İran savaşı: Körfez’de 20 bin denizci mahsur

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasıyla birlikte yaklaşık 20 bin denizci Körfez’de mahsur kaldı. İnsansız hava araçları (İHA) ve füze taarruzlarını güverteden izlemek zorunda kalan denizciler, belirsizlikle baş başa hayatını sürdürüyor.

Petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz tankerleri ile kargo gemileri dahil yüzlerce gemi üzerindeki yaklaşık 20 bin denizci, Hürmüz Boğazı’nı geçemeyen mahsur durumda bekliyor. Boğaz, olağan şartlarda dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir güzergâh.

Denizcilik bilgi şirketi Lloyd’s List Intelligence’a nazaran, 13-19 Nisan haftasında, boğazdan geçen gemi sayısı 7 günde toplam 80 civarında kaldı. Savaş öncesinde bu sayı günlük 130’un üzerindeydi. Savaşın başlamasından bu yana düzinelerce gemi atağa uğradı ve BM’nin açıklamalarına nazaran en az 10 denizci hayatını kaybetti.

ABD Başkanı Donald Trump geçen hafta ateşkesi süresiz olarak uzatma kararı almış lakin İran limanlarına yönelik ablukanın süreceğini duyurmuştu. İran, ablukaya cevap olarak boğazdaki gemilere ateş açtı ve iki gemiyi ele geçirdi.

“Küresel ticaretin bel kemiği biziz”

Yaklaşık sekiz haftadır mürettebatıyla gemide mahsur olan kaptan Arun Kumar Rajendran, “Denizciler global ticaretin bel kemiğini oluşturuyor fakat bölgesel jeopolitik çatışmalardan en fazla etkilenenler yeniden biz oluyoruz” dedi.

Hint asıllı kaptan Rahul Dhar ve mürettebatı da, yaklaşık sekiz haftadır tankerlerinde mahsur bekliyor. İran savaşının sürdüğü ve Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı olduğu bu süreçte mürettebat, vakit zaman İHA ve füze patlamalarını gözlemlemek zorunda kaldı.

Dhar, mürettebatın günlük rutinlerini sürdürerek moralini müdafaaya çalıştığını lakin gerilimin belirginleşmeye başladığını söyledi. ABD ile İran ortasında sağlanan fakat çökmekte olan ateşkes, mürettebatta “temkinli bir umut” yaratmış olsa da savaşın ne vakit sona ereceği hâlâ meçhul. Dhar, “Her geçen gün işleri olabildiğince olağan tutmaya çalışıyoruz. Açık sohbetler ve küçük küme etkinlikleriyle herkesin moralini ayakta tutmaya çaba ediyoruz” dedi.

Mürettebat, hem yakın etrafta hem de ufukta birçok sefer İHA ve füze müdahalesine tanıklık etti. “O anlar hakikaten zordu ve mürettebatta önemli bir tansiyon yarattı” diyen Dhar, “Hiçbirimiz bu türlü savaş gibisi bir durumu beklemiyorduk” dedi. İnternet ilişkisinin aileleriyle irtibat kurmalarına imkân tanıdığını vurgulayan Kaptan, “O telefon görüşmeleri ve bildiriler bizi ayakta tutuyor, güç veriyor” diye ekledi.

“Güverteden patlamaları izlediler”

Hindistan Öncü Denizciler Sendikası’ndan Manoj Kumar Yadav, binlerce Hintli denizcinin Bandar Abbas ve Hurramşehr üzere İran limanlarının yakınlarına demir atmış gemilerde, bazen yalnızca birkaç yüz metre yakında gerçekleşen patlamaları izleyerek gün geçirdiğini aktardı. “Güvertelerinden patlamaları izlediler” diyen Yadav, sendikanın mürettebat ve ailelerinden her gün yardım davetleri aldığını vurguladı. “Pek birçok birinci defa gemiye binmişti. Ne cins bir ruhsal süreçten geçtiklerini bir düşünün” dedi.

Dünyanın en büyük deniz iş gücü tedarikçilerinden olan Hindistan, bölgedeki yabancı bayraklı gemilerde 20 binden fazla vatandaşını çalıştırıyor. Bu bireylerin kıymetli bir kısmı, koordineli tahliye çalışmalarının ulaşamadığı noktalarda bulunuyor. Hindistan Denizcilik Bakanlığı geçen hafta, çatışmanın başlamasından bu yana en az 2 bin 680 denizcinin tahliye edildiğini açıkladı.

Yadav, pek çok denizcinin önemli yiyecek ve içme suyu düşüncesi yaşadığını, kimi gemilerde erzak tayınlamaya yani besin kısıtlamasına gidildiğini belirtti. İnternet kesintileri ve sinyal bozucu uygulamaları nedeniyle ailelerle irtibat kurmak güçleşiyor. Bağlantı sağlanabildiği durumlarda ise denizciler sadece birkaç dakikalık görüşme için yüksek sirkülasyon fiyatları ödemek zorunda kalıyor.

Denizcilerin aileleri de giderek artan bir korkuyla yakınlarının inançlı dönüşünü talep ediyor. Milletlerarası Nakliyat Emekçileri Federasyonu’nun Ortadoğu koordinatörü Mohamed Arrachedi bu ay başında, denizcilerden besin yardımı da dahil olmak üzere yüzlerce yardım talebi aldıklarını açıkladı.

İHA’lar ve belirsizlikle geçen günler

Umman açıklarında bir ayı aşkın müddettir mahsur kalan Endonezyauyruklu Reza Muhammad Saleh, Yunan bayraklı bir kargo gemisinde misyon yapıyor. Saleh, 3 Mart’ta limana demirlemelerinin çabucak akabinde yakınlarında bir İHA’nın patladığını, akabinde en az iki olay daha yaşandığını ve mürettebatın tekrar tekrar sığınaklara tahliye edilmek zorunda kaldığını anlattı. Kazasız atlatılan bu olayların akabinde belirsizlik tüm tartısıyla çöküyor. Saleh, “En büyük sorun belirsizlik. Hürmüz’ün ne vakit yine açılacağını bilmiyoruz” dedi.

Endonezya, Arap ülkeleri, Hindistan ve Etiyopya’dan 24 kişilik mürettebatıyla Körfez ülkeleri ortasında demir cevheri taşıyan gemi, olağanda ayda bir ya da iki defa Hürmüz’den geçiyordu. Artık bu geçiş için İran’dan yazılı müsaade alınması zarurî. Saleh, “Hiçbir şirket bu müsaade olmadan riski göze almak istemiyor… Bazen inançlı olduğumuzu düşünüyoruz, sonra apansız değişiyor. Bugün inançtayız. Yarın kimse bilmiyor” diye konuştu.

Mürettebat rotasyonu da güçleşti

Fleet Management Limited’in CEO’su Kaptan Rajalingam Subramaniam, 400’den fazla denizciyi barındıran onlarca mahsur gemiyle günde birden fazla defa irtibat kurduklarını söyledi. Besin stoklarının sistemli olarak denetlendiğini, gemilerin en yakın ikmal noktalarına yönlendirilerek taze ve kuru erzak temini sağlandığını aktardı.

Mürettebat rotasyonunun sonlu seviyede de olsa sürdüğünü belirten Subramaniam, “Kime ‘gemiye bin’ dersiniz ki? Gelen mürettebatın reddetme hakkı var ve biz buna hürmet duyuyoruz” diyor. Mahsur denizcilerin büyük çoğunluğunun savaşın başından bu yana Körfez’de olduğuna dikkat çeken Subramaniam, “Savaşbölgesinde misyon yapmak için mukavele imzalamayan denizcilerin de irade ve onuruna hürmet gösterilmeli. Onlar istenmeyen bir çatışmanın ‘yan kayıpları’ hâline getirilmemelidir” sözlerini kullandı.

Ateşkes periyodunda Hürmüz Boğazı’nı geçmeye çalışan birtakım gemiler akınlara maruz kalırken öbürleri geri döndü. Fleet Management’a bağlı gemiler geçiş denemesinde bulunmadı.

Alman Hapag-Lloyd’un 150 gemicisi mahsur

Almanya’nın en büyük nakliye şirketi Hapag-Lloyd’un ise altı gemisinde yaklaşık 150 denizci mahsur durumda. Şirket sözcüsü Nils Haupt, bu ayın başında yaptığı açıklamada, “Bunlar güçlü gün ve haftalar” dedi. Hapag-Lloyd’un kaptanlar ve mürettebatla günde en az bir kere bağlantı kurduğunu belirten Haupt, “Bu kadar uzun bir mühletin akabinde monotonluğun gemide kaçınılmaz olarak yerleştiğini iddia edebilirsiniz” diye ekledi.

Küresel denizci zahmeti derinleşebilir

BM’nin denizcilik kuruluşu Memleketler arası Denizcilik Örgütü (IMO) ve öbür kuruluşlar, boğazda ticarigemiler için inançlı bir koridor oluşturulması davetinde bulunuyor. İran boğazın, “düşman olmayan” gemilere açık olduğunu açıklamış ve geçiş fiyatı talep etmiş olsa da gemilerin büyük çoğunluğu hâlâ geçiş yapamıyor.

Öte yandan İran’ın boğaza mayındöşediği öne sürülüyor. Trump geçen hafta ABD’nin İranmayınlarını temizleyeceğini ve bölgeye mayındöşeyen tekneleri “vurup imha edeceklerini” açıkladı. IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, mayın ve hücum riskleri göz önüne alındığında “Hürmüz Boğazı’nda hiçbir güzergâhın inançlı olmadığını” vurguladı.

Son yıllarda yaşanan çok sayıda kriz, denizcileri açık denizde mahsur bıraktı. COVID-19 salgını, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Yemen’deki ayrılıkçı Husilerin Kızıldeniz’deki gemi hücumları bu krizlerin başında geliyor.

AP / BÜ,MUK