Mutlak butlan kararı ekonomiyi nasıl etkileyecek?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’de ana muhalefet partisi olan Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) idaresine yönelik olarak yargı eliyle verilen mutlak butlan kararı sonrasında, gözler iktisat ve piyasalardaki gelişmelere çevrildi. Dün açıklanan karar sonrasında borsada sert düşüş olurken, bugün ise yaşanan kayıplar yerini toparlanmaya bıraktı. Kamu bankalarından yapılan döviz satışları ile dolar kuru denetim altında tutulurken, 9 günlük bayram tatiline girilecek olması nedeniyle de piyasalardaki dalgalanma sonlu kaldı.

DW Türkçe’ye konuşan ekonomistlere nazaran, CHP idaresinin büsbütün değişmesine neden olacak mutlak butlan kararının iktisada olan tesirleri, orta ve uzun vadede ortaya çıkacak. Uzmanlara nazaran, artık mümkün seçim periyoduna kadar enflasyonla gayret programı fiilen sona ererken, geniş halk kitleleri açısından daha kuvvetli bir ekonomik ortam yaşanacak.

Dün sert düştü, bugün toparlandı

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi tarafından 21 Mayıs Perşembe akşamı saat 17.00 sularında açıklanan karar ile CHP’nin Kasım 2023’teki 38’inci Olağan Kurultayı’nın iptaline ve eski Genel Lider Kemal Kılıçdaroğlu ile önceki parti organlarının vazifelerine iade edilmesine hükmedilmişti.

Kararın duyulması sonrasında Borsa İstanbul’da sert satışlar görülürken, BİST 100 Endeksi günü yüzde 6,05 düşüşle kapattı. Bankacılık endeksindeki düşüş ise yüzde 8,5’i aştı. Döviz kurlarında kayda paha bir yükseliş yaşanmasa da Türkiye’nin 5 yıllık kredi risk primi (CDS) yüzde 5’e yakın artarak 250 baz puanın üzerini gördü. Tam bu sıralarda uluslararası haber ajansı Bloomberg ise, mutlak butlan kararı sonrasında kamu bankalarının ABD Doları kurundaki yükselişi önlemek emeliyle döviz piyasasına 6 milyar dolarlık satış yaptığını abonelerine geçti.

Kararın sonraki günü olan 22 Mayıs Cuma günü ise yüzde 1,5 kayıpla açılan BİST-100 Endeksi, kayıplarını bir ölçü geri alarak, TSİ 15.30 itibariyle yüzde 4 artışa geçti. Dün yüzde 8’in üzerinde kıymet kaybeden Bankacılık Endeksi de bugün yüzde 1’in üzerinde yükseliş gösterdi.

Mutlak butlan kararı sonrasında borsada sert düşüş yaşandıFotoğraf: picture alliance/AA/Y.Aras

Peki bundan sonraki süreçte, mutlak butlan kararının iktisada yansımaları nasıl olacak?

“Piyasadaki tansiyon kısmen azaldı”

DW Türkçe’ye konuşan milletlerarası finansal danışmanlık şirketi STRFS (Stratejistanbul Financial Solutions) Baş Stratejisti Dr. Atahan Çelebi’ye göre, Kılıçdaroğlu’nun kendisine mahkeme eliyle verilmiş vazifeleri gerçekleştirme konusunda etkisiz kalabileceği tarafındaki hakim görüş nedeniyle, piyasadaki tansiyon kısmen azaldı.

Diğer yandan kısa vadede BİST 100 endeksinde 11.750 puan etrafına kadar ihtiyatlı kalınması gerektiğini vurgulayan Dr. Çelebi, “Önünüzdeki bir-iki ayda CHP ve onun seçilmiş yöneticileri üzerindeki baskının daha da artması güçlenen bir mümkünlük haline gelecektir. Bu nedenle piyasalarda güçlü yükselişlerin de kalıcılık taşımayacağı bir periyoda girdiğimizi düşünüyorum” diyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) kur üzerindeki direkt müdahalelerinin devam ettiğini de işaret eden Atahan Çelebi, “Gerek petrol fiyatı kökenli baskılar gerekse dozu giderek artan dış ticaret dengesizlikleri brüt ve net döviz rezervini zayıflatarak TCMB’nin kur müdahalelerine yönelik direkt stratejisini terk etmeye zorlayacak bir döngüye hakikat yaklaşıyor. Bunun bir sinyali olarak önümüzdeki devirde TCMB’yi vadeli süreç piyasalarında daha sık görebilir, milletlerarası piyasalarda TL faizinin dalga marjının arttığını gözlemleyebiliriz” değerlendirmesinde bulunuyor.

Finansal İstikrar Komitesi: Şoklara dirençliyiz

Mutlak butlan kararının kamuoyuna yansıması sonrasında Finansal İstikrar Komitesi (FİK), Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında toplandı. Toplantı sonrası yapılan yazılı açıklamada, yurtiçi ve yurtdışı gelişmelerin finansal piyasalara olası tesirleri ve alınabilecek önlemlerin ele alındığı belirtilerek, şu görüşlere yer verildi:

“Komite, Türkiye iktisadının sağlıklı siyaset çerçevesi ve güçlü sermaye tamponları sayesinde şoklara karşı değerli ölçüde dirençli olduğunu değerlendirmiştir. Makrofinansal istikrarın korunması, dezenflasyon sürecinin kesintisiz devamı ve finansal sistemin sağlıklı işleyişi için gerekli tüm adımların tam bir eşgüdüm içinde atılmasını kararlaştırmıştır. Komite, tüm gelişmeleri anlık ve yakından izlemeye devam edecektir.”

“Ekonomiye tesirinde toplumsal reaksiyon belirleyici olur”

Bayram tatili devrinde hem piyasalar hem de siyasette yüksek tansiyonun düşeceğine dair beklentiler olsa da tatil sonrasında yaşanabilecek yeni gelişmelerin iktisatta yeni külfetler yaratacağı görüşü lisana getiriliyor.

DW Türkçe’ye konuşan Koç Üniversitesi İktisat Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kamil Yılmaz’a nazaran, Erdoğan rejiminin ve iktisat idaresinin mevcut siyasal krizin iktisattaki yansımalarını denetim altına alıp alamayacağını “toplumsal muhalefet” belirleyecek.

Bu süreçte toplumdan mutlak butlan kararı ve siyaset dizaynı üzerine büyük bir reaksiyon gelmesi halinde kurlar, faizler ve enflasyon üzerinde denetim sağlamanın zorlaşacağını söz eden Prof. Yılmaz, “Dolayısıyla mutlak butlanın ekonomik tesiri bir ölçüde toplumsal seviyedeki reaksiyona bağlı. Fakat toplumsal seviyede yansıyı denetim altına alırlarsa, o vakit da iktisat üzerinde çok önemli bir kayıp olmayacak diye düşünebilirsiniz. Fakat bir mühlet sonra bu sefer Mansur Yavaş’a ait bir atılım gelirse, tekrar bir krizli süreç yaşanacak” diye konuşuyor.

Türkiye’nin giderek demokratik seçimlerin olduğu bir sistemden uzağa düştüğüne işaret eden Kamil Yılmaz, şu görüşleri lisana getiriyor:

“Atılan adımlar gösteriyor ki, biz lakin AK Parti’nin kazanabileceği bir seçime girebiliriz bundan sonra. Bu mutlak butlan kararı da bunu gösteriyor. AK Parti 25 yıllık iktidarında Türkiye demokrasisini bitirmek üzere oynuyor. O yüzden bu mutlak butlan krizinin ekonomik tesirleri de hükümet için ikincil değerde. İktisattaki badireleri nasılsa vakti gelince düzeltiriz diye düşünüyorlar. Her şeyi göze almışlar üzere gözüküyor.”

Şimşek ve Karahan ikna turundaydı

Mutlak butlanın açıklandığı gün, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile TCMB Lideri Fatih Karahan’ın Londra’da memleketler arası yatırımcılarla toplantı halinde olması da dünden beri tartışılan mevzulardan biri oldu.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, mutlak butlan kararı çıktığı gün Londra’da milletlerarası yatırımcılarla toplantı yapıyordu Fotoğraf: Murad Sezer/REUTERS

Muhalefet kanadında, Şimşek ve Karahan’ın Türkiye iktisadına ait olumlu bildiriler vererek memleketler arası sermayeyi ülkeye çekmeye dönük temasları ile CHP’ye dönük “hukuksuz” kararların çeliştiği tenkitleri yapıldı. 

Peki, mutlak butlan kararı milletlerarası yatırımcının Türkiye’ye bakışını nasıl etkileyecek?

“Yabancı yatırımcının önceliği muhalefetin bahtı değil”

Dr. Atahan Çelebi bu soruya, “Yabancı sermaye açısından demokratik işleyişteki bozulmalar kısa vadede güçlü bir tesir yaratmayacaktır” karşılığını veriyor. 

TCMB’nin kur baskısını sürdürdükçe, carry trade ve öbür portföy yatırımlarının global dalgalanmalara paralel olarak Türkiye’ye giriş-çıkışı sürdüreceğini lisana getiren Çelebi, şunları söylüyor:

“Yabancı sermayenin hür hareketini ve riskliliğini etkileyebilecek para ve sermaye piyasası açığa satış yasağı yahut yurtdışı TL faiz dalgalanmaları üzere adımlar, yabancı yatırımcı açısından ana muhalefetin mukadderatından daha değerli konular olarak görünüyor.”

“Karanlık bir periyoda hakikat yol alıyoruz”

Siyasette yaşanan bu yeni gelişmeler sonrasında, hükümetin Haziran ayında üçüncü yılına girecek Enflasyonla Uğraş Programı’nın fiilen sona erdiğine dair görüşler de güçleniyor.

DW Türkçe’ye konuşan Altınbaş Üniversitesi Milletlerarası Ticaret ve Finansman Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu’na nazaran, AKP iktidarının önümüzdeki seçime iktisatta “pembe tablo” çizerek girmesi artık mümkün değil.

“Dezenflasyon programının devamının imkanı kalmadı” yorumunu yapan Prof. Kozanoğlu, bu nedenle Erdoğan hükümetinin kur kaynaklı enflasyon artışlarına karşı tekrar döviz rezervlerine yükleneceğini belirtiyor. Kozanoğlu, şunları söylüyor:

“Bu da bizi vakit içerisinde kredi faizlerinin yüksek olması, yatırımların düşmesi, üretimin düşmesi, ferdî borçların güzelce patlaması üzere sonuçlara götürecek. Akut bir kriz olmasa da iktisadın zati 3 yıldır gözlemlediğimiz üzere yavaş yavaş berbata gitmesi sürecinin biraz daha hızlandığı, ortalama insanın hayattan şikayetlerinin daha da ağırlaştığı karanlık bir periyoda hakikat yol alıyoruz.”