İran savaşı: Trump’tan ABD’li silah üreticilerine baskı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

İran savaşının uzaması, ABD savunma endüstrisi üzerindeki baskıyı da artırdı. Lider Donald Trump, geçen hafta ABD savunma endüstrisinin önde gelen şirketleriyle Beyaz Saray’da bir görüşme gerçekleştirdi.

Trump, görüşmede Lockheed Martin, RTX (Raytheon), BAE Systems, Boeing, Honeywell Aerospace ve Northrop Grumman temsilcileriyle “üretimi ve üretim takvimlerini” görüştüğünü açıkladı. Şirketlerin “üstün sınıf” silah üretimini dört katına çıkarmayı kabul ettiklerini, böylelikle “mümkün olan en süratli biçimde en yüksek miktarlara” ulaşmak istediklerini söyleyen Trump, “üstün sınıf” silahtan ne kastettiğini ise açıklığa kavuşturmadı.

Beyaz Saray’daki görüşme, Trump’ın ABD’li savunma endüstrisine uyguladığı artan baskının son göstergesi.

Washington’daki Capital Alpha Partners’da savunma payları analisti Byron Callan, ABD’nin büyük savunma şirketlerinin uzun müddettir “riskten kaçındıkları” tenkitleriyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.

Amerikan silahlarına talep arttı

Trump idaresi ile ABD’nin savunma devleri ortasında İran savaşı öncesinde de giderek artan bir gerginlik vardı.

Ukrayna ve Gazze savaşları, ABD’nin müttefiki ülkelerin Amerikan silahlarına talebini artırmış, Trump, talebi gereğince süratli karşılayamadıkları için silah şirketlerini eleştirmişti.

ABD Başkanı, “F-35 savaş uçaklarından almak isteyen pek çok kişi var. Lakin müttefiklerimize ve bize sevkiyat çok uzun vakit alıyor. Bunları sevk edebilmelerinin tek yolu yeni fabrikalar kurmaları. Fakat kıymetli olduğu için yeni fabrika inşa etmek istemiyorlar” demişti.

Trump, savunma şirketlerini altyapı ve üretime yatırım yapmak yerine hissedarlara temettü dağıtmaya ve üst seviye yöneticilerin maaşlarına öncelik vermekle eleştiriyor.

Trump’ın silah şirketleriyle savaşı

Üretim takvimlerine uyamayan ve bütçeyi aşan şirketlere de reaksiyon gösteren Trump, daha evvel, ABD ordusunun İran’la yaşanan çatışmada kullandığı füzeler ve hava savunma sistemlerinin büyük üreticilerinden biri olan RTX’i (eski ismiyle Raytheon) bilhassa maksat almış ve şirketi, “üretim hacmini artırmada en yavaş, ABD ordusunun gereksinim ve taleplerinden fazla hissedarlarına yapılan harcamalarda en agresif olan” şirket diye nitelendirmişti.

Trump, fabrikalara yatırımları artırmayan şirketleri resmî ihalelerden dışlama tehdidinde de bulunmuş, hatta Ocak ayında yayımladığı kararnameyle “savunma şirketlerinin temettü ödemesi yahut pay geri alımı yapmasını, üstün nitelikli bir eseri vaktinde ve öngörülen bütçeyle üretebilmeleri” kuralına bağlamıştı.

Trump idaresi, ABD ordusunun tedarikçilerinden yapay zekâ teşebbüsü Anthropic ile de hengameli durumda. Arbedenin nedeni, şirketin ordunun Claude sohbet botuna sınırsız erişimine müsaade vermeyi reddetmesi.

ABD’nin 2025 bütçesinde 850 milyar dolar olarak öngörülen savunma harcamalarının 2026’da 900 milyar doları bulması bekleniyor. Trump 2027 savunma harcamaları için 1,5 trilyon dolar daveti yapmış, bu da borçlanma ölçüleri konusunda uzmanlarda alarm çanlarının çalmasına yol açmıştı.

“Yatırımların üretime yansıması yıllar alabilir”

İran savaşı, ABD’nin uzun menzilli füze ve hava savunma sistemleri stoklarına ve savaşın uzaması durumunda üretimi artırma kapasitesine dair telaşları de açığa çıkarmış oldu.

Yeni Amerikan Güvenlik Merkezi Savunma Programı’ndan araştırmacı Philip Sheers, DW’ye verdiği demeçte, başta mühimmat ve hava savunma sistemleri olmak üzere Amerikan savunma sanayi altyapısına yapılan yatırımların arttığını belirtiyor. Fakat bu yatırımların üretim kapasitesinde gerçek bir artışa dönüşmesinin vakit alacağı ikazında bulunan Sheers, “Yeni tesisler kurmak ya da ham husus tedarikini artırmak yıllar sürebilir. Ukrayna savaşının akabinde hâlâ inşa edilmekte olan birçok tesiste bunu gördük” diyor.

Bununla birlikte Sheers, üretimdeki yavaşlıkta ABD hükümetinin kendi iç siyasi çekişmeleri nedeniyle bütçeleri vaktinde onaylayamamasının da rolü olduğunu belirtiyor.

Savunma uzmanı, “ABD hükümeti savunma endüstrisinin süratli hareket etmesini istiyorsa, bütçeleri vaktinde geçirmeli ve tahsis etmeli ki kontratlar imzalanabilsin, kaynaklar ayrılabilsin ve sanayi harekete geçmeye teşvik edilebilsin” diyor.

“Irak savaşına dönüşebilir” uyarısı

Savunma kesimi artık İran’daki savaşın beklenenden çok daha uzun sürebileceği ihtimaline karşı da hazırlıklı olmaya çalışıyor. Ronald Reagan devrinde ABD’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi olarak vazife yapan Kenneth Adelman, 2003’te Irak Savaşı başladığında, savaşın ABD açısından süratli ve kolay bir zafer olacağına kesin gözüyle bakıyordu.

Ancak savaşın yıllarca sürmesi ve ABD ordusu için bir bataklığa dönüşmesi, onun siyasi bakış açısını kökten değiştirdi. Hâlâ Cumhuriyetçi Partili olmasına karşın günümüzde Lider Trump’ı en yüksek sesle eleştirenler ortasında yer alan Adelman, İran’daki çatışmanın da benzeri bir dinamiğe bürünebileceği tasasını lisana getirdi.

DW’ye konuşan Adelman, “İran bu duruma karşı yıllardır plan yapıyor. Savaş şimdiden, Pentagon’un planladığından daha uzun sürdü. Ve Irak’ta gördüklerimden sonra Pentagon’un bu cins şeyleri nasıl planladığına dair hiçbir inancım yok” tabirini kullandı.

Savaşın uzaması, önde gelen ABD’li silah şirketlerine siparişlerin artması ve paylarının yükselmesi manasına gelecek. Trump ailesinin savunma yatırımlarını artırmaları tesadüf değil. Lider Trump’ın oğulları Eric ve Donald Jr., ABD’de yeni Çin üretimi dronların yasaklanmasından doğan fırsatı pahalandırmak üzere yeni bir dron şirketine yatırım yaptı.