Kızamık hadiseleri yine artıyor: Neden aşı tersliği mı?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’de 2023 yılında yükselişe geçen kızamık hadiseleri, kısa müddetli bir düşüşün akabinde bu yıl yine artış eğilimine girdi. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) Temmuz 2026 prestijiyle güncellenen datalar, 2026’nın birinci beş ayında Türkiye’de bildirilen kızamık olayı sayısının 877’ye ulaştığını ortaya koydu. Bu tablo çocukluk çağı bağışıklama programlarının aktifliğini ve son yıllarda sıkça tartışılan aşı aksiliğini tekrar gündeme taşıdı. 

CHP Bursa Milletvekili Kayıhan Pala da Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu’nun yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığına sunduğu yazılı soru önergesinde, DSÖ datalarına dikkat çekerek kızamık olaylarındaki artışın sebeplerinin açıklanmasını istedi. Pala, Sağlık Bakanlığının yeni aşı reddi bilgilerini ve bölgesel aşılama oranlarını kamuoyuyla paylaşmamasının salgının boyutunun değerlendirilmesini güçleştirdiğini belirterek artışın sebepleri ve alınan tedbirlerin açıklanmasını talep etti.

DW Türkçe’ye konuşan Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı, eski Türk Tabipleri Birliği (TTB) Başkanı Prof. Dr. Alpay Azap da Türkiye’de aşı tereddüdünün arttığını gözlemlediklerini, kelam konusu dataların Sağlık Bakanlığının elinde olduğunu lakin kamuoyuyla ve sıhhat çalışanlarıyla paylaşılmadığını söz ediyor.

Aşılama oranlarında aşağı yönlü eğilim

DSÖ’nün sürveyans bilgilerine nazaran Türkiye’de 2022 yılında 127 olan kızamık hadisesi, 2023’te 5 bin 4’e yükseldi. Olay sayısı 2024’te bin 523’e, 2025’te ise 219’a geriledi. Fakat 2026’nın sırf birinci beş ayında bildirilen hadise sayısı 877’ye ulaştı. Bu da geçen yılın tamamında kaydedilen hadise sayısının birkaç ay içinde değerli ölçüde aşılmış olduğunu gösteriyor.

Kızamık olaylarındaki değişim, Sağlık Bakanlığının bağışıklama bilgilerine de yansıdı. Sağlık İstatistikleri Yıllıkları’na nazaran kızamık, kızamıkçık ve kabakulak (KKK) aşısı kapsayıcılığı son dört yılda geriledi.2021 yılında yüzde 96 olan kapsayıcılık oranı, 2022 ve 2023’te yüzde 95,2’ye düştü. 2024 yılında ise yüzde 94’e geriledi.

Prof. Dr. Alpay Azap, kızamığın toplumda yayılmasını önlemek için aşılama oranının en az yüzde 95 olması gerektiğini belirtiyor ve Türkiye’deki resmi kapsayıcılık oranının bu eşiğin altına indiğine dikkat çekiyor.

ABD’de kızamık olaylarının sayısı yükselişte Fotoğraf: Mediscan/Visually/picture alliance

“Kızamık çok bilinen en bulaşıcı hastalıklardan birisidir. Ancak tek rezervuarı insandır ve çok tesirli (yüzde 98) bir aşısı vardır. Hasebiyle bir toplumun en az yüzde 95’i kızamığa karşı aşılı (iki doz aşı gerekir) yahut bağışıksa hastalık toplumda tek tek ve çok az sayıda görülür. Aşı kapsayıcılığı yüzde 95’in altına indiğinde kümeler halinde kızamık olguları görmeye başlarız. Çok bulaşıcı olduğu için aşı kapsayıcılığı azaldıkça da salgınlar yapar.”

İstanbul’da ikinci dozu olmayanlar yüzde 10’u geçti

Sağlık Bakanlığının 2024 Sağlık İstatistikleri Yıllığı, Türkiye ortalamasının tek başına tabloyu anlatmaya yetmediğini gösteriyor.

KKK aşı kapsayıcılığı Batı Marmara’da yüzde 98’e kadar çıkıyor, Batı Anadolu’da yüzde 90’a kadar geriliyor. İstanbul’da oran yüzde 92 olarak hesaplanırken Doğu Karadeniz, Orta Anadolu, Kuzeydoğu Anadolu ve Ortadoğu Anadolu bölgelerinde de Türkiye ortalamasının altında kalıyor.

Bu tablo, ulusal aşılama oranı yüksek görünse bile birtakım bölgelerde bağışıklamanın daha düşük düzeylerde kaldığına işaret ediyor. Kızamık üzere son derece bulaşıcı hastalıklarda salgın riski de birçok vakit ülke ortalamasından değil, aşılama oranının düşük olduğu bölgelerden ve kümelerden kaynaklanıyor.

“Bakanlığın resmi datalarına nazaran yüzde 94 kapsayıcılık yetersizdir ve gerçekten hadiseler görülüyor” diyen Azap, bu oranın da soru işaretleri barındırdığını tabir ediyor. Yüzde 94’lük kapsayıcılık oranının Türkiye genelini yansıttığını ve bölgesel farklılıkları gizlediğini söyleyen Azap, bilhassa Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da uzun yıllardır tüm çocukluk çağı aşılarında kapsayıcılığın ülke ortalamasının altında seyrettiğini aktarıyor. DSÖ’nün Türkiye’nin bildirdiği kapsayıcılık bilgilerini orta güvenilirlik seviyesinde değerlendirdiğini hatırlatan Azap, “Bunları birlikte düşününce kızamık olaylarının artması kaçınılmaz” diyor.

Azap, İstanbul Tabip Odası Yönetim Kurulu Üyesi Aile Hekimi Dr. Emrah Kırımlı’nın paylaştığı bilgilere nazaran bugünlerde İstanbul’da ikinci doz kızamık aşısı yapılamayan bebeklerin oranının yüzde 10’un üzerine çıktığını da aktarıyor. “Vaka sayılarındaki artış da aşılanmanın yetersiz olduğunun güçlü bir kanıtı” diyor.

Aşı aksiliği bu tablonun neresinde?

Kızamık olaylarındaki artış, kamuoyunda birinci olarak aşı aksiliği tartışmasını gündeme getiriyor. Lakin mevcut bilgiler, hadiselerdeki yükselişi sadece aşı reddiyle açıklamaya yetmiyor. Sağlık Bakanlığı ise uzun süredir aşı reddi ve aşı tereddüdüne ait şimdiki istatistik yayımlamıyor.

DSÖ Türkiye için son 12 aya ait il yahut bölge seviyesinde alt ulusal (subnational) bilgiler ile yaş kümelerine nazaran hadise dağılımı verisinin bulunmadığını not ediyor. Bu sebeple aşı reddinin son yıllardaki seyri, hadiselerin hangi yaş kümelerinde yoğunlaştığı ya da ülkenin hangi bölgelerinde kümelendiği bağımsız olarak değerlendirilemiyor.

Azap, kızamık olaylarındaki artışın temel sebebinin aşı kapsayıcılığındaki düşüş olduğunu belirtiyor. Aşı kapsayıcılığının gerilemesinin ise tek bir sebebe bağlanamayacağını söyleyen Azap, Sağlık Bakanlığının bu hususta kararlı bir uğraş yürütmediğini, aşıların inançlı ve gerekli olduğuna ait gereğince güçlü iletiler vermediğini söz ediyor.

“Bakanlık sezaryenle uğraştığı kadar aşı tereddüdünü gidermek için uğraşmıyor. Aileleri ikna etmek yalnızca tabiplere düşüyor” diyor.

Azap, aile sıhhati merkezlerinin hem fiziki şartlar hem de sıhhat çalışanı sayısı bakımından yetersiz olduğunu, ağır iş yükü altındaki aile doktorlarının aileleri bilgilendirmeye gereğince vakit ayıramadığını belirtiyor. Vakit zaman yaşanan aşı tedarik sıkıntılarının da bu tabloyu ağırlaştırdığını söylüyor.

Aşılama ve hadise datalarının anlık ve şeffaf biçimde paylaşılmamasının gözden kaçan değerli etkenlerden biri olduğunu tabir eden Azap, bunun farkındalığı azalttığını, sıhhat çalışanlarının çalışma şevkini de kırdığını belirtiyor. 

“Aşılara yönelik güvensizlik yaratıyor”

Azap, açık biçimde aşı tersliği yapan kısmın çok yaygın olmadığını fakat tesirinin büyük olduğunu söylüyor. Bu telaffuzların aşılara yönelik güvensizlik yaratarak aşı tereddüdünü artırdığını belirten Azap, hem aşı zıtlığının hem de aşı tereddüdünün boyutunun ortaya konulabilmesi için Sağlık Bakanlığının elindeki dataları kamuoyuyla paylaşması gerektiğini söz ediyor.

Pandemi öncesinde çocuğuna aşı yaptırmak istemeyen aile sayısının her yıl yaklaşık iki kat arttığını hatırlatan Azap, Bakanlığın pandemi sonrasında bu bilgileri açıklamadığına dikkat çekiyor. Bu sebeple mevcut tabloya ait kesin sayı veremeyeceğini belirten Azap, “Meslektaşlarımızla yaptığımız paylaşımlardan ve kendi tecrübelerimizden gördüğümüz kadarıyla aşı tereddüdü artıyor. Çocuğuna aşıları yaptırmak istemeyen aile sayısı giderek artıyor… Aile tabibi arkadaşlarımızın anlattığına baktığımızda durum sahiden kaygı verici” diyor.

Almanya’da da aşı terslerinin sayısı pandemi sonrası artmış ve bu gruplan örgütlü biçimde hareketler düzenlemişti Fotoğraf: Daniel Bockwoldt/dpa/picture alliance

Azap’a nazaran salgın riskinin hakikat değerlendirilebilmesi için tespit edilen kanıtlanmış yahut kuşkulu hadise datalarının aylık olarak il bazında paylaşılması gerekiyor. Ayrıyeten her bir çocukluk çağı aşısında kapsayıcılık oranlarının, aşılanmayan çocukların ne kadarına aşı reddi sebebiyle, ne kadarına öteki sebeplerle ulaşılamadığının en azından sıhhat çalışanlarıyla sistemli olarak paylaşılmasının kıymetine dikkat çekiyor. “Bu sayıları bilmeden çalışmak bulanık suda balık avlamaya benziyor ve arkadaşlarımız için hem verimsiz hem de şevk kırıcı oluyor” diyor. 

Kızamık tek risk değil: Boğmacadan vefatlar oldu 

Azap, çocukluk çağı aşılarını mecburî hale getirecek yasal düzenlemenin de yıllardır yapılmadığına dikkat çekiyor. “Anayasa Mahkemesi’nin çocukluk çağı aşılarının zarurî olması için yasal düzenleme yapılması gerekir kararının üzerinden 11 yıl geçmesine karşın toplum sıhhatini tehdit eden ve pek çok ülkede bu sebeple mecburî olan çocukluk çağı aşılarının bizde de zarurî olmasına dair bir yasa hala hazırlanmadı” diyor.

Kızamığın tek risk olmadığını vurgulayan Azap, DSÖ verilerine nazaran 2024 yılında Türkiye’de 584 boğmaca olayının görüldüğünü ve 11 bebeğin ömrünü yitirdiğini hatırlatıyor. “Bu çağda boğmacadan bebek mevti asla kabul edilemez” diyen Azap, aşıların sırf aşılanan bireyi değil tüm toplumu koruduğunu belirterek aşı kapsayıcılığını artırmanın hükümetlerin en temel halk sıhhati sorumluluklarından biri olduğunu vurguluyor. Bilimsel bilgilere dayanan, tüm paydaşların katıldığı, daima ve dengeli bağışıklama siyasetlerinin geliştirilmesi davetinde bulunuyor.

Sağlık Bakanlığından cevap gelmedi

DW Türkçe, haber kapsamında Sağlık Bakanlığına kızamık olaylarındaki artışın sebepleri, 2024 prestijiyle KKK aşı kapsayıcılığının yüzde 94’e gerilemesinin salgın riski açısından nasıl değerlendirildiği, şimdiki aşı reddi ve aşı tereddüdü dataları, il ve ilçe bazında aşılama oranları ile kızamık olay sayılarının sebep kamuoyuyla paylaşılmadığı, DSÖ verileriyle Sağlık Bakanlığı kayıtları arasındaki farklılıklar ve 2025-2026 devrinde yürütülen ek bağışıklama programlarına ait sorular yöneltti. Haber yayına hazırlanırken Bakanlıktan cevap gelmedi.