Global güç kriziyle hangi ülke nasıl başa çıkıyor?

BEĞENDİM

ABONE OL

News

ABD ve İsrail’in akınlarıyla başlayan savaşta İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması ve dünyada üretilen petrolün yaklaşık yüzde 20’sinin piyasaya sunulamaması global bir güç krizine yol açtı.

Ham petrolün varil fiyatı 100 doları aşarken, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) acil durum rezervlerinden 400 milyon varil petrolün piyasaya sürülmesi kararı aldı. Birçok ülke ise yaşanan güç krizini aşmak için güç gereksinimini düşürmenin yollarını arıyor.

Yaşanan krizi “küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi” olarak adlandıran Uluslararası Enerji Ajansı, ülkelerin güç tüketimini azaltabilecekleri çeşitli metotlar öneriyor.

Ancak her ülkenin kendine has güç ve ulaşım altyapıları ile zorlukları bulunuyor. Bundan ötürü harekete geçen ülkelerin aldığı tedbirler farklılık gösteriyor.

IAE, karayolu nakliyatının global petrol talebinin yaklaşık yüzde 45’ini oluşturduğunu belirtiyor. Bu nedenle birçok ülke, tasarruf tedbirleri almak için bu alana yönelmiş durumda.

Yakıt kısıtlaması tanınan bir seçenek

Sri Lanka’da özel araç sahipleri, QR kodu tabanlı bir sistem aracılığıyla haftada sadece 15 litre akaryakıt alabiliyor.

Asya’nın öbür bölgelerinde de emsal tedbirler bulunuyor.

Kamboçya, akaryakıt istasyonlarının üçte birini kapatırken Myanmar, araç plaka numaralarına dayalı bir “tek-çift” kısıtlama sistemi uygulamaya koydu. Bu sistemde, bir gün tek sayılı plakalı araçları, öbür gün ise çift sayılı plakalı araçları yakıt alabiliyor.

Yeni Zelanda’da hükümet, “arabasız günler” uygulamasını yine başlatmayı kıymetlendiriyor. Bu sistemde, şoförler araç kullanamayacakları bir günü kendileri belirliyor.

Çin ise savaşın başlamasından bu yana akaryakıt fiyatlarındaki yüzde 20 artışa karşın planlanan akaryakıt artırımlarından geri adım atarak farklı bir siyaset izliyor.

Slovenya, bu hafta başında yakıt kısıtlaması uygulayan ilk Avrupa Birliği (AB) ülkesi oldu. Buna nazaran özel araç şoförlerinin haftalık alımı 50 litreyle sonlandırılırken, işletmeler ve çiftçiler için 200 litrelik üst hudut getirildi. Slovakya’nın da dizel yakıt stoklamasına kısıtlamalar getirmesine karşın, Slovenya AB ülkeleri ortasında şimdilik bir istisna.

AB ve Almanya krize reaksiyon vermede yavaş kaldı

Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği (UKTB), AB’ye süratli hareket etme daveti yaptı.

UKTB Genel Sekreteri Umberto de Pretto, “Dizel tedariğinde bir aksama olursa, bunun tesirleri AB lojistik ağlarında anında hissedilecek. Tedarik zincirleri yavaşlayacak ve işletmelere, mağazalara ve hanelere mal teslimatı olumsuz etkilenecek” ikazında bulundu.

De Pretto, AB’nin “koordineli bir formda harekete geçmesinin hayati kıymet taşıdığını” da kelamlarına ekledi. Lakin AB’nin ortak bir tavır sergilemekte isteksiz olması nedeniyle, her ülke kendi kararını almak zorunda kalıyor.

İki hafta içinde yüzde 18’lik artışla akaryakıt ve dizel fiyatlarının litre başına 2 euro üzerine çıkmasıyla Almanya krizin tesirini hissetmeye başladı. Akaryakıt fiyatlarındaki süratli artış üzerine harekete geçen Alman hükümeti yeni bir yasal düzenlemeye gitti. Buna nazaran, akaryakıt istasyonlarının fiyatları günde sırf bir sefer artırmasına müsaade veren yasa Alman meclisinde kabul edildi.

Ekonomi Bakanı Katherina Reiche, akaryakıt fiyatlarına üst hudut getirilmesi, indirimler yahut özel vergi üzere taleplerin inceleneceğini, lakin bunların maliyet ve yararlarının da göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtti.

Almanya, yaşanan krize karşın, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden evvel olduğu üzere tekrar Rus gazına dönme ihtimalini ise katiyetle reddediyor.

Evden çalışma da bir seçenek

Akaryakıt kısıtlamalarının yanı sıra birtakım ülkeler de vatandaşlarını meskenden çalışmaya teşvik ediyor.

Pakistan, kamu çalışanları için hafta dört günlük çalışma nizamı uygulamaya başladı. Dominik Cumhuriyeti işverenlere, çalışanların işyerinde geçirdikleri süreyi azaltmaya daveti yaptı.

Mısır ise alışveriş merkezleri ve restoranların saat 21.00, kamu binalarının ise saat 18.00’de kapanması tarafında bir düzenleme getirerek güç kullanımını azaltmayı planlıyor.

Bangladeş ve Tayland da klima masraflarından tasarruf etmek gayesiyle devlet binalarında müsaade verilen en yüksek sıcaklığı sırasıyla 25 ve 26 santigrat dereceye çıkardı.

Kenya yakıt alımını kısıtlayıp yakıt ihracatını yasaklarken Zambiya dizel istifine para cezası getirdi.

Afrika Rafineri ve Dağıtımcılar Birliği yöneticisi Anibor Kragha, Financial Times’a verdiği demeçte “Herkes kendi başının devasına bakacak” diye konuştu:

“İhracatçılar bile öncelikle iç talebi nasıl karşılayacaklarını soruyorlar. Mevzu yalnızca rafineriyle ilgili değil; depolama, dağıtım altyapısı, boru çizgileri ve limanlar da dahil. Bunların tamamına baktığınızda, Afrika’nın ne kadar savunmasız olduğunu görmeye başlıyorsunuz.”

“Uçmayı bırakın, toplu taşıma kullanmaya başlayın”

UEA ayrıyeten hava seyahatinden kaçınma daveti da yaptı. ABD merkezli havayolu şirketi United Airlines da bilet fiyatlarını yüzde 20 artırmak zorunda kalabileceğini duyurmuştu.

Enerji krizine karşı bir öbür teklif ise mümkün olduğunca toplu taşıma araçlarını kullanmak. Bu, kimi ülkelerde başkalarına nazaran daha kolay.

Almanya genelindeki tüm mahallî ve bölgesel toplu taşıma araçlarında kullanılan ve şu anda aylık fiyatı 63 euro olan “Deutschlandticket” üzere uygulamalar öbür ülkelerde de hayata geçirebilir.

Öte yandan otogaz olarak da bilinen sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) kullanımı da gündemde. Uluslararası Enerji Ajansı, LPG’nin ulaşımdan çok konutlarda ocaklarda kullanılması gerektiğini söylüyor.

Bu durum, en büyük ikinci LPG ithalatçısı ve en büyük üçüncü LPG tüketicisi olan Hindistan için büyük değer taşıyor.

Mart ayında Hindistan’ın LPG ithalatı yarı yarıya azaldı. Restoran, otel ve kafeler bu durumla başa çıkmakta zorlanıyor. Kimi işletmeler daha seyrek açılıyor ya da daha az porsiyon sunuyor. Hükümet yetkilileri ise tedariğin öncelikli olarak yemek pişirmek için LPG kullanan 300 milyon haneye yönlendirileceğini belirtiyor.