Hürmüz krizi sürüyor: İran geçişleri kapadı, 800 gemi mahsur

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İran, ABD ile üzerinde uzlaştığı iki haftalık ateşkese karşın Hürmüz Boğazı ablukasını kaldırmıyor.

Ateşkesin yürürlüğe girdiği Çarşamba gününden bu yana yalnızca çok hudutlu sayıda geminin boğazdan geçiş yaptığı bildiriliyor.

Hürmüz Boğazı’nın açılmaması ve ABD-İran ateşkesinin İsrail’in Lübnan’a akınları nedeniyle her an bozulabileceği telaşı, bugün petrol fiyatlarının yine yükselmesini beraberinde getirdi.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırması üzerine Tahran rejiminin Hürmüz Boğazı’nı gemilerin geçişine kapatması, bölgede yüzlerce gemi ve tankerin mahsur kalmasına yol açmıştı. İran, bu atağıyla global güç krizinin fitilini ateşlemişti.

Kırılgan ateşkes meçhullüğü gideremedi

Uluslarası denizcilikle ilgili haber, data ve tahlilleriyle tanınan Llyod’s List’e nazaran bölgede 800’ü aşkın gemi mahsur kalmış durumda.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın “Hürmüz Boğazı’nın büsbütün, derhal ve inançlı biçimde açılmasını” kabul ettiğini açıkladı.

ABD Başkanı Donald Trump.Fotoğraf: Brendan Smialowski/AFP

Ancak İran buna yanaşmıyor. Hatta Tahran rejiminin on unsurluk planında “İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki denetiminin sürdürülmesi” öngörülüyor.

Bölgede mahsur kalan gemiler de boğazdan geçişlere şimdi yürek edemiyor. Llyod’s List’in Genel Yayın Yönetmeni Richard Meade, Hürmüz Boğazı’ndan geçişler konusunda neden ihtiyatlı davranıldığına “Bir gemi vurulursa, en başa döneriz. O vakit kimse ateşkese güvenmez” kelamlarıyla açıklık getiriyor ve “Herkesin gergin olması anlaşılır bir durum” diyor.

Armatörler inançlı olacağından emin olmak istiyor

Deniz nakliyatı şirketleri çekincelerini lisana getiriyor. Japon Armatörler Birliği, “Bu bölgenin geçiş için inançlı olup olmadığını hâlâ bilmiyoruz” diyor.

Uluslararası Denizcilik Odası’ndan (ICS) John Stawpert da armatörlerin seferlere yine başlayabilmek için boğazdan geçişin inançlı olduğundan emin olmak istediklerine işaret ediyor.

İran ve ABD’nin ateşkes mutabakatına karşın son 24 saat içinde yalnızca bir petrol tankeri ile beş yük gemisinin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiği bildiriliyor.

Oysa İran savaşının başladığı 28 Şubat’tan evvel boğazdan günlük ortalama 140 gemi geçiyordu.

İran’dan gemilere “deniz mayını” uyarısı

İsrail’in, ABD ile İran ortasındaki ateşkese karşın Lübnan’a hücumlarını sürdürmesi Tahran’ın sert yansısına yol açtı. İran’ın, İsrail’i “ateşkesi ihlal etmekle” suçlamasına yol açan tansiyon, önümüzdeki günlerde ABD ile İran heyetleri ortasında Pakistan’da yapılması öngörülen müzakereleri gölgeliyor.

İran’ın yarı resmi Fars Haber Ajansı, ateşkes ile açılacağı duyurulan Hürmüz Boğazı’nın İsrail’in Lübnan’a akınları nedeniyle kapatıldığını bildirdi.

Tesnim Haber Ajansı da iki haftalık ateşkes mühletince gemilerin İran’ın müsaadesi olmaksızın boğazdan geçemeyeceğini yazdı.

Rusya’nın haber ajansı TASS da bugün İranlı bir yetkiliye dayandırdığı haberinde boğazdan günde lakin 15 geminin geçişine müsaade verileceği bilgisini paylaştı.

İran ayrıyeten bugün Hürmüz Boğazı’ndan geçiş planlayan gemilere “deniz mayınları ile temasın önlenmesi için” İhtilal Muhafızları ile uyum sağlama daveti yaptı, paylaştığı haritada kullanılması gereken alternatif güzergahlara yer verildi.

Ücretli geçiş dayatması

İran’ın paylaştığı güzergah İran kıyıları ile Larak Adası ortasında yer alıyor ve Lloyd’s List bu geçişi “geçiş fiyatına tabi güzergah” olarak nitelendiriyor.

Bütün bu gelişmeler, İran’ın boğazda uyguladığı ablukanın kalkmayacağına, hatta geçişlerin artık fiyatlı olacağına işaret ediyor.

Gemiler ve tankerler, Hürmüz Boğazı yakınlarındaki bekleyişini sürdürüyor. Fotoğraf: REUTERS

Savaştan evvel Hürmüz Boğazı’ndan geçişler hürdü. Tahran rejimi kurulacak yeni bir düzenek ile bundan sonra geçişi fiyatlı yapacağını söylüyor.

Hatta İran’ın bu mekanizmayı fiilen yürürlüğe koyduğu sav ediliyor. Çünkü boğazdan geçmek isteyen gemilerin geçiş kodları almaları ve İhtilal Muhafızları eşliğinde tek bir denetimli koridordan geçişi kabul etmeleri gerekiyor.

AB: Rastgele bir fiyat ödemeyi kabul etmeyiz

Financial Times gazetesinin haberine nazaran Tahran Hürmüz Boğazı’ndan geçen her varil petrol için kripto para ünitesiyle ödenmek üzere bir dolar talep ediyor ve bu sayede ülkenin tekrar imarı için milyonlarca dolar gelir sağlamayı hedefliyor.

İran basınında yer alan haberlere nazaran de İran meclisindeki bir komite bu geçiş fiyatı uygulamasını Mart ayı sonunda onayladı.

Avrupa Kurulu Sözcüsü Anouar El Anouni ise bugün Brüksel’de yaptığı açıklamada “uluslararası hukukun kamu faydasına olan seyrüsefer özgürlüğünü garanti altına aldığına” ve “deniz nakliyatının hür olması gerektiğine” dikkat çekti.

Anouni, Avrupa Birliği’nin (AB) “herhangi bir ödeme yapmayı kabul etmeyeceğini” söyledi.

Hukukçular ne diyor?

Kiel Üniversitesi’nden deniz hukuku uzmanı Nele Matz-Lück’e nazaran İran memleketler arası hukuk uyarınca, sivil gemiler için Hürmüz Boğazı’ndan fiyatsız geçişi garanti etmekle yükümlü.

Lüneburg Üniversitesi’nden Valentin Schatz da birebir görüşte. Schatz, Hürmüz Boğazı’nın ana geçiş güzergahının hukuken milletlerarası sular olarak kabul edildiğine dikkat çekiyor, Iran’ın egemenliği altındaki kıyı bölümünün de gemi trafiğine açık olması gerektiğini kaydediyor.

Peki hukuken atılabilecek adımlar var mı? Hukukçu Schatz, bunun sıkıntı göründüğüne, İran’ın Memleketler arası Deniz Hukuku Mahkemesi ya da Memleketler arası Adalet Mahkemesi’ne taraf olmadığını söylüyor.

İran ile uyum olmadan geçmek tehlikeli mi?

İran İhtilal Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nı fiilen denetim ediyor. Sonlu askeri aksiyonlar yahut tehditler bile gemilerin geçişini aksatabilir, halihazırda artan gemilerin sigorta primlerini ve güç fiyatlarını daha da arttırabilir.

Savaşın başında, petrol tankerleri ve kargo gemileri kamikaze insansız hava araçları (İHA), seyir füzeleri ve patlayıcı botlarla hücuma uğradı.

11 Mart tarihinde Mayuree Naree isimli yük taşıyıcı gemi hücuma maksat olmuştu.Fotoğraf: Royal Thai Navy/Handout/AFP

İran, akınlarda ABD ve İsrail ile ilintili gemilerin gaye alındığını söylüyor.

Ama taarruza amaç olmaktan kaygı eden ülkeler ve şirketler, belirsizlik ortadan kalkana kadar risk almak istemiyor. 

Peki tahlil ne?

Uzmanlara nazaran Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin tekrar başlaması, bölgede sürdürülebilir bir barışın tesisine bağlı.

Bu nedenle gözler, ABD ile İran ortasında Pakistan’da yapılacak müzakerelere çevrildi.

İran’ın Hürmüz ablukası, güç fiyatlarında yol açtığı artış, ABD Başkanı Donald Trump’ı hem iç siyasette hem de memleketler arası alanda zora sokuyor.

Bu nedenle İran ile Hürmüz’de ortak bir projeyi bile gündeme getirdi.

Donald Trump, ABC News’e verdiği demeçte, ABD ve İran’ın fiyatlı geçiş sistemini “ortak girişim” yoluyla işletebileceğini öne sürdü. Lakin Beyaz Saray çabucak akabinde, Hürmüz Boğazı’nın derhal ve hiçbir kısıtlama olmaksızın tekrar açılması gerektiği tarafında açıklama yapmak zorunda kaldı.

Trump’tan NATO müttefiklerine ultimatom iddiası

Bu arada Başkan Trump, NATO müttefiklerinin Hürmüz Boğazı’nın güvenliğinin sağlanmasında ABD’yi desteklemesini istiyor.

Hatta Alman basında yer alan haberlere nazaran Trump, Avrupalı müttefiklerine Hürmüz’de istikrarın sağlanmasına sunacakları askeri katkıları bildirmeleri için ultimatom verdi. Amerikan basınında ise Trump’ın beklediği takviyesi alamaması halinde, ilgili ülkeleri cezalandırmak için, ortalarında Almanya’nın da yer aldığı birtakım Avrupa ülkelerindeki askerlerini çekeceği argüman ediliyor.

AFP, AP, Reuters, dpa/ DA, TY