İstanbul Dubai’deki sermayeyi çekebilir mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye bir yandan İran savaşının sona ermesi ve ateşkes için ağır diplomatik uğraşlarını sürdürürken, öteki yandan savaş nedeni ile Körfez ülkelerine karşı inanç krizi yaşayan milletlerarası sermayeyi kendine çekmeye çalışıyor.

Hem AKP hükümeti hem de Türkiye iş dünyası, turizmden altın ticaretine, finanstan gayrimenkule kadar pek çok dalda Dubai’deki yatırımların Türkiye’ye yönelmesini için harekete geçmiş durumda. Lakin son 30 yılda bir çöl kasabasından yatırımcılar ve ultra zenginler için global bir cazibe merkezi haline gelen Dubai’yi tahtından etmek hiç de kolay değil.

Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) bağlı olan Dubai’nin yaklaşık 4 milyonluk nüfusunun yüzde 90’a yakınını yabancılar oluştururken, kentin iktisadının 250 milyar dolar büyüklüğe ulaştığı hesaplanıyor. Yatırımcılar için sağlanan vergi teşvikleri, finansal hizmetler ve lojistik alt yapı nedeniyle Dubai her yıl milyarlarca yeni yatırımı kendine çekiyor.

Dubai Havaalanı’nın gerisinde dumanlar yükseliyor. Fotoğraf: AFP

Peki bu kurallarda, Türkiye’nin finans ve ticaret merkezi olan, nüfusu 15 milyonu aşan İstanbul’un Dubai’den “rol çalması” mümkün mü?

DW Türkçe’ye konuşan uzmanlara nazaran, İstanbul kısa vadede savaşın yarattığı güvenlik korkuları nedeniyle kimi yatırımları kendine çekebilir; lakin düzgün işleyen bir hukuk sistemi, global yatırımcıların inanç duyacağı stabil ve gelişen bir iktisat haline gelmeden İstanbul’un Dubai üzere global bir finans ve yatırım merkezi olabilmesi çok sıkıntı.

Sagam Strateji Danışmanlık Kurucusu ve FODER Yönetim Kurulu Üyesi Murat Sağman, İstanbul’un Dubai’ye rakip olabilmesi için gereken şartları anlattı. Fotoğraf: Privat

“Henüz o noktada değiliz”

Sagam Strateji Danışmanlık Kurucusu ve FODER (Finansal Okur Müelliflik ve Erişim Derneği) Yönetim Kurulu Üyesi Murat Sağman , DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, Türkiye’nin teknolojik alt yapı, lojistik ve finansal hizmetler açısından güzel durumda olduğunu, lakin İstanbul’un Dubai’ye rakip olabilmesi için bundan fazlası gerektiğini söylüyor.

Savaş başladıktan sonra İran’ın füze ataklarına uğrayan Dubai’de havalimanlarının, iş merkezlerinin ve otellerin ziyan gördüğünü hatırlatan Sağman, “Uluslararası yatırımcı kuşkusuz bu durumdan ürktü. Gelecek telaşı başladı. Bu nedenle kısa vadede İstanbul kimi yatırımların yeni adresi olabilir, bir ölçü sermaye çekebilir” diyor.

Bu periyotta Türkiye’nin savaşın bir modülü olmayacağı beklentisi ve birtakım teşvik adımlarıyla İstanbul’un cazibesinin artırılabileceğini kaydeden Murat Sağman, “Ancak bunlar Dubai ölçeğinde bir finans ve ticaret merkezi olmak için kâfi değil. En temel olarak, yatırımcının inanç duyacağı güçlü bir iktisat ve hukuka sarsılmaz bir inanç inşa edilmeli. Şimdi o noktada değiliz” diye konuşuyor.

Dubai’de turizm dalı büyük darbe alırken ünlü alışveriş merkezleri boşalmış durumda. Fotoğraf: Guiseppe Cacace/AFP/Getty Images

Hükümet harekete geçti

Öte yandan iktisat idaresi, Türkiye’nin iktisat ve hukuk alanlarındaki makus performansına karşın, savaşın tesirlerinden ürken Körfez sermayesini çekmek için harekete geçmiş durumda.

Geçtiğimiz günlerde Reuters’e konuşan Cumhurbaşkanlığı’na bağlı bir yerleşke olan ve 2023’te bankacılık faaliyetlerine açılan İstanbul Finans Merkezi’nin (İFM) Genel Müdürü Ahmet İhsan Erdem, son bir buçuk ayda 60’ın üzerinde kritik görüşme yaptıklarını, bunların 40’tan fazlasının savaşın akabinde hızlanan “güvenli liman” arayışından kaynaklandığını açıkladı. Erdem’in açıklamalarına rağmen, şimdi merkezini İFM’ye taşımak konusunda somut adım atmış bir şirket bulunmuyor.

Bu açıklamadan iki gün sonra ise Bloomberg’de yayınlanan bir haberde, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yabancı şirketleri çekme ve kendisini bölgesel bir iş merkezi olarak pozisyonlandırma gayesi doğrultusunda, İFM’de sunulan birtakım teşviklerin ülke geneline yayılması için çalışma yapıldığı belirtildi. Bakanlık kaynaklarına dayandırılan habere nazaran, taslağın önümüzdeki haftalarda meclise sunulmasının bekleniyor.

İFM’de bugün prestijiyle faaliyet gösteren firmalara finansal hizmet ihracatından elde edilen gelirlerde yüzde 75 kurumlar vergisi indirimi, bankacılık ve sigorta süreç vergisinden muafiyet ve muhakkak çalışan maaşlarında yüzde 80’e varan gelir vergisi indirimleri üzere teşvikler sağlanıyor. Buna karşın özel şirketlerin İFM’ye olan ilgisi, açılışının üzerinden 3 yıl geçmesine karşın düşük seyrediyor.

Dubai Borsası’ndan bir manzara. Fotoğraf: Waleed Zein/Anadolu/picture alliance

İFM’de özel ofislerin yüzde 60’ı boş

Şu anda İFM bünyesinde başta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) olmak üzere kamu otoriteleri ile birlikte Ziraat Bankası, Halkbank ve VakıfBank üzere kamu bankalarının genel müdürlükleri, Ziraat İştirak ve Halk İştirak yer alıyor. Ayrıyeten Epiaş ve Turkish Petroleum Off-Shore Technology Center şirketleri de İFM içerisinde faaliyet gösteriyor.

İFM’den DW Türkçe’ye yapılan açıklamaya nazaran, yerleşkede 20 bin kişi faal olarak çalışıyor. Bu sayının 2026 sonunda 40 bine çıkacağı öngörülüyor. İFM yetkilileri tarafından yapılan açıklamada, şu bilgilere yer verildi:

“2026 sonunda yerleşke genelinde ofis doluluk oranının yüzde 75 düzeyine ulaşması beklenmektedir. Yerleşkedeki ofis alanlarının yaklaşık yüzde 55’i kamu bankalarının kendi mülkiyetinde bulunmaktadır. Geriye kalan alanların değerli bir kısmı kiralama modeliyle değerlendirilmekte olup, mevcut durumda yaklaşık yüzde 40 oranında kiralanabilir alan yatırımcı ve kurumların kullanımına sunulmuştur.”

Bir öteki deyişle, toplam 1,3 milyon metrekare ofis alanına sahip İFM yerleşkesinde özel firmalara ayrılan ofislerin şu anda yaklaşık yüzde 60’ı boş durumda bulunuyor.

İFM yetkilileri, “Şu an İFM’de ofisi bulunan özel şirketlerin kaçı yabancı ve hangi ülkelerden geliyor?” sorumuza ise cevap vermedi.

İstanbul Kültür Üniversitesi İktisat Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sinan Alçın, Körfez ülkelerindeki sermaye ölçüsünün yaklaşık 20 trilyon dolara ulaştığını söylüyor.Fotoğraf: privat

“Sermaye Doğu Asya ve ABD’ye gitti bile”

DW Türkçe’ye konuşan İstanbul Kültür Üniversitesi İktisat Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sinan Alçın, Körfez ülkelerindeki sermaye ölçüsünün yaklaşık 20 trilyon dolara ulaştığını ve dünyadaki toplam sermayenin yüzde 6’sını oluşturduğunu söylüyor.

Şu an Körfez ülkelerindeki güvenlik sorunu nedeniyle bu ülkelerdeki sermayenin yeni limanlar aramasının olağan olduğunu lisana getiren Prof. Alçın, “Bu bölgedeki servetin iki bacağı var. Biri likit varlıklar. Bunlar büyük ölçüde esasen halihazırda Singapur başta olmak üzere birtakım offshore nitelikteki Doğu Asya ülkelerine gitti. Başka taraftan da Amerika Birleşik Devletleri’ne hareket etti. Şu an Körfez’de kalan birikim daha çok gayrimenkul. Yani konut, otel ve gibisi gayrimenkuller” diyor.

Gayrimenkul yatırımcısı gelir mi?

Bu nedenle, Türkiye sadece finans bölümünde değil, öbür alanlarda da Dubai’deki sermayenin peşine düşmüş durumda. Lüks gayrimenkul kesiminde danışmanlık hizmeti veren Ler Properties kurucusu Burak Güler, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, “Dubai’deki dikey büyüme ve lüks konut muvaffakiyetinin bir benzerini İstanbul’da birebir görmekten çok, bilhassa A+ ofis ve nitelikli ticari gayrimenkul segmentinde güçlü bir hareketlenme bekliyoruz” diyor.

İstanbul’un sunduğu metrekare maliyet avantajı ve hayat çeşitliliğiyle Dubai’ye kıyasla daha rekabetçi bir giriş noktası olduğunu lisana getiren Güler, “Kısa vadede İstanbul’un Dubai’nin yerini alması değil, onun yanında alternatif ve tamamlayıcı bir merkez olarak daha fazla öne çıkması daha gerçekçi bir senaryo olacaktır. Mevcut yasal düzenlemelerin kararlılıkla sürdürülmesi halinde, İstanbul’un önümüzdeki 5 yıl içinde finansal yatırımlar ve nitelikli gayrimenkul açısından daha görünür ve güçlü bir pozisyona ulaşacağını öngörüyoruz” diye konuşuyor.

İHA saldırısı sonucu Dubai Havaalanında uçuşlar durmuştu. Fotoğraf: AP Photo/dpa/picture alliance

İstanbul, altın ticaretinin yeni merkezi olur mu?

Türkiye’de Dubai’nin tahtına oturmayı arzulayan bir öbür bölüm de mücevher kesimi. DW Türkçe’ye konuşan Mücevher İhracatçıları Birliği Lider Yardımcısı Ayhan Güner, Dubai’nin dünya altın ticaretinin yüzde 20’sinin gerçekleştiği bir merkez olduğuna işaret ediyor.

Afrika ülkelerinin ve Türk cumhuriyetlerinin altınlarını global sisteme Dubai’den soktuklarını tabir eden Güner, “Şu anda bu ülkeler de sıkıntı durumda. İstanbul gerek Altın Borsası gerekse Elmas Borsası ile ve rafineri kapasitesiyle bu manada doğan boşluğa talip olabilir. Buna uygun düzenlemeleri yaparak İstanbul’u altın ve mücevher ticaretinin merkezi haline getirebiliriz” diye konuşuyor.

“Hukuka itimadın artması gerekiyor”

Savaşın yarattığı dehşet ortamının Türkiye’de pek çok bölümde kısa müddette “yatırımlar bize gelir mi?” umudu yarattığına işaret eden Prof. Sinan Alçın’a göre ise özelde İstanbul’un, genelde Türkiye’nin bu memleketler arası yatırımcıları çekmesi çok mümkün görünmüyor.

Türkiye’nin vergi istisnası yahut indirimi uygulayarak çekebileceği direkt yabancı sermayenin sonlu olduğunu lisana getiren Sinan Alçın, “Arzulanan seviyede direkt yabancı yatırım çekebilmek için Türkiye’nin hem hukuka duyulan inançta artış hem de basın özgürlüğü üzere mevzularda ilerleme kaydetmesi gerekiyor” değerlendirmesinde bulunuyor.