Motorin 74 TL’yi aştı: Savaş ve arz krizi pompaya yansıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ABD ile İran arasında tekrar tırmanan çatışmalar, global güç piyasalarında yeni bir fiyat baskısı yarattı. Motorine bugünden itibaren geçerli olmak üzere 1 lira 12 kuruş artırım yapıldı. Böylece ABD-İran savaşı öncesinde yaklaşık 60 TL düzeyinde bulunan motorinin litre fiyatı, İstanbul’da 74 lirayı, Ankara ve İzmir’de 75 lirayı, kimi doğu illerinde ise 77 lirayı geçti.

Son artırımla birlikte savaşın başladığı periyottan bu yana motorindeki artış yaklaşık 15 liraya ulaşıyor. Şubat sonunda İstanbul’da 58 TL civarında bulunan akaryakıtın litre fiyatı da bugün 66 lira düzeyine yakın bulunuyor. Bölüm kaynakları akaryakıta de önümüzdeki günlerde artırım bekliyor.

Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin arkasında sırf ham petrol fiyatlarındaki artış bulunmuyor. Son haftalarda global piyasalarda bilhassa motorin ve jet yakıtı üzere rafineri eserlerinde yaşanan arz sıkışıklığı da fiyatlar üzerinde baskı oluşturuyor. Rusya’nın dizel ihracatını sonlandırması, yaz aylarında artan talep ve Ortadoğu’daki jeopolitik riskler, Türkiye’de pompa fiyatlarına yeni artırım olarak yansıyor.

Savaş yine tırmandı, petrol fiyatları yükseldi

ABD ile İran arasında tekrar başlayan çatışmaların akabinde güç piyasalarında risk algısı tekrar yükseldi. Hürmüz Boğazı etrafında tanker güvenliğine ait tasaların artması ve bölgedeki güç altyapısını amaç alan akınlar, petrol arzına ait meçhullüğü güçlendirdi.

Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı dün tekrar 88 dolar düzeyinin üzerine çıkarken, analistler piyasaların sırf mevcut arzı değil, mümkün kesintileri de fiyatlamaya başladığını belirtiyor.

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği en kritik güç koridorlarından biri olmayı sürdürüyor. Bu hatta yaşanan her tansiyon sırf ham petrolü değil, akaryakıt, motorin ve jet yakıtı üzere rafineri eserlerinin fiyatlarını da direkt etkiliyor.

Bu kere sorun sadece petrol değil

Ancak son haftalarda yaşanan fiyat artışları sırf ham petrol kaynaklı değil. Küresel güç piyasasında asıl dikkat çeken gelişme, rafineri eserlerinde yaşanan arz sıkışıklığı.

Sektör bilgilerine nazaran ayın başında yaklaşık 940 dolar düzeyinde bulunan motorinin ton fiyatı, kısa müddette 1.200 dolar sonuna yaklaştı. Yaklaşık yüzde 28’lik artış, rafineri çıkış maliyetlerini yükseltirken ithalatçı ülkelerde pompa fiyatlarına da yansımaya başladı.

Ham petrol rafinerilerde işlenerek akaryakıt, motorin ve jet yakıtına dönüştürüldüğü için tüketicilerin ödediği fiyatlar sırf Brent petrolün seyrine bağlı olmuyor. Rafineri eserlerinde arzın daralması, birtakım devirlerde motorin fiyatlarının ham petrolden daha süratli yükselmesine yol açabiliyor.

Türkiye, memleketler arası piyasalardaki fiyat hareketlerinden en süratli etkilenen ülkeler arasında bulunuyorFotoğraf: Yasin Akgul/AFP

Küresel arz sebep daralıyor?

Motorin piyasasındaki sıkışıklığın değerli sebeplerinden biri de Rusya’nın dizel ihracatına yönelik aldığı kararlar oldu. Dünyanın en büyük dizel ihracatçılarından biri olan Rusya’nın ihracatı sonlandırması, bilhassa Avrupa ve Akdeniz havzasında arzı daralttı.

Buna ABD-İran savaşı sebebiyle Ortadoğu’daki rafineri faaliyetlerinde yaşanan aksaklıklar ile Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik ataklarının üretim üzerindeki tesiri de eklendi. Yaz aylarında karayolu nakliyatı, sanayi ve tarım kesimlerinden gelen güçlü talep ise arz üzerindeki baskıyı artırdı.

Sonuç olarak son haftalarda motorin ve jet yakıtı piyasasında yaşanan sıkışıklık, bu eserlerin fiyatlarını ham petrol fiyatlarına kıyasla daha süratli yükseltti. Motorine son devirde gelen artırımların temel sebeplerinden biri de bu gelişme olarak bedellendiriliyor.

Türkiye’ye has değil fakat sebep Türkiye daha süratli etkileniyor?

Akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş sırf Türkiye’de yaşanmıyor. ABD’de ortalama akaryakıt fiyatı da yaklaşık bir ay sonra yine galon başına 4 dolar düzeyinin üzerine çıktı.

Bu tablo, sorunun sadece ham petrol üretiminden değil, rafineri kapasitesi ve rafineri eserleri ticaretinden de kaynaklandığını ortaya koyuyor.

Petrol ve petrol eserlerinde büyük ölçüde dışa bağımlı olan Türkiye, memleketler arası piyasalardaki fiyat hareketlerinden en süratli etkilenen ülkeler arasında bulunuyor.

Türkiye petrolde yaklaşık yüzde 92, doğalgazda ise yaklaşık yüzde 99 oranında dışa bağımlı. Motorin gereksiniminin kıymetli bir kısmı de ithalat yoluyla karşılanıyor. Bu sebeple memleketler arası eser fiyatlarında yaşanan artışlar ve döviz kurundaki hareketler kısa müddette pompa fiyatlarına yansıyor.

Hükümet mart ayında tekrar uygulamaya aldığı eşel taşınabilir sistemiyle petrol yahut kur kaynaklı artışların kıymetli kısmını ÖTV üzerinden karşılamaya devam ediyor. Ancak memleketler arası piyasalarda fiyat yükselişinin sürmesi halinde bu sistem artırımları büsbütün engelleyemiyor.

Enerji piyasalarında belirsizlik sürüyor

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), son değerlendirmelerinde ham petrol arzında büyük çaplı bir kesinti yaşanmamasına karşın rafineri eserleri piyasasında kırılganlığın sürdüğüne dikkat çekiyor. Bilhassa motorin ve jet yakıtı üzere rafineri eserlerinde arzın talebi karşılamakta zorlanması fiyatlar üzerindeki baskıyı artırıyor.

Analistler, Ortadoğu’da tansiyonun azalması ve global rafineri kapasitesinin yine güçlenmesi halinde fiyatların dengelenebileceğini belirtiyor. Ancak mevcut görünüm, jeopolitik risklerin devam ettiği ve motorin arzının sıkışık kaldığı bir ortamda akaryakıt piyasasında oynaklığın sürebileceğine işaret ediyor.

Maliyet artışı enflasyonu da etkiliyor

Motorin fiyatlarındaki yükseliş sadece araç sahiplerini ilgilendirmiyor. Türkiye’de yük nakliyatının büyük kısmı karayoluyla gerçekleştirildiği için motorindeki her artış, lojistik maliyetleri üzerinden üretim ve dağıtım zincirine yansıyor.

Enerji maliyetlerindeki yükseliş besinden endüstriye kadar birçok kesimde maliyet baskısını artırırken, enflasyon görünümü üzerinde de yukarı yönlü risk oluşturuyor. Bu sebeple global güç piyasalarında yaşanan gelişmeler sırf akaryakıt fiyatlarını değil, iktisadın genelini etkileyen başlıklardan biri olmayı sürdürüyor.