Avrupa’nın Trump’a karşı silahı: Dijital euro

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Dijital para üniteleri ve kripto paraların mal ve hizmetler için ödeme biçimimizi kökten değiştirmesi bekleniyordu. Fakat 2026’da hâlâ mağazada yahut internette alışveriş yaparken çoğunlukla nakit ya da kart kullanıyoruz. Bunun sebeplerinden biri, Bitcoin üzere kripto paraların bedelindeki sert dalgalanmalar.

Avrupa Merkez Bankası ise istikrarlı bir dijital para ünitesi planlıyor. Bu kapsamda dijital euronun hayata geçirilmesi yönünde kritik bir adım atıldı. 

Avrupa Parlamentosu (AP) Perşembe günü yaptığı oylamada dijital euroya ait hukuksal çerçevenin belirlenmesi amacıyla Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkeler ile müzarekelere başlanmasına onay verdi. Oylamada 416 milletvekili lehte oy kullanırken 169 vekil karşı çıktı, 22’si ise çekimser kaldı. 

Dijital euronun nakit euronun yerini alması değil, onu tamamlaması amaçlanıyor. Tüketicilerin mağazada, internette ya da şahıslar arasında inançlı biçimde ödeme yapabilmesi hedefleniyor. Dijital euro Avrupa’nın para siyasetinden sorumlu kurumları tarafından teminat altına alınacak. Bu planlar, Avrupa için sadece dijital bir güncelleme değil, giderek jeopolitik bir gereklilik olarak da bedellendiriliyor.

Para ünitesinde egemenlik arayışı

ABD idaresinin ticaret kurallarını bir anda yine yazdığı, bir gecede yeni gümrük vergileri getirdiği ya da yapay zeka ihracatına yönelik denetimleri sıkılaştırdığı bir dünyada, kendi para ünitesinin bağımsızlığı giderek daha kıymetli görülüyor.

Avrupa, hala Visa ve Mastercard üzere ABD merkezli ödeme sistemlerine büyük ölçüde bağımlı. Euro Bölgesi’nda ayrıyeten Google Pay, Apple Pay yahut PayPal üzere akıllı telefonlardaki ödeme hizmetleri de yeni bir bağımlılık katmanı oluşturuyor. Euro Bölgesi merkez bankaları, dijital euro ile ABD’li bu şirketlere alternatif yaratmayı hedefliyor. 

Ödeme danışmanlık şirketi PaymentGenes’ten Bas van Donselaar, DW’ye yaptığı açıklamada, “Dünya genelindeki tüm süreçler dolar üzerinden yapılsaydı ve dijital euro olmasaydı, Avrupa Merkez Bankası’nın kendi para ünitesini yönlendirme kapasitesi kısıtlanırdı” diyor.

Ticaret ve ödemeler giderek daha fazla internete ve yabancı dijital para ünitelerine kayıyor. Dijital euro, para arzının daha uygun denetim edilmesine, ekonomik krizlere daha tesirli reaksiyon verilmesine ve euronun dış şoklara karşı korunmasına yardımcı olabilir.

Çin de dijital yuanıyla (e-CNY) bu alanda süratli ilerleyen büyük ekonomiler arasında yer alıyor.

2020’deki birinci pilot uygulamadan bu yana e-CNY için 230 milyondan fazla ferdî ve yaklaşık 18,8 milyon ticari dijital cüzdan oluşturuldu. Pekin, dijital yuanın geliştirilmesini sürdürüyor, hudut ötesi kullanımını genişletiyor ve hesap bakiyelerine faiz ödenmesine de artık müsaade veriyor.

Dijital euronun pilot evresi gelecek yıl başlayabilir. Tam olarak uygulamaya konulması ise 2029’da planlanıyorFotoğraf: Daniel Kalker/picture alliance

Avrupa’nın finansal istikrarı tehlikede mi?

Temel meselelerden biri, dijital euronun tam teşekküllü bir vadesiz mevduat hesabı üzere işlememesi. Aksi halde Avrupa Birliği (AB) bankalarından değerli ölçüde mevduat çekilebilir. Örneğin ekonomik kriz periyotlarında, tasarruflarından endişe eden tüketiciler paralarını dijital euroya aktarabilir. Toulouse Ekonomi Okulu’ndan ekonomist Emmanuelle Auriol, “İnsanların ellerinde tutabilecekleri dijital euro ölçüsüne hudut getirilmezse dijital euro banka hesaplarının yerini alır” ihtarında bulunuyor.

Bunu önlemek için Avrupa Merkez Bankası, bazı güvenlik sistemleri öngörüyor. Örneğin dijital euro bakiyeleri için getirilebilecek 3 bin euroluk üst hudut, bu ölçüsü aşan paranın otomatik olarak ilişkili banka hesabına aktarılmasını sağlayacak. Tasarrufların bankalardan çekilmesini caydırmak için dijital euroya, Çin’den farklı olarak, faiz işletilmeyecek. Planlara nazaran şirketlerin büyük ölçülerde dijital euro tutmasına da müsaade verilmeyecek.

Gizlilik endişesi

Tüketiciler açısından saklılık en büyük telaşlardan biri olmaya devam ediyor. Kimileri, Merkez Bankası’nın çıkardığı dijital bir para ünitesinin devletin mali süreçleri izlemesine imkân tanıyabileceğinden korkuyor. Eleştirmenler, Çin’deki toplumsal kredi sistemine misal uygulamalara işaret ediyor.

Bu sistemde vatandaşlar, mali güvenilirlikleri de dahil olmak üzere davranışlarına nazaran bedellendiriliyor. Düşük puanlar, krediye, işe, kamu hizmetlerine yahut seyahate erişimi kısıtlayabiliyor.

Dijital euro kimi riskleri de beraberinde getiriyor. Bankalardan mevduat kaçışı ve finansal mahremiyetin zayıflaması esas endişelerFotoğraf: Caroline Seidel/Themendienst/dpa/picture alliance

Ekonomist Auriol ise dijital euro ile toplumsal kredi sistemi arasında irtibat görmüyor. DW’ye yaptığı açıklamada, “Sosyal kredi sistemlerinin, örneğin Çin’deki uygulamaların bununla hiçbir ilgisi yok” diyor ve ekliyor:

“Gizliliğin korunması, toplumsal denetim araçları oluşturmadan kabahatle gayret tedbirleriyle bağdaştırılabilir.”

Avrupa Merkez Bankası ayrıyeten akıllı telefonlar arasında direkt şahıstan şahsa ödeme yapılmasını planlıyor. Böylelikle günlük ödemelerde nakde benzeri bir anonimlik sağlanabilecek, buna karşılık kara para aklamayla gayret kurallarına da uyulacak.

Avrupa Merkez Bankası Dijital Euro Direktörü Evelien Witlox, planı şöyle tanımlıyor:

“Dijital euro, çağdaş ödeme yollarının kolaylığını ve pratikliğini nakdin sağladığı inanç ve istikrarla birleştiren inançlı ve kamusal bir seçenek olacak.”

Bankalar nasıl ikna edilecek?

Hâlen işletmeler, kartla yapılan her ödeme için belli bir kurul ödüyor. 100 euroluk bir süreçte bu oran yaklaşık yüzde 0,5 ila 1,5 arasında değişiyor ve banka ile ödeme hizmeti sağlayıcısı arasında paylaşılıyor. Dijital euronun, işletmelerin bu maliyetlerini azaltması hedefleniyor.

Ancak bankalar, mevcut kurul gelirleriyle dijital altyapının kurulmasını ve işletilmesini finanse ettiklerini savunuyor. Şimdi bu gelirlerin bir kısmı ortadan kalkabilir. Bu sebeple birçok kredi kuruluşu adil bir telafi düzeneği talep ediyor.

Van Donselaar, DW’ye yaptığı değerlendirmede “Bankalarla işletmeler için fiyatlandırma modelleri arasındaki istikrar kritik ehemmiyet taşıyor” diyor ve tenkitlerini şöyle sıralıyor:

“İşletmeler için daha düşük kabul fiyatları anlaşılabilir. Fakat işin büyük kısmını bankalar üstlenecek. Bu sebeple onların da sürdürülebilir bir iş modeline muhtaçlığı var.”

Dijital ödeme sistemleri yaygınlaşsa da Avrupa’da çoğunluk hâlâ nakit ve kredi kartlarını tercih ediyorFotoğraf: Jose De Jesus Saldana/Addictive Stock/IMAGO

Son kelam tüketicilerde

Dijital euronun kabul görmesi için Avrupa Merkez Bankası ona “yasal ödeme aracı” statüsü vermek istiyor. Mevcut tekliflere göre ödeme terminali bulunan her işletmenin dijital euro kabul etmesi gerekecek. Tüketicilerden ek fiyat alınmayacak.

Dijital Euro Direktörü Witlox, tasa ve tenkitlerin haksız olduğunu savunuyor:

“Fiziksel banknotlarda olduğu üzere dijital euronun değeri, Avrupa Merkez Bankası ile ulusal merkez bankalarından oluşan Eurosystem tarafından teminat altına alınacak. Bir dijital euro her vakit olağan bir euroya eşit olacak. Kripto paraların tersine kıymeti istikrarlı kalacak, dalgalanmayacak.”

AB içinde euro kullanmayan ülkeler de bu para ünitesini sunabilecek. Dijital euro, elektrik kesintilerinde yahut internet ilişkisinin zayıf olduğu bölgelerde faydalı olabilecek biçimde çevrim dışı da çalışacak.

Ancak bu sistemin önünde hâlâ uzun bir yol var. Avrupa Parlamentosu Ekonomik ve Parasal İşler Komisyonu, geçen hafta dijital euronun hayata geçirilmesine ait Avrupa Konseyi ve Avrupa Komisyonu ile yürütülecek yeni müzakerelere yeşil ışık yaktı. Avrupalı karar vericiler, yasal çerçeveyi bu yıl içinde kabul etmeyi hedefliyor. Pilot uygulamanın 2027’de başlaması, dijital euronun tam olarak kullanıma sunulmasının ise 2029’u bulması bekleniyor.