Türkiye’den çıkan eserlerde yasaklı pestisit alarmı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’den Avrupa Birliği’ne (AB) gönderilen biberlerde Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yasaklı etkin maddeler listesinde yer alan dört farklı pestisit tespit edildi.

Avrupa Komisyonu’nun Gıda ve Yemler İçin Hızlı Alarm Sistemi’ne (RASFF) nazaran Bulgaristan, 22 Haziran’da Türkiye’den gelen iki farklı biber sevkiyatı için hudut reddi bildirimi yaptı. Bir sevkiyatta Türkiye’de yasaklanan chlorpyrifos-methyl, başkasında ise thiacloprid ile pymetrozine çıktı. 19 Haziran’da ise Türkiye’den gelen diğer bir taze biber sevkiyatında da fenbutatin oxide tespit edildi.

Chlorpyrifos-methyl, pymetrozine ve fenbutatin oxide’in Türkiye’deki üretimi 2020 sonlarında, thiacloprid’in üretimi ise 2021 başında sonlandırılmıştı.

Chlorpyrifos-methyl şubat ayında Türkiye’den gönderilen taze mandalinada da tespit edilmişti. Bulgaristan’ın yaptığı bu bildirimlerin tamamında sevkiyatlar Avrupa Birliği pazarına giriş yapamadan hudutta durduruldu.

Ancak RASFF kayıtları, yasaklı faal maddelerin sadece bu dört maddeyle sonlu olmadığını gösteriyor. 2026 RASFF bildirimlerinde Bakanlığın yasaklı etkinler listesinde yer alan carbendazim, cyfluthrin, imidacloprid ve propiconazole asma yaprağında; propiconazole narda; permethrin ise organik kuru incirde tespit edildi.

DW Türkçe’ye konuşan besin güvenliği uzmanlarına nazaran, AB’de ve Türkiye’de yıllar evvel yasaklanan pestisitler, ihraç edilen eserlerde hâlâ tespit edilebiliyor. Uzmanlar, bunun sırf yasak kararının alınmasının kâfi olmadığını, piyasadaki stokların aktif halde toplatılması ve kontrollerin sürdürülmesi gerektiğini gösterdiğini belirtiyor.

Türkiye’den AB’ye gönderilen meyve ve sebzelerde pestisit kalıntısı tartışmaları sürerken bu eserlerin geçtiği en değerli kapılardan biri olan Bulgaristan-Türkiye hududu da yine gündemde. Almanya kamu yayıncısı ARD’nin araştırmasına nazaran, Kapıkule’nin karşısında bulunan AB’nin en yoğun kara hudut kapılarından Kapitan Andreevo’da besin kontrollerinin bir kısmının adapsız yürütüldüğü argüman ediliyor. Haberde, kimi besin yüklü TIR’ların laboratuvar tahlilleri yapılmadan AB’ye giriş yaptığı, buna karşın pestisit, bakteri ve ağır metal tahlillerinin gerçekleştirildiğine dair resmi evraklar düzenlendiği öne sürülüyor.

Sembol fotoğraf – AB ülkelerine zerzevat ve meyve taşıyan birtakım TIR’ların, Bulgaristan’daki Kapitan Andreevo Sınır Kapısı’nda rüşvet karşılığı denetlenmediğim argüman ediliyorFotoğraf: Julian Stratenschulte/dpa/picture alliance

ARD’nin haberinde, eski Bulgaristan Gıda Güvenliği Kurumu yöneticisi Angel Mavrovski ile sonu kullanan bir Bulgar nakliyecinin tezlerine yer veriliyor. Savlara nazaran, Türkiye ve Suriye’den gelen kimi TIR’lar hiç açılmadan hududu geçiyor. Nakliyeciler araç başına 350 ila 700 euro arasında ödeme yaptıklarını, karşılığında ise tahlil yapılmış üzere resmi dokümanlar aldıklarını anlatıyor. Haberde, günde yaklaşık 2 bin TIR’ın geçtiği Kapitan Andreevo’da bu sistemden günlük yaklaşık 1 milyon euro gelir elde edildiğinin hesaplandığı belirtiliyor. Kontrolleri tekrar devlet denetimine almaya çalışan Mavrovski’nin tehdit edildiği ve daha sonra vazifeden alındığı da haberde yer alıyor. Bulgaristan hükümeti ise savları reddederek sondaki besin kontrollerinin emniyetli olduğunu savunuyor.

Bulgaristan sonundaki kontrol tezleri, Türkiye’den AB’ye giden eserlerle ilgili aslında var olan pestisit ve besin güvenliği tartışmasının üzerine geliyor.

RASFF bilgileri ne gösteriyor?

AB Komisyonu, besin ve yemlerde yapılan denetimler sırasında tespit edilen besin güvenliği risklerini, Gıda ve Yemler İçin Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) üzerinden kamuoyuyla paylaşıyor. Komiteye bağlı Alarm ve İş Birliği Ağı (Alert and Cooperation Network-ACN) ise RASFF bildirimlerini de kapsayan yıllık kıymetlendirme raporları yayımlıyor.

RASFF Window bilgileri de Bulgaristan sonunun Türkiye kaynaklı eserler açısından kritik bir denetim noktası olduğunu gösteriyor. 2026’da şimdiye kadar Türkiye menşeli eserlerle ilgili sisteme 254 bildirim girildi. Bu bildirimlerin 197’si meyve ve zerzevat kategorisinde yer aldı. Toplam 188 bildirim hudut reddiyle sonuçlandı. Bildirimlerin 183’ü “ciddi risk” olarak sınıflandırıldı.

2026’da Türkiye kaynaklı eserlerle ilgili en fazla bildirimi 60 bildirimle Bulgaristan yaptı. Kelam konusu bildirimlerin tamamı hudut reddi niteliği taşıdı. Yani eserler AB pazarına girmeden geri çevrildi. Bulgaristan’ın yaptığı bildirimlerin 57’si önemli risk olarak kayda geçti.

Bulgaristan bildirimlerinde en çok öne çıkan eser taze biber oldu. Türkiye’den gelen taze biberlerle ilgili 25 hudut reddi bildirimi yapıldı. Bunu kuru incir, nar ve domates izledi. Kuru incirde daha çok okratoksin A ve aflatoksin üzere mikotoksinler öne çıkarken, taze biber, nar ve domateste pestisit kalıntıları dikkat çekti.

Bulgaristan’ın Türkiye kaynaklı 60 bildiriminin 44’ü pestisit kalıntılarıyla ilgiliydi. Bildirimlerde acetamiprid, formetanate, fosthiazate, indoxacarb, imazalil, prochloraz, pyridaben ve tebufenpyrad’in yanı sıra Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yasaklı etkinler listesinde yer alan chlorpyrifos-methyl, thiacloprid, fenbutatin oxide, pymetrozine ve propiconazole da tespit edildi.

Bu maddeler Bulgaristan’ın Türkiye’den gelen taze biber, taze mandalina ve nar sevkiyatlarına ait farklı bildirimlerde yer aldı. Birtakım eserlerde birden fazla pestisit kalıntısı birebir bildirimde kayda geçti.

Yasaklı faal maddeler sırf Bulgaristan bildirimlerinde görülmedi. Avusturya’nın Türkiye’den gönderilen asma yaprağıyla ilgili bildiriminde carbendazim, cyfluthrin, propiconazole, imidacloprid ve thiacloprid tespit edildi. Fransa ise Türkiye’den gönderilen organik kuru incirde permethrin tespit edilmesi üzerine bildirim yaptı. Böylelikle 2026 RASFF kayıtlarında, Bakanlığın yasaklı etkinler listesiyle teğe bir eşleşen dokuz madde yer aldı.

RASFF bildirimleri, riskli bulunan eserlerin tamamının tüketiciye ulaştığı manasına gelmiyor. Sınır reddi bildirimleri, eserlerin AB pazarına girişte durdurulduğunu gösteriyor. Bununla birlikte sistem, hangi eserlerde ve hangi risklerin tekrar ettiğini ortaya koyduğu için besin güvenliği açısından kıymetli bir gösterge olarak kabul ediliyor.

Türkiye kaynaklı bildirimlerde genel olarak kuru incirdeki okratoksin A ve aflatoksin öne çıkarken Bulgaristan özelinde tablo daha çok pestisitli taze eserler etrafında şekilleniyor. Yasaklı faaller listesinde yer alan maddelerin hem Bulgaristan hem de öbür AB ülkelerinin bildirimlerinde görülmesi, sorunun tek bir madde ya da tek bir sevkiyatla sonlu olmadığını gösteriyor. Bu tablo, ARD’nin gündeme getirdiği Kapitan Andreevo Sınır Kapısı’ndaki kontrol savlarını daha da kıymetli hale getiriyor.

Avrupa Komisyonu raporu Türkiye için ne söylüyor?

Avrupa Komisyonu’nun 2025 yılı Alarm ve İş Birliği Ağı raporu da Türkiye’nin bilhassa meyve-sebze bildirimlerinde öne çıktığını gösteriyor. Rapora nazaran 2025’te meyve ve zerzevat kategorisi, ağdaki tüm bildirimlerin yüzde 18’ini oluşturdu. Bu kategorideki bildirimlerin yüzde 67’si potansiyel sıhhat riski taşıyan hadiselerden meydana geldi. Meyve ve sebzelerde en sık bildirilen sorun ise pestisit kalıntıları oldu. Pestisit bildirimleri bilhassa biber, domates, narenciye, çilek, fasulye ve asma yaprağında yoğunlaştı. En çok bildirilen kalıntılar arasında chlorpyrifos, acetamiprid ve formetanate yer aldı.

Avrupa Komisyonu’nun 2025 Alarm ve İş Birliği Ağı Raporu’na nazaran, Türkiye’den ithal edilen Antep fıstığında sıklıkla kanserojen aflatoksin maddesine rastlandıFotoğraf: ARIF ARSLAN/DHA

Raporun Türkiye açısından en dikkat alımlı bulgusu, AB dışı ülkelerden gelen meyve ve zerzevat bildirimlerinde Türkiye’nin birinci sırada yer alması. Avrupa Komisyonu’na nazaran AB dışı ülkelerden gelen eserler, meyve ve zerzevat bildirimlerinin yüzde 78’ini oluşturdu. Türkiye, 2024’te olduğu üzere 2025’te de en sık bildirilen kaynak ülke oldu. Bildirimler bilhassa incir, narenciye ve biberde yoğunlaştı. Mısır ise portakal ve öteki narenciye eserleriyle ikinci sırada yer aldı.

Raporda sırf pestisit değil, Türkiye irtibatlı diğer besin güvenliği sıkıntıları da yer alıyor. Kuruyemiş, kuruyemiş eserleri ve tohumlarda Türkiye’den gelen Antep fıstıkları aflatoksinle, Türkiye menşeli susam ve kuruyemiş eserleri ise Salmonella bildirimleriyle ilişkilendirildi.

Ot ve baharat kategorisinde de Türkiye öne çıkan ülkeler arasında. Bu kategoride pestisit kalıntıları en büyük bildirim kümesini oluştururken Türkiye Hindistan’ın akabinde en sık bildirilen kaynak ülkelerden biri olarak yer aldı. Kekik ve kimyonda tespit edilen pirolizidin alkaloidleri bildirimlerinde ise Türkiye en sık bildirilen kaynak ülke oldu.

Pestisitler sebep tartışılıyor?

Raporda öne çıkan maddelerin kıymetli kısmı AB’de kullanımı sonlandırılmış ya da makul eserlerde yasaklanmış pestisitlerden oluşuyor. Bunun yanında aflatoksin ve okratoksin üzere küf kaynaklı toksinler ile Salmonella üzere mikrobiyolojik riskler de Türkiye kaynaklı bildirimlerde sıkça yer alıyor. Bu sebeple bildirimler sırf pestisit kullanımını değil, üretimden depolamaya kadar uzanan besin güvenliği zincirini de yansıtıyor.

AB’de her pestisit için müsaade verilen azami kalıntı limitleri (MRL) belirleniyor. Sınır denetimlerinde yapılan tahlillerde bu limitlerin aşılması halinde eserin risk seviyesine nazaran huduttan geri çevrilmesi, piyasadan toplatılması ya da ilgili ülkelere bildirim yapılması üzere tedbirler uygulanabiliyor. Kullanılan maddenin AB’de büsbütün yasaklı olması ise değerlendirmeyi daha da ağırlaştırabiliyor.

Pestisitlerin kullanım maksadı, böcek üzere bitki zararlılarını ya da yabani otları önlemek yahut azaltmak olsa da bu kimyasal maddeler gaye zararlıya seçicilik göstermediği için amaç dışındaki canlılara da ziyan verebiliyor. Bir pestisit için çeşitli sıhhat zararlarına yol açtığına ait ispatlar biriktikçe kullanımına sınırlama ya da yasaklama getiriliyor. Lakin bir pestisite yasaklama getirilmesi o pestisitin besin sisteminden çıktığı manasına gelmiyor.