Dünyanın yeni rotası Orta Koridor’da Türkiye’nin rolü ne?

BEĞENDİM

ABONE OL

News

ABD ve İsrail’in İran’a hücumlarıyla başlayan savaşın akabinde doğu-batı hava trafiği, Güney Kafkasya üzerindeki dar bir koridora sıkışmak zorunda kaldı.

Gökyüzündeki bu gelişme tıpkı vakitte karada süregelen hazırlıkların da bir sonucu. Bölge, son yıllarda “Orta Koridor” olarak da bilinen Trans-Hazar Memleketler arası Nakliyat Koridoru’yla bir irtibat noktası olarak dikkatleri üzerine çekiyor.

Bu rota, Orta Asya ve Güney Kafkasya üzerinden İran ve Rusya’yı baypas ederek Avrupa ve Çin’i birbirine bağlıyor.

Koridorun ehemmiyeti savaşnedeniyle global günlük petrol sevkiyatlarının yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla daha bariz hâle geldi.

“Savaştan doğan krizin bu bölge için bir fırsat olduğunu” söyleyen Erivan merkezli Bölgesel Çalışmalar Merkezi yöneticisi Richard Giragosian, “Orta Koridor şu anda ayakta kalan tek güzergâh, ticaret ve ulaşım açısından tek geçerli yol” diyor.

Hürmüz krizine ek olarak; Babülmendep Boğazı ve Kızıldeniz’den geçen denizcilik rotasının Yemen’deki İran ilişkili Husi milisleri tarafından sekteye uğratıldığı ve Güney Afrika’daki Ümit Burnu etrafından geçen alternatif rotanın Asya-Avrupa güzergahına 10 günden fazla vakit eklediği göz önünde bulundurulduğunda Orta Koridor, Avrupa ile Çin’i bağlayan en kısa güzergâh olarak öne çıkıyor.

Avrupa ile Çin ortasındaki en kısa coğrafik rota olan Orta Koridor, Orta Asya’dan Avrupa’ya kritik mineraller ve güç eserleri taşıyor. Hem Avrupa Birliği hem de Çin, bu rota üzerindeki limanları, demiryollarını ve karayollarını düzgünleştirmek için milyarlarca dolarlık yatırım kelamı vermişti.

Türkiye koridorda değerli aktörlerden biri

Koridor, Çin’den başlayıp Kazakistan, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya gerçek ilerliyor.

Azerbaycan’ın Transit Yük Nakliyatı Uyum Kurulu’na nazaran koridorda nakliyat mühleti 12 ile 18 gün ortasında değişiyor.

Tarımdan endüstriye kadar birçok eserin taşındığı rotada demiryolu ve denizyolu kullanılıyor.

Trans-Hazar Milletlerarası Nakliyecilik Koridoru Derneği Yönetim Kurulu da Kazakistan başkanlığında Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ve Ukrayna olmak üzere altı ülkenin demiryolu ve denizyolu kurumlarından oluşuyor.

Kurulda Türkiye’yi TCDD Nakliyecilik AŞ Genel Müdürü Ufuk Yalçın temsil ediyor.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgale başladığı 2022’den bu yana, koridor boyunca kargo hacimleri dört katına çıktı. Mevcut çatışmanın ötesinde bile, Orta Koridor’un önümüzdeki yıllarda daha da ivme kazanması olası. Çünkü Dünya Bankası ticaret hacimlerinin 2030’a kadar toplam 11 milyon tona ulaşabileceğini kestirim ediyor.

Gürcü siyaset profesörü Korneliy Kakaçya, “Orta ve uzun vadede, Güney Kafkasya ve Orta Koridor, deniz yollarının yanı sıra Avrupa ve Çin’i birbirine bağlayan ana güzergahlardan biri olacak” diyor.

Dünya Bankası’ndan Boğaz’a yatırım

Anadolu Ajansı’nın aktardığına nazaran, 1 Nisan’da İran savaşıyla ilgili İngitere’nin başşehri Londra’da konuşan Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de “Orta Koridor’un bir kesimiyiz ve bölgesel bağlantısallığa yatırım yapıyoruz. Ortadoğu’daki savaşın tedarik zincirlerinin yine düşünülmesine, çeşitlenmesine ve yeni ticaret koridorlarının oluşmasına yol açacağını düşünüyorum” diye konuştu.

Şimşek’in açıklamasından bir gün evvel Dünya Bankası, “Türkiye’nin Avrupa, Asya ve Ortadoğu’yu birbirine bağlayan kıymetli bir lojistik merkezi rolünü pekiştirecek dönüştürücü” bir yatırım olan İstanbul Kuzey Demiryolu Geçiş Projesi (INRAIL) için 2 milyar dolar fiyatındaki krediyi onaylamıştı.

Proje kapsamında İstanbul’daki Yavuz Sultan Selim Köprüsü üzerinden demiryolu çizgisi geçirilmesi hedefleniyor. Bu sınırın imaline olağanda köprünün inşaat sürecinde kelam verilmişti fakat ortadan geçen yıllara rağmen bu gerçekleşmedi.

Dünya Bankası’nın açıklamasında Orta Koridor dahil olmak üzere Türkiye’den geçen demiryolu çizgilerinin “hayati ehemmiyete sahip olduğu” vurgulandı.

Güney Kafkasya’nın savaşla birlikte mana kazanan önemi

İran savaşıyla birlikte Güney Kafkasya’da bulunan Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan üzere Orta Koridor ülkelerinin de kıymeti artıyor.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in dış siyaset başdanışmanı Hikmet Hacıyev, Euronews’e verdiği demeçte, Azerbaycan’ın savaş nedeniyle Körfez ülkelerinden gelen doğal gaz sevkiyatındaki açığı kapatmak için kendi doğal gaz sevkiyatını artırdığını söyledi.

Avrupa şu anda doğal gaz muhtaçlığının yaklaşık yüzde 4’ünü Azerbaycan’dan karşılıyor. Bu ölçü 12,8 milyar metreküp gaza tekabül ediyor. Bu sayının 2027’ye kadar 20 milyar metreküpe çıkması öngörülüyor.

Gürcistan Tiflis Üniversitesi’nde siyaset profesörü olan Korneliy Kakaçya, Orta Koridor’un başarılı olması için Güney Kafkasya’da istikrar olması gerektiğini de belirtiyor.

Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan savaşta tarafsız bir tavır sergilese de İranlı yetkililer uzun vakittir Azerbaycan’ı İsrail’le olan ekonomik bağları nedeniyle eleştiriyor.

2025’te İsrail, petrolünün yüzde 46,4’ünü Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru çizgisi aracılığıyla Azerbaycan’dan temin etti. Buna karşılık Azerbaycan, askeri silahlarının büyük çoğunluğunu İsrail’den alıyor.

İran ile Azerbaycan ortasındaki bağlantılar her ne kadar son yıllarda gelişse de savaştan ötürü Nahçıvan’a gelen İHA saldırısı iki ülke ortasında başkanların ikili görüşmesiyle son bulan bir tansiyona yol açmıştı.

ABD de koridora yatırım yapıyor

Geçen yıl ABD Başkanı Donald Trump arabulucuğunda Ermenistan ve Azerbaycan ortasında imzalanan barış mutabakatının bir modülü olarak Milletlerarası Barış ve Refah için Trump Güzergâhı (TRIPP) isimli bir proje de ortaya konmuştu.

Orta Koridor’da değerli bir altyapı projesi olan TRIPP, Türkiye sonundaki Azerbaycan toprağı Nahçıvan’ı Ermenistan üzerinden Azerbaycan’a bağlayacak kara ve demiryolu inşasını öngörüyor. Projenin inşası ve işletmesini ABD üstleniyor.