı bir sorun olabilir.

Birleşmiş Milletler’e (BM) bağlı Milletlerarası Denizcilik Örgütü’ne (IMO) nazaran, mahsur kalan gemilerde yaklaşık 20 bin denizci bulunuyor.

BM kuruluşu ayrıyeten ataklarda 14 mürettebatın hayatını kaybettiğini doğruladı. Ölenlerin yaklaşık yarısının, Filipinler ve Çin’in akabinde dünyanın en büyük üçüncü denizci kaynağı olan Hindistan vatandaşı olduğu belirtildi.

Mürettebatın, Körfez bölgesinde vazife alma konusundaki isteksizliğinin artması üzerine Hindistan Denizcilik Genel Müdürlüğü, Pazar günü istihdam kuruluşlarına çatışma bölgelerine işçi gönderimini sonlandırmaları talimatını verdi.

Enerji tesislerinin onarılması gerekiyor

Mutabakat ile birlikte Körfez ülkeleri de petrol ve doğal gaz üretimini tekrar artırmaya başlayabilecek.

Ancak bunun için güç tesislerinde güvenlik kontrollerinin yapılması, hasar gören altyapının onarılması ve çalışanlarla bakım takımlarının kademeli olarak geri dönmesi gerekiyor.

Tam kapasiteye dönüş ise sevkiyat takvimlerinin yine oluşturulmasına, kâfi sayıda tanker bulunmasına ve milletlerarası alıcıların güç akışının yine sağlam hâle geldiğine ikna edilmesine bağlı.

İngiltere merkezli bağımsız ekonomik araştırma ve danışmanlık kuruluşu Capital Economics’in baş ekonomisti Neil Shearing, Pazartesi günü yaptığı değerlendirmede, Hürmüz üzerinden gerçekleşen güç akışının yaklaşık yüzde 80’inin Eylül sonuna kadar yine başlayabileceğini öngördü.

Shearing, Katar’ın Ras Laffan sıvılaştırılmış doğalgaz merkezinde meydana gelen hasarı münasebet göstererek doğal gaz akışının daha yavaş toparlanacağını belirtti.

Saldırılar sonucu Katar’ın ihracat kapasitesinin yaklaşık yüzde 17’sinin devre dışı kaldığı ve bunun tesirlerinin yıllarca sürebileceği söz ediliyor.

Süreci sekteye uğratabilecek riskler

ABD-İran mutabakatına ait en büyük belirsizlik, bunun sırf kalıcı bir tahlile ulaşılması için müzakereciler tarafından hazırlanmış genel bir çerçeve olması.

ABD, gelecekte Hürmüz Boğazı’ndan büsbütün fiyatsız geçişte ısrar ederken, İranlı yetkililer “hizmet bedellerinden” ve Umman ile birlikte su yolunun denetimini sürdürmekten kelam ediyor.

İran’ın nükleer gayeleri, yaptırımların hafifletilmesi ve Tahran’ın Lübnan’da Hizbullah ile Yemen’de Husiler üzere kümelere verdiği takviye üzere daha geniş kapsamlı sorunlar ise hâlâ tahlile kavuşmuş değil.

Analistler bu nedenle yeni atak riskinin sürdüğü görüşünde.

Hürmüz Boğazı üzerindeki tesirinden güç alan İran’ın hudutları zorlamayı sürdürebileceği değerlendirilirken, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu da ülkesinin bu mutabakatla bağlı olmadığını vurguladı.

Netanyahu, İsrail’in legal müdafaa kapsamında hareket etmeyi sürdüreceğini belirterek, tek taraflı taarruzların kırılgan çerçeve muahedeyi kısa müddette bozabileceği tasalarını artırdı.