Enflasyon yavaşlarken alım gücü sebep azalıyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı bilgilere nazaran Temmuz ayında tüketici enflasyonu aylık yüzde 1,78, yıllık yüzde 31,75 olarak gerçekleşti.

Resmi datalar piyasa beklentilerinin altında kalırken enflasyondaki yavaşlama Mayıs ayından bu yana sürüyor.

Peki bu durum alım gücünün güzelleştiği manasına geliyor mu?

Alım gücünde yaklaşık 5 bin 600 liralık kayıp

Resmi bilgiler, enflasyondaki yavaşlamaya karşın fiyatların satın alma gücündeki aşınmanın sürdüğüne işaret ediyor. Bunun sebebi, fiyatların artmayı sürdürmesine rağmen fiyatların yıl başından bu yana sabit kalması.

Temmuz ayında minimum fiyata ara artırım yapılmadı. Böylelikle ocakta 28 bin 75 lira olarak belirlenen net minimum fiyat yıl sonuna kadar değişmeyecek.

Buna karşılık TÜİK datalarına nazaran tüketici fiyatları yılın birinci yedi ayında yüzde 19,86 arttı. Bu artış dikkate alındığında, taban fiyatın ocak ayındaki satın alma gücünü koruyabilmesi için Temmuz prestijiyle yaklaşık 33 bin 650 liraya yükselmesi gerekiyordu.

Mevcut fiyat ile bu fiyat arasındaki fark yaklaşık 5 bin 600 lira oldu.

Ücret daha belirlenirken açlık hududunun altındaydı

Asgari fiyattaki kayıp sadece son yedi ayın sonucu değil. Fiyat, açıklandığı gün de dört kişilik bir ailenin açlık hududunun altında kalmıştı.

Türk-İş’in taban fiyatın belirlendiği devirde yayımladığı araştırmaya nazaran dört kişilik bir ailenin sadece sağlıklı ve istikrarlı beslenebilmesi için yapması gereken aylık besin harcaması 29 bin 828 liraydı. Buna karşılık 2026 yılı için belirlenen net minimum fiyat 28 bin 75 lira oldu. Böylelikle taban fiyat, daha yürürlüğe girdiği gün sadece besin harcamasını dahi karşılayamaz duruma geldi.

Yıl içinde fiyat sabit kalırken temel gereksinimlerin maliyeti artmayı sürdürdü. Birleşik Kamu-İş’in Temmuz araştırmasına nazaran dört kişilik bir ailenin açlık hududu 38 bin 216 liraya, yoksulluk sonu ise 117 bin 336 liraya yükseldi. Buna nazaran net minimum fiyat, açlık hududunun yaklaşık 10 bin lira altında kaldı.

Enflasyon yavaşlasa da minimum fiyat sabit kaldıFotoğraf: Umit Bektas/REUTERS

Asgari fiyat ile açlık sonu arasındaki farkın büyümesi, enflasyondaki yavaşlamanın dar gelirli hanelerin geçim şartlarına şimdi yansımadığını gösteriyor. Bugün tek minimum fiyat, dört kişilik bir ailenin sırf sağlıklı beslenme için yapması gereken harcamayı dahi karşılamıyor. Yoksulluk hududu ise taban fiyatın dört katını aşmış durumda.

DİSK-AR’ın TÜİK mikro dataları üzerinden yaptığı hesaplamaya nazaran yaklaşık her iki fiyatlı çalışandan biri de minimum fiyat ya da ona çok yakın bir gelir elde ediyor. Bu sebeple taban fiyattaki alım gücü kaybı sadece taban ücretlileri değil, milyonlarca çalışanı direkt etkiliyor.

Gıda enflasyonu dar gelirlileri sebep daha fazla etkiliyor?

Enflasyonun dar gelirli haneler üzerindeki tesiri, genel enflasyon oranından çok temel ihtiyaçlardaki fiyat artışıyla hissediliyor. Temmuz ayında besin ve alkolsüz içecek fiyatları yıllık bazda yüzde 37,53 arttı. Bu oran, yüzde 31,75 olan genel enflasyonun yaklaşık altı puan üzerinde gerçekleşti. Besin ve alkolsüz içecekler, 8,94 puanlık katkıyla yıllık enflasyona en fazla katkı yapan ana harcama grubu oldu.

Bu tablo bütün haneleri birebir ölçüde etkilemiyor. TÜİK’in Hanehalkı Bütçe Araştırması’na nazaran en düşük gelir kümesinde konut ve kira harcamalarının hissesi yüzde 38,7, besin ve alkolsüz içeceklerin hissesi ise yüzde 29,2. Gelirin değerli kısmı zarurî harcamalara gittiği için besin fiyatlarındaki her artış, dar gelirli ailelerin bütçesinde ortalamanın üzerinde hissediliyor.

Bu durum, hanelerin tüketim tercihlerini de değiştiriyor. Gelirin daha büyük kısmı besin ve kiraya ayrılırken sıhhat, eğitim, giysi, kültür ve toplumsal hayat üzere harcamalar erteleniyor ya da azaltılıyor.

Yıllık artışta eğitim, aylık artışta sıhhat öne çıktı

Ana harcama kümeleri içinde yıllık fiyat artışının en yüksek olduğu küme yüzde 44,18 ile eğitim oldu. Eğitimi yüzde 43,89 ile sıhhat, yüzde 40,32 ile konut, yüzde 37,53 ile besin ve alkolsüz içecekler izledi.

Aylık bazda ise en yüksek artış yüzde 10,74 ile sıhhat kümesinde gerçekleşti. Sıhhati yüzde 2,59 ile ulaştırma, yüzde 2,28 ile lokanta ve oteller, yüzde 2,25 ile konut takip etti. Besin fiyatları da Temmuz ayında yüzde 1,61 arttı.

En yüksek yıllık artış eğitimde görülse de genel enflasyonu en fazla yukarı çeken kalem besin oldu. Bunun sebebi besinin tüketici sepetindeki yükünün başka birçok harcama kümesinden daha yüksek olması.

Kira artış oranı yüzde 31,90 oldu

Temmuz enflasyonunun açıklanmasıyla birlikte Ağustos ayında yenilenecek kira kontratlarında uygulanabilecek tavan artış oranı da belirli oldu. TÜFE’nin on iki aylık ortalamasına nazaran hesaplanan kira artış oranı yüzde 31,90 olarak gerçekleşti.

Kira artış oranı da belirli oldu Fotoğraf: Yurttas Cemal/Demiroren Visual Media/ABACA/picture alliance

Orandaki sonlu gerileme, kiraların düştüğü manasına gelmiyor. Mevcut kira bedeli, kontrat yenilenirken yeniden bu orana kadar artırılabilecek. Bu sebeple yıllık enflasyondaki düşüşe karşın barınma sarfiyatları hanelerin bütçesi üzerindeki baskısını koruyor.

Gayrimenkul değerleme platformu Endeksa’nın datalarına nazaran ise Ağustos 2026 prestijiyle Türkiye genelinde ortalama konut kira bedeli 28 bin 249 lira. Yani net minimum fiyat, ülke genelindeki ortalama kirayı tek başına karşılamaya yetmiyor. Ortalama kira bedeli Ankara’da 34 bin 769 lira, İzmir’de 32 bin 685, İstanbul’da 46 bin 630 liraya çıkıyor.

TÜİK bilgileri sebep tartışılıyor?

Resmi enflasyon bilgileri uzun müddettir hesaplama tekniği ve fiyat derleme süreci üzerinden tartışılıyor. Zira TÜİK’in açıkladığı oranlar fiyat artışlarından emekli aylıklarına, kira artırımlarından birçok ekonomik düzenlemeye kadar temel referans olarak kullanılıyor.

Bağımsız akademisyenlerden oluşan Enflasyon Araştırma Grubu’nun (ENAG) hesaplamasına nazaran tüketici fiyatları Temmuz ayında aylık yüzde 3,07, yıllık yüzde 50,49 arttı. TÜİK birebir devirde aylık enflasyonu yüzde 1,78, yıllık enflasyonu yüzde 31,75 olarak açıkladı.

İki kurumun kullandığı bilgi seti ve hesaplama formülleri farklı olsa da her iki çalışma da fiyatların yükselmeye devam ettiğini gösteriyor. Fark, bu artışın hangi süratte gerçekleştiğine ait hesaplamalarda ortaya çıkıyor.

Yıllık enflasyondaki gerileme bu sebeple tek başına hayat pahalılığının azaldığı manasına gelmiyor. Fiyatlar artmayı sürdürdüğü, fiyatlar ise yıl başından bu yana değişmediği sürece satın alma gücü üzerindeki baskı da devam ediyor. Besin ve barınma üzere zarurî harcamaların genel enflasyondan daha süratli artması ise bu baskıyı bilhassa dar gelirli haneler açısından daha görünür hale getiriyor.