Trump gümrük vergileri silahını kaybetti mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

2026 yılı, ABD Başkanı Donald Trump’ın standartlarına nazaran bile fevkalâde derecede hareketli geçti. Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun devrilmesinden Grönland’ı ilhak etme tehdidine ve İran’a karşı askerî müdahale konusunda yinelediği ikazlara kadar pek çok şey yaşandı. Tüm bu jeopolitik çalkantıların ortasında, Trump’ın her iki başkanlık periyodunu de büyük ölçüde tanımlayan temel araç ise gümrük vergileri oldu.

Trump’ın gümrük vergileri takıntısı aslında uzun vakit öncesine dayanıyor. ABD Lideri’ni on yıllardır gözlemleyenler, bunun 1980’lerin süratle büyüyen Japon iktisadına dair görüşleriyle irtibatlı olduğunu söylüyor.

Trump’a nazaran Japonya’nın ekonomik başarısı, ABD ile olan ekonomik ilgisindeki, haksız olduğunu düşündüğü şartlara dayanıyordu. Ülkelerle ticaret şartlarını dengelemenin sihirli tahlilinin gümrük vergileri olduğu sonucuna vardı. Ve hangi ülke ya da hangi ekonomik dinamikler kelam konusu olursa olsun, bu görüşünü 40 yılı aşkın müddettir kararlılıkla koruyor.

Trump köşeye sıkıştığında sık sık tarifelere başvuruyor. Grönland krizinin en ağır periyodunda, Avrupalı önderler telaffuzunu sert biçimde eleştirdiğinde, planlarına karşı çıkanları gümrük vergileri uygulamakla tehdit etti. Bahsin ne olduğundan bağımsız olarak gümrük vergilerinin tesirine duyduğu itimat sarsılmaz görünüyor.

“Sözlükteki en hoş kelime”

Trump, misyona ikinci kere geldiği 2025 yılının Ocak ayında düzenlenen Yemin Merasimi geçidinde de şu sözleri kullanmıştı: “Her vakit dediğim üzere, benim için sözlükteki en hoş söz gümrük vergileridir. Gümrük vergileri bizi son derece zenginleştirecek, ülkemizin işletmelerini geri getirecek.”

ABD Yüksek Mahkemesi’nin 20 Şubat’ta Trump’ın “acil durum” tarifelerini yasa dışı ilan eden kararı, ikinci vazife devrinin gidişatını belirleyici bir rol oynayabilir. ABD’nin en yüksek mahkemesinin kararı, Trump’ın ekonomik siyaseti için elindeki en kıymetli baskı aracını ortadan mı kaldırdı? Bu karar onu taraf değiştirmeye mi zorlayacak? Yoksa tam bilakis, daha da sertleşmesine mi yol açacak?

Peterson Memleketler arası İktisat Enstitüsü’nden kıdemli uzman Jacob Funk Kirkegaard, DW’ye verdiği demeçte, mahkeme kararının gümrük vergilerini Trump’ın araç setinden çıkarmasa da tesirlerini azaltabileceği görüşünü kaydetti.

Kirkegaard, “Ne olursa olsun, bu karar Donald Trump’ın, rastgele bir dış siyaset ya da genel siyaset sıkıntısını ele alırken tercihli olarak başvurduğu yolu ortadan kaldırıyor. Yani çok kısa müddet öncesinden ‘şu ülkeye yüzde 20, şu ülkeye yüzde 30, öbürüne yüzde 50 tarife’ diye o denli basitçe söyleyemeyecek artık. ABD ticaret siyasetinde o dereceye varan öngörülemezlik artık ortadan kalktı” diyor.

ABD Yüksek Mahkemesi kararının akabinde AB’nin ABD ile imzalanan ticaret muahedesinin onay sürecini duraklatma ihtimali bulunuyor.Fotoğraf: agrarmotive/IMAGO

Yüzde 15’lik global gümrük vergileri

Bununla birlikte, Trump’ın mahkeme kararının çabucak akabinde yüzde 10’luk global gümrük vergisi uygulama ve sonraki gün bunu yüzde 15’e çıkarma kararı, kimileri tarafından yaklaşımını yumuşatma niyetinde olmadığının bir işareti olarak yorumlandı.

Trump’ın tüm tarifeleri de geçersiz kılınmış değil. Çin ve AB’nin bilhassa değer verdiği çelik, alüminyum ve araba üzere kesimlere yönelik gümrük vergileri yürürlükte kalmaya devam ediyor. Trump idaresi ayrıyeten farklı yasal düzenlemeler kapsamında daha fazla tarife uygulamanın yollarını da araştırıyor.

Trump’ın dünya genelinde pek çok ülkeye uyguladığı “karşılıklılık” temelli gümrük vergilerinin büyük kısmı masadan kalktı ve yerlerini yeni global tarifeye bıraktı. Bu yeni gümrük vergisinin geçerlilik müddeti, yasal sınırlamalar nedeniyle 150 gün ile sonlu ve uzatılabilmesi için ABD Kongresinin onayı gerekiyor.

Ticaret mutabakatlarına ne olacak?

Şimdi dünya genelinde hükümetlerin karşı karşıya olduğu en acil soru, Trump’ın başlangıçtaki fahiş vergi artırımlarını yumuşatmak için ABD ile yaptıkları ticaret mutabakatlarına ne olacağı. Yüksek Mahkeme’nin kararı, Hindistan ve AB üzere daha güzel şartlar elde etme umuduyla harekete geçen ülkeleri yaptıkları mutabakatlardan geri adım atmaya teşvik eder mi?

Uzmanlara nazaran, ülkelerin mevcut mutabakatlardan apansız çekilmeleri pek mümkün değil. Bunun nedeni, yasal durum netleştiğinde ABD’nin ileride misilleme yapmasından çekinmeleri. Uzmanlar ayrıyeten, Trump ile halihazırda yüzde 15 civarında oranlar üzerinde pazarlık yapmış olan ülkelerin, mevcut durumun korunmasından şad olabileceğine işaret ediyor.

AB’nin ABD ile imzalanan ticaret mutabakatının onay sürecini duraklatma ihtimali bulunuyor. Kirkegaard’a nazaran, AB açısından bakıldığında Trump’ın yüzde 15’lik yeni global tarifesi, halihazırda üzerinde anlaşılan yüzde 15’lik oranın üzerine eklenebileceği için, ticaret muahedesini fiilen geçersiz kılmış olacak.

Kilkegaard, “Bu, AB için kabul edilemez olur. Bu nedenle transatlantik ticarete ait Trump idaresinden hangi somut tüzel yönlendirmenin geleceğini beklememiz gerekecek” diyor.

Hindistan görüşmeleri erteledi

Bu ayın başlarında Hindistan ve ABD süreksiz bir ticaret mutabakatına varmış, Hindistan yüzde 18’lik ‘karşılıklılık esaslı” gümrük vergisini kabul etmişti. ABD Yüksek Mahkemesi’nin Cuma günkü kararının akabinde Hindistan, mutabakat metnini sonuncu hâle getirmek üzere 23 Şubat’ta başlaması planlanan görüşmeler için Washington’a ticaret heyeti gönderme planını erteledi.

ABD Başkanı Donald Trump ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi geçen yıl Şubat ayında Washington’da bir ortaya gelmişti.Fotoğraf: Jim Watson/AFP

ING Research’ün Küresel Makro Bölüm Başkanı Carsten Brzeski de “İsviçre yahut Hindistan ile yapılanlar üzere kimi mutabakatlar, acil durum tarifelerine açıkça atıfta bulunuyordu. Zira yeni tarife oranları, o acil durum düzeylerinden yapılan indirimler olarak çerçevelenmişti. Yasal referans tarife oranı artık ortadan kalktığı için, bu mutabakatların tekrar tasarlanması gerekebilir” değerlendirmesinde bulunuyor.

Gözler Trump’ın Çin ziyaretinde

Yüksek Mahkeme kararı, Trump’ın 31 Mart’ta Pekin’e yapmayı planladığı ziyarete büsbütün yeni bir dinamik ekledi. Trump geçen Nisan ayında ‘karşılıklılık esaslı’ tarife saldırısını başlattığında, Çin’e uygulanan vergiler bir çırpıda yüzde 145’e kadar çıkmıştı. İki taraf Mayıs ayında kırılgan bir ateşkese ulaşarak gümrük vergilerini değerli ölçüde düşürdü.

İlk bakışta Cuma günkü karar, Trump’ın Çin’e karşı kullandığı en önemli baskı araçlarından birini elinden almış üzere göründüğü için, Pekin’e gelecekteki ticaret görüşmelerinde kıymetli bir avantaj sağlıyor. Lakin analistler, Çin’in gelecek ay yapılacak toplantı öncesinde sakin tavrını muhafazaya itina göstereceği görüşünde.

Washington merkezli niyet kuruluşu Stimson Center’da Çin Programı yöneticisi olan Sun Yun, “Bu durum, tepe öncesinde Trump’ın takımıyla yapılacak müzakerelerde Çin’e moral açısından bir avantaj sağlayacak. Lakin gerçekte hiçbir şeyin değişmeyeceği senaryosuna da hazırlıklılar” değerlendirmesinde bulunuyor.

Birçok analist, tarifeleri uygulamak için en kolay yolunu kaybetmiş olsa da Trump’ın elinde hâlâ öbür araçlar bulunduğuna dikkat çekiyor. Analistler, Çin ya da öteki ülkelerin daha avantajlı şartlar elde etmeyi umabileceğini lakin bunu başarmanın en âlâ yolunun Trump ile olumlu ilgileri sürdürmek olduğunu bildiklerini kaydediyor.

ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl Güney Kore’deki APEC doruğu sırasında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile tokalaşırken.Fotoğraf: Evelyn Hockstein/REUTERS

Trump, Yüksek Mahkeme kararının sunduğu çıkış yolunu kullanacak mı?

Bazıları, iktisadın hâlâ kalıcı enflasyonla uğraş ettiği bir periyotta tarifelerin seçmenler ortasında popülerliğini yitirmesi nedeniyle, Yüksek Mahkeme kararının Trump’a gümrük vergileri siyasetinden siyasi bir çıkış yolu sunabileceği görüşünde. Washington Post–ABC News Ipsos tarafından Cuma günü yayımlanan bir ankete nazaran, seçmenlerin yüzde 64’ü Trump’ın gümrük vergisi uygulamalarını onaylamıyor.

Ayrıca Trump’ın kendi Cumhuriyetçi Partisi içinde de, Kasım ayında yapılacak orta seçimler öncesinde gümrük vergileri siyasetine yönelik önemli tenkitler var. Temsilciler Meclisi ve Senato’daki birtakım Cumhuriyetçi üyeler, vaktinde Kanada üzere ticaret ortaklarına getirilen gümrük vergilerini kınamak ve sonlandırmak için oy kullanmıştı.

Pek çok analist ise Trump’ın Yüksek Mahkeme kararını gümrük vergisi ajandasından geri adım atmak için bir art kapı olarak kullanacağı görüşünde değil. Brzeski, “Aksine, Yüksek Mahkeme kararından bu yana yapılan açıklamalar, Trump’ın ‘en hoş bulduğu kelimeyi’ İngilizce sözlükten çıkarma niyetinde olmadığını güçlü biçimde doğruluyor” diyor.