İran savaşı TÜİK enflasyonunu teğet geçti

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Enerji ve ham husus fiyatlarında şok artışlara neden olan İran savaşında 35 gün geride kalırken, G-20 ülkeleri içerisinde Arjantin’den sonra en yüksek enflasyona sahip ülke olan Türkiye’de Mart ayı tüketici fiyat artışı resmi bilgilere nazaran beklentilerin altında gerçekleşti

Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) Mart verisine göre, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık yüzde 1,94 artarken, yıllık enflasyon yüzde 30,87 oldu. Ekonomistler ve piyasa aktörleri aylık enflasyonun yüzde 2,4 civarında gerçekleşmesini bekliyordu.

Aylık enflasyon Ocak’ta yüzde 4,84 ve Şubat’ta yüzde 2,9 ile beklentileri aşmıştı.

İran savaşının global çapta dalgalanmalar yarattığı Mart ayında, TÜİK’in açıkladığı bilginin beklentilerin altında kalması soru işaretlerine neden oldu. Zira ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a akınıyla başlayan ve Ortadoğu’da çok sayıda ülkeye yayılan savaş, global çapta güç ve ham unsur fiyatlarını olumsuz etkiliyor.

Uluslararası referans kabul edilen Brent tipi ham petrolün varil fiyatı, savaşın başlamasından evvelki gün olan 27 Şubat’a kıyasla yüzde 50’den fazla artarak 72 dolardan 109 dolara çıktı. Bu durumun güç ithalatına bağımlı olan Türkiye üzere ülkelerde, zincirleme fiyat artışlarına neden olması bekleniyor.

“Sürpriz bir sonuç oldu”

Enflasyon datalarını DW Türkçe’ye kıymetlendiren Koç Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kamil Yılmaz, Mart enflasyonunun beklentilerin epey altında gerçekleştiğine işaret ederek, “Bu açıkçası sürpriz bir sonuç oldu ve biraz soru işaretleri yarattı. Lakin gelecek aylarda savaşın tesirini fiyatlarda çok daha fazla göreceğiz. Aslında bu aydan görmemiz gerekiyordu. Zira akaryakıt ve motorin fiyatlarına arka arda artırımlar geldi” dedi.

Öte yandan lojistik ve taşımacılıktaki fiyat artışlarına karşın; konut, eğitim, besin ve lokanta-konaklama fiyatlarındaki yükselişin denetim altına alınmaya başladığına işaret eden Prof. Yılmaz, “Görünen o ki son bir ayda artan güç fiyatları şimdi bu dallara yansıtılmamış. Bu bağlamda TÜİK’in genel fiyat istatistiklerini tartışmamız gerekiyor” değerlendirmesini yaptı.

ENAG ve İTO’nun hesaplaması ne çıktı?

TÜİK datalarından evvel açıklanan, İstanbul Ticaret Odasının (İTO) İstanbul’da perakende fiyat hareketlerini gösteren İTO İstanbul Tüketici Fiyat Endeksi’ne nazaran, Mart’ta aylık enflasyon yüzde 2,97 oldu. Yıl başına nazaran artış oranı yüzde 11,81 olarak gerçekleşirken, 12 aylık ortalamalara nazaran artış ise yüzde 40,44 olarak hesaplandı.

Enflasyon Araştırma Kümesinin (ENAG) 2026 Mart ayına ait TÜFE bilgilerine nazaran ise; aylık artış 4,10 oldu. Yıllık enflasyon ise yüzde 54,62 olarak hesaplandı.

Her iki kurumun Mart enflasyonu hesaplamaları TÜİK’in açıkladığı sayıların çok üzerinde gerçekleşti.

“Enflasyonda kayda paha düşüş sağlanamadı”

DW Türkçe’ye konuşan Altınbaş Üniversitesi Milletlerarası Ticaret ve Finansman Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, son aylarda İTO enflasyonu ile TÜİK datalarının paralel seyrettiğini, Mart’ta ise bu paralelliğin önemli manada bozulduğunu söylüyor.

Bununla birlikte yüzde 1,94 ile piyasa beklentilerinin altında açıklanan TÜİK verisinin bile hükümetin öngördüğü amacın üzerinde olduğuna dikkat çeken Prof. Kozanoğlu, “Sadece ilk 3 aydaki fiyat artışları zati yüzde 10’un üzerine çıkmış durumda. Bu, 2025’in birinci çeyreğinde de böyleydi. Yani enflasyonda kayda paha bir düşüş sağlanamadığını söyleyebiliriz” diyor.

“Kur sıçramasın diye 40 milyar dolar harcandı”

Savaşın piyasalarda neden olduğu şokla başa çıkabilmek için dövizin baskı altında tutulmaya çalışıldığını söyleyen Prof. Kozanoğlu, “Döviz kurlarında savaş kaynaklı ani yükselişleri engellemek hedefiyle son bir ayda 40 milyar dolarlık rezerv harcandı. Şayet bu olmasaydı döviz önemli biçimde oynardı. Lakin savaşın devamı ile birlikte, dövizde bu eğilimin sürmesi halinde kurları tutmak sıkıntı olacak” görüşünü belirtti.

Mart ayında enflasyonun düşük kalmasının bir öteki nedeninin de savaşın yarattığı belirsizlik ortamında insanların mal ve hizmet alımını sınırlamaları olabileceğini söyleyen Hayri Kozanoğlu, “Ayrıca Mart ayı eğitimde, sıhhatte ve kirada fiyat ayarlama periyodu değil. Onun için de enflasyonun daha düşük çıkması beklenebilir. Lakin önümüzdeki aylar için daha yüksek enflasyon oranları kapıda” diyor.

“Artık cin şişeden çıktı”

Peki önümüzdeki aylarda Türkiye’yi nasıl bir ekonomik tablo bekliyor?

Savaşın bu ay içinde bitmesi halinde bile petrol fiyatının savaş öncesindeki 70 dolar seviyesine inmesinin birkaç yıl alabileceğini kaydeden Prof. Kamil Yılmaz’a göre, petrolün 2026 ortalaması 100 dolar civarında seyrederse bu Türkiye’nin büyümesini yüzde 3’ün altına çekebilir. Dış ticaretteki olumsuz tablo ve turizmdeki kayıplar hesap edildiğinde ise Türkiye iktisadı 50 milyar doların üzerinde bir cari açık tablosu ile karşı karşıya gelebilir. Bu da 2025 yılında 25,8 milyar dolar olarak gerçekleşen cari açığın ikiye katlanması manasına geliyor.

Belirsizliğin süratle arttığını vurgulayan Prof. Dr. Kamil Yılmaz, “Petrol fiyatları 70 dolarlardan 110 dolarlara geldi. Daha da yükselmesi, 130-140 dolarlara çıkması artık çok kolay. Artık o manada cin şişeden çıktı. Türkiye de bu olumsuz durumdan en çok etkilenecek ülkelerden biri” değerlendirmesinde bulunuyor.