İran savaşı: IMF en büyük risk altındaki ülkeleri açıkladı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Uluslararası Para Fonu (IMF), Ortadoğu’daki savaşı mercek altına aldığı tahlilinde, dünyanın global ve asimetrik bir şokla karşı karşıya olduğuna, “En savunmasız olanların en ağır yükü üstleneceğine” işaret etti.

IMF’nin internet sayfasında yayımlanan tahlilde, ABD ve İsrail’in İran’a akınıyla başlayan Ortadoğu savaşının güç, ticaret ve finansal şartları nasıl etkilediği irdeleniyor.

“Dünya bir şok daha yaşıyor” cümlesiyle başlayan yazıda, Ortadoğu’daki savaşın dünya genelinde “yaşamları ve geçim kaynaklarını alt üst ettiği”, ayrıyeten “önceki krizlerden yeni yeni toparlanma belirtileri gösteren birçok iktisadın görünümünü de kararttığı” belirtiliyor.

Dünya nasıl bir şokla karşı karşıya?

IMF uzmanlarının kaleme aldığı yazıda, dünyanın karşı karşıya bulunduğu şok şu tabirlerle tanımlanıyor:

“Şok global, lakin asimetrik. Güç ithalatçıları ihracatçılardan, daha yoksul ülkeler daha güçlü ülkelerden ve daha az rezervi olanlar, bol rezervlere sahip olanlardan daha fazla risk altında.”

Analizde, savaştan direkt etkilenen ülkelerin ekonomilerinde önemli sarsıntılar olduğu, altyapı ve sanayilerine verilen hasarın uzun vadeli olabileceği belirtilirken, “Bu ülkeler dirençli olsalar da, kısa vadeli büyüme beklentileri olumsuz etkilenecek” deniliyor.

Ancak IMF uzmanları, savaşın yalnızca Ortadoğu’yu değil birebir vakitte Asya, Avrupa, Afrika ve Latin Amerika’yı da etkilediğine işaret ediyor.

Daha fazla para da her vakit sorunu çözmüyor

Yazıda, Hürmüz Boğazı’ndan geçen global petrolün yaklaşık yüzde 25 ila yüzde 30’u ile sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) yüzde 20’sinin hem Asya’da hem de Avrupa’nın kimi bölgelerinde talebi karşıladığına işaret ediliyor. Bunun kesintiye uğramış olması nedeniyle Asya ve Avrupa’daki büyük güç ithalatçılarının artan yakıt ve girdi maliyetlerinin yükünü omuzlamak durumunda kaldıkları aktarılıyor.

Afrika ve Asya’da, petrol ithalatına büyük ölçüde bağımlı iktisatların, yüksek fiyatlarla bile muhtaçlık duydukları tedariklere erişmekte giderek daha fazla zorlandıklarına işaret ediliyor.

“Ortadoğu, Afrika, Asya-Pasifik ve Latin Amerika’nın kimi bölgeleri, artan besin ve gübre fiyatları ile sıkılaşan finansal şartların ek baskısıyla karşı karşıya” tabirlerine yer verilen tahlilde, “Düşük gelirli ülkeler bilhassa besin güvensizliği riski altında, kimileri daha fazla dış takviyeye muhtaçlık duyabilir, üstelik bu çeşit yardımlar da giderek azalmakta” deniliyor.

Dünya ne cins risklerle karşı karşıya?

“Tüm yollar daha yüksek fiyatlara ve daha yavaş büyümeye çıkıyor” öngörüsünün lisana getirildiği IMF tahlilinde, savaşın kısa sürmesi durumunda piyasalar ahenk sağlamadan evvel petrol ve doğalgaz fiyatlarının fırlayabileceği, uzun vadeli bir savaşın ise yüksek güç fiyatlarına yol açarak, ithalata bağımlı ülkeleri güç durumda bırakabileceği belirtiliyor.

Uzmanlar, ayrıyeten “Ya da dünya bu iki uç nokta ortasında bir yerde dengelenebilir, gerginlikler devam eder, güç fiyatları yüksek kalır ve enflasyonu dizginlemek zorlaşır ve belirsizlik ile jeopolitik riskler sürer. Her şeyin büyük ölçüde çatışmanın ne kadar süreceği, ne kadar yayılacağı ve altyapı ile tedarik zincirlerine ne kadar ziyan vereceğine bağlı” görüşünü lisana getiriyor.

“En savunmasız olanlar en ağır yükü üstlenecek”

Savaşın tedarik zincirlerini de yine şekillendirdiğine dikkat çeken uzmanlar, kaleme aldıkları yazıda “Tankerlerin ve konteyner gemilerinin güzergahlarının değiştirilmesi, navlun ve sigorta maliyetlerini artırmakta ve teslimat müddetlerini de uzatmakta. Körfez bölgesindeki kıymetli havalimanlarında yaşanan hava trafiği aksaklıkları, global turizmi olumsuz etkilerken, ticarete de ek bir karmaşıklık katmaktadır” tabirlerine yer veriyor.

Gıda fiyatlarının artışı ile ilgili tasaların artmakta olduğuna dikkat çekilen tahlilde, Körfez bölgesinden gelen ziraî besin hususu tedarikindeki kesintinin, Kuzey Yarımküre’de ekim mevsiminin başlamasıyla birebir vakte denk geldiği, bunun bu yıl randıman ve hasadı tehdit ettiği ve besin fiyatlarının yükselmesine neden olacağı belirtiliyor.

“En savunmasız olanlar en ağır yükü taşıyacak” ihtarını yapan IMF uzmanları, en büyük risk altında olan kısmın, düşük gelirli ülkelerdeki beşerler olduğunu aktararak, gübre ve besin fiyatlarındaki rastgele bir artışın yalnızca ekonomik bir sorun oluşturmayacağını, bunun bilhassa de darbeyi hafifletmek için mali kaynakların hudutlu olduğu ülkelerde sosyo-politik bir sorun haline geleceğine işaret ediyor.

Dünya geneli için enflasyon uyarısı

IMF tahlilinde, yüksek güç ve besin fiyatlarının sürmesi halinde bunun dünya çapında enflasyonu körükleyeceği de aktarılıyor. Ayrıyeten bunun barındırdığı riskler de şöyle sıralanıyor:

“Tarihsel olarak, petrol fiyatlarındaki daima artışlar enflasyonu yükseltme ve büyümeyi düşürme eğiliminde olmuştur. Yüksek ulaşım ve girdi maliyetleri, vakitle üretilen mal ve hizmetlerin fiyatlarına yansır. Enflasyonu gaye düzeyine yeni yeni yaklaştıran ve enflasyonun daha yapışkan olduğu ülkeler için bu durum rahatsız edici fiyat baskılarının tekrar başlaması riskini taşımaktadır.”

IMF hangi ülkeleri uyarıyor?

Analizde, savaşın iktisada tesirinin global olmakla birlikte şokun farklı ülkeleri farklı hallerde etkilediğine vurgu yapılarak şu ikaz yapılıyor:

“Şoku yönetmek ve direnci korumak için ülkelerin uygun siyasetler benimsemesi her zamankinden daha değerlidir. Tedbirler, ülkeye mahsus gereksinimlere nazaran dikkatlice ayarlanmalıdır. Sonlu rezervlere ve az mali hareket alanına sahip ülkeler bilhassa dikkatli olmalıdır.”

DW, dpa/ DA, JD