İran savaşı: Türkiye iktisadında Hürmüz kıskacı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ABD ile İran arasında tekrar tırmanan çatışmalar Türkiye iktisadını enflasyonla uğraş ve cari açık bahislerinde zora sokuyor.Artan tansiyonun petrol fiyatlarını yukarı taşıması ve başta Hürmüz Boğazı olmak üzere ticaret yollarının güvenliğine dair telaş büyük.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz günlerde üretici şirketler için toplam 1 trilyon liralık uygun şartlı kredi imkanının sağlanacağını açıklamıştı. Lakin iş dünyası temsilcileri savaşın uzaması ve petrol fiyatlarının 100 doları aşması halinde yakın geleceğe ait tüm amaçların bozulacağı uyarısı yapıyor.

Enflasyon ve cari açık endişesi

Son bir haftada yüzde 10’dan fazla yükselerek 85 doları aşan Brent tipi ham petrol fiyatının savaşın devamı halinde 100 dolar sonunu aşması ihtimali güçleniyor. Ülkelerin stratejik petrol rezervlerinin sonuna yaklaşılırken, kısa vadede bir ateşkes ve barış ihtimali hayata geçirilmezse global bir enflasyon dalgasının tüm dünyayı sarsması kaçınılmaz olması bekleniyor.

Bu noktada İran’ın komşusu olan Türkiye’de yüksek enflasyonun yarattığı ekonomik bozulmanın savaşın uzaması ile nasıl bir boyuta ulaşacağı merak konusu.

Türkiye iktisadı, yüzde 30’un üzerindeki yıllık enflasyonu ve yıl sonunda 50 milyar doları aşması beklenen cari açığı ile önemli bir risk taşıyor.TCMB hesaplamalarına nazaran petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artış, takip eden 12 aylık cari açıkta 2,6 milyar dolarlık yükselişe sebep oluyor. Son OVP’de 2026’da ortalama 65 dolar düzeyinde öngörülen petrol fiyatları yukarı tırmandıkça Türkiye’nin cari açığı da yıllık 50 milyar dolar düzeylerine gerçek tırmanıyor. OVP’de 2026 sonu için öngörülen cari açık 22,3 milyar dolar iken, piyasa oyuncularının yıl sonu varsayımlarında 60 milyar dolar düzeyleri konuşulmaya başladı.

Yatırım Taahhütlü Avans Kredi Programı işe fayda mı?

Türkiye’de bilhassa sanayi üretimikan kaybediyor. TÜİK tarafından açıklanan son datalara nazaran, ülkede sanayi üretimi Mayıs ayında bir evvelki aya nazaran yüzde 2,9 geriledi. Ekonomik büyümenin öncü göstergesi olan İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat PMI Endeksi ise Haziran ayında yüzde 47,1’e gerileyerek imalat kesimindeki faaliyet şartlarında besbelli bir yavaşlamaya işaret etti. Böylelikle bölümdeki daralma eğilimi üst üste 27’nci aya taşınırken takip edilen 10 büyük kesimin sırf ikisinde üretim artışı gerçekleşti.

Son periyotta iş dünyasında artan rahatsızlıklara karşı hükümet yeni bir kredi programını devreye aldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, 13 Temmuz’daki Kabine Toplantısı’ndan sonra yaptığı açıklamada, “Yatırım Taahhütlü Avans Kredi Programı” bütçesinin 500 milyar TL’den 750 milyar TL’ye çıkarılacağını ve imalat sanayi için toplam 1 trilyon liralık uygun şartlı kredi imkanının sağlanacağını duyurdu.

Peki bu kredi programı, Türkiye’deki şirketleri yüksek maliyetler ve finansman derdinden kurtarabilir mi?

“En büyük sıkıntımız değerli TL”

DW Türkçe’ye konuşan Kocaeli Sanayi Odası Başkanı Ayhan Zeytinoğlu, Türkiye’nin 12 aylık cari açığının 37 milyar dolara ulaştığına işaret ederek “Bu süratle gidersek yıl sonunda 60-70 milyar dolarlık bir cari açığa sahip olacağız. Bu aslında hem finansman açısından hem öteki sebeplerle çok önemli bir badire bizim için” diyor.

Türkiye’de iş dünyası İran savaşının tekrar tırmanmasından ötürü kaygılı Fotoğraf: Mahmut Serdar Alakus/AA/picture alliance

Türk şirketleri en çok etkileyen bahsin aşırı değerli TL olduğuna vurgu yapan Zeytinoğlu, “Değerli TL bizim daha fazla ithalat yapmamıza ve ihracatımızda zorlanmamıza sebep oluyor. Ülke içerisinde yapılabilecek eserlerde maliyeti daha düşük diye İtalya’ya gidiyoruz. Çin ile rekabette her geçen gün zayıflıyoruz” diye konuşuyor.

Böyle bir tablo içinde hükümetin açıkladığı yeni kredi paketinin olumlu bir adım olduğunu kaydeden Ayhan Zeytinoğlu’na nazaran, kredi kullanımına ait uygulamaların sadeleştirilmesi gerektiğini de kelamlarına ekliyor. Zeytinoğlu, “Geçen yıl 500 milyar TL limitli kredi programının sırf 105 milyar TL’si kullanılabildi. Uygulamada birtakım dertler var. Firmaların bu krediden faydalanabilmesi için en az 1 milyar TL’lik yatırım yapması ve 50 milyon TL ödenmiş sermayesi olması lazım. Bu şartlarda birtakım iyileştirilmeler yapılabilirse çok yararlı olur” değerlendirmesinde bulunuyor.

“Sanayicilerin bilançoları kötü durumda”

DW Türkçe’ye konuşan Akdeniz Mobilya, Kağıt ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği (AKAMİB) Onursal Başkanı Bülent Aymen de İran savaşının yine başlaması ile birlikte iş dünyasında telaşların arttığını kaydediyor.

Zaten yüksek enflasyon sebebi ile maliyet baskısı yaşayan şirketlerin petrol fiyatlarının yükselişe geçmesi ile bir arada bir darbe daha aldığını söz eden Bülent Aymen, “Savaşın uzamasıyla birlikte, dış piyasalarda yerli girdiyi yüksek kullanan kesimlerdeki meşakkatleri daha yoğun hissedeceğiz. Tüm sanayicilerin bilançoları kötü durumda, Üretici ve ihracatçının nefes alacak hali kalmadı” biçiminde konuşuyor.