Motorine artırım: Türkiye’de güç fiyatları ne olacak?

BEĞENDİM

ABONE OL

News

ABD-İsrail ve İran ortasındaki savaşın sürmesi ve global güç ticareti açısından değerli bir pozisyondaki Hürmüz Boğazı’nın kapanması petrol fiyatlarını artırıyor.

Türkiye’de de akaryakıt fiyatlarına artırım yapılırken hükümet enflasyon tesirini sınırlamak için eşel taşınabilir sistemini tekrar devreye aldı.

Uzmanlara nazaran tansiyon sürerse petrol fiyatlarındaki artış Türkiye iktisadı üzerinde yeni baskılar yaratabilir.

Akaryakıta artırım ve eşel taşınabilir sistemi

Petrol fiyatlarındaki yükseliş Türkiye’de akaryakıt fiyatlarına da yansımaya başladı. Motorine 3,11 TL, akaryakıta ise 92 kuruş artırım yapılacağı açıklanırken hükümet fiyat artışlarının enflasyona tesirini sınırlamak maksadıyla eşel taşınabilir sistemini yine devreye aldı.

Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı’na nazaran petrol fiyatı yahut kur artışı nedeniyle akaryakıt fiyatları yükselirse artışın yüzde 75’i Özel Tüketim Vergisi’nden karşılanacak. Böylelikle artışın sırf yüzde 25’i pompa fiyatına yansıyacak.

DW Türkçe’ye konuşan güç uzmanı Ali Arif Aktürk’e nazaran bu düzenek akaryakıt fiyatlarının tüketiciye yansımasını sınırlayabilecek süreksiz bir araç niteliğinde. Aktürk, devletin ÖTV gelirinin değerli kısmından feragat ederek fiyat artışını sınırlamaya çalıştığını lakin petrol fiyatlarının yükselmeye devam etmesi halinde sistemin tesirinin sonlu kalabileceğini söylüyor.

Aktürk’e nazaran bu tıp düzenlemeler akaryakıttaki artışı kısmen frenlese de petrokimya ve sanayi girdilerindeki maliyet artışlarını engellemek mümkün değil.

Petrol fiyatları neden yükseliyor?

Petrol piyasalarındaki yükselişin gerisinde Ortadoğu’da artan jeopolitik tansiyon bulunuyor. ABD ve İsrail ile İran ortasında başlayan çatışmaların tırmanması ve İran’ın Hürmüz Boğazı’na yönelik tehditleri global güç arzına ait kaygıları artırdı.

Aktürk’e nazaran gelişmeler petrol piyasasını sırf arz açısından değil nakliyat maliyetleri ve risk primleri üzerinden de etkiliyor. İran’ın tanker geçişlerine yönelik tehditleri ve kimi gemilere yapılan müdahaleler sigorta piyasasında dalgalanma yarattı. Aktürk bu durumu “Şu anda Lloyd’s of London ve öbür sigorta kulüpleri bilhassa P&I sigortaları kapsamında savaş riski klozlarını sigorta etmiyorlar” kelamlarıyla anlatıyor. Artan sigorta primleri ve navlun maliyetleri petrol nakliyatını kıymetli hale getirirken ham petrol ile petrol eserleri ortasındaki fiyat farkını da büyütüyor.

Brent petrolün varil fiyatı 4 Mart’ta 83,45 dolara kadar yükseldikten sonra günü 80,76 dolardan tamamladı. Yeni süreç gününde fiyatlar tekrar 82 doların üzerine çıktı.

Aktürk’e nazaran kısa vadede global petrol arzında önemli bir kesinti beklenmese de fiyatların yükselmesi mümkün. Aktürk, “Dünyanın rezervleri yüksek, önümüzdeki 4-5 ayda arz tarafında önemli bir badire olmaz” diyor. Lakin çatışmanın uzaması halinde fiyatların çok daha sert yükselebileceğini belirten Aktürk, “Eğer bu süreç yaz sonunu bulur ve çatışmalar büyürse petrol 150 dolarları geçer” değerlendirmesinde bulunuyor.

Aktürk’e nazaran krizin tesiri sırf petrol fiyatlarıyla hudutlu kalmayabilir. Petrol ve doğal gazın rafineri ve proses tesislerinde işlenmesi sırasında ortaya çıkan kükürt ve sülfürik asit üzere eserlerin piyasaları da etkilenmeye başladı. Bu eserlerin birçok sanayi için temel girdi olduğunu vurgulayan Aktürk, bu nedenle güç krizinin sanayi üretimi üzerinde zincirleme maliyet tesiri yaratabileceğini söylüyor.

Hürmüz Boğazı neden kritik?

Umman ile İran ortasında yer alan Hürmüz Boğazı, global güç ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayan bu su yolu üzerinden her gün global petrol sevkiyatının yaklaşık beşte biri taşınıyor.

Enerji danışmanlık şirketi Vortexa’ya nazaran bu güzergâhtan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve yakıt sevk ediliyor. Bu petrolün büyük kısmı Çin, Hindistan ve öbür Asya ülkelerine gidiyor. Katar da LNG ihracatının büyük kısmını bu rota üzerinden gerçekleştiriyor.

DW Türkçe’ye konuşan güç siyasetleri uzmanı Oğuz Türkyılmaz ise Hürmüz’deki tansiyonun Türkiye açısından direkt bir arz kesintisine yol açmasının hudutlu olabileceğini düşünüyor.

Türkiye’nin doğal gaz ithalatında boru çizgisi gazının hâlâ belirleyici olduğunu söyleyen Türkyılmaz, “Geçen sene Türkiye’nin doğalgaz ithalatının sıvılaştırılmış doğalgaz olarak gelen kısmı yüzde 29,93, boru sınırıyla gelen kısmı ise yüzde 70,07” diyor. LNG sevkiyatının ne kadarının Hürmüz üzerinden geldiğinin net olmadığını belirten Türkyılmaz’a nazaran Türkiye açısından tesirin daha çok fiyatlar üzerinden hissedilmesi mümkün.

Türkyılmaz ayrıyeten Türkiye açısından kıymetli başlıklardan birinin İran ile yapılan doğal gaz muahedesi olduğunu hatırlatıyor. 2026’da sona erecek olan bu mutabakat sayesinde Türkiye’nin uzun yıllardır milletlerarası piyasalara kıyasla daha uygun fiyatla gaz temin edebildiğini belirten Türkyılmaz, ABD yaptırımları ve bölgesel tansiyonun bu muahedenin geleceğini etkileyebileceğini söylüyor.

Bununla birlikte Türkyılmaz mevcut gelişmelerin Türkiye açısından direkt bir güç arz krizine dönüşmesini beklemiyor. Türkiye’nin petrol ve gaz tedarikinde alternatif kaynaklara sahip olduğunu belirten Türkyılmaz, fiyatların artabileceğini lakin bunun kesinlikle bir güç kesintisine yol açacağı manasına gelmediğini tabir ediyor.

Türkiye neden daha fazla etkileniyor?

Petrolde yüzde 92, doğal gazda ise yüzde 99 oranında dışa bağımlı olan Türkiye, global güç fiyatlarındaki yükselişten en fazla etkilenecek ülkeler ortasında yer alıyor.

Enerji fiyatları Türkiye’nin dış ticaret istikrarı üzerinde direkt tesirli oluyor. 2022’de Brent petrolün ortalama 101 dolar olduğu periyotta güç ithalat faturası 96,6 milyar dolara çıkmıştı. Fiyatların 2023’te ortalama 82 dolara gerilemesiyle bu fatura 69,1 milyar dolara düştü.

Türkiye’nin birtakım doğal gaz alım mutabakatlarında petrol eserlerine endeksli fiyat formülleri bulunuyor. Bu nedenle petrol fiyatlarındaki yükseliş doğal gaz maliyetlerini de artırabiliyor. Türkyılmaz bu durumu “Fiyatlarda genel yükseliş Türkiye’deki fiyatları artırır” kelamlarıyla özetliyor.

Tekstil ve endüstride maliyet baskısı

Aktürk’e nazaran güç fiyatlarındaki artış ulaştırma başta olmak üzere birçok dalda maliyetleri artıracak. Bilhassa petrokimya girdilerine bağımlı kesimlerin daha fazla etkilenmesi bekleniyor.

Gaziantep ve Denizli üzere dokuma üretim merkezlerinde polyethylene ve polypropylene maliyetlerinin yükselmesi üretimi zorlaştırabilir.

Aktürk’e nazaran petrokimya, batarya ve kimya dallarında de maliyet baskısı artabilir ve birtakım bölümlerde hammadde tedarik meseleleri yaşanabilir.

Eşel taşınabilir sisteminin bütçeye etkisi

Eşel taşınabilir sistemi sadece akaryakıt fiyatlarını sınırlayan bir düzenek değil, tıpkı vakitte kamu maliyesi açısından da sonuçlar doğuruyor. Sistem petrol fiyatlarındaki artışın değerli kısmının ÖTV’den karşılanması manasına geldiği için devletin vergi gelirlerinde azalma yaratıyor.

Başka bir sözle, petrol fiyatlarındaki artışın büyük kısmı tüketiciye yansıtılmak yerine bütçeden karşılanıyor. Örneğin fiyat artışının 10 lira olması halinde bunun sadece 2,5 lirası pompa fiyatına yansırken kalan 7,5 lira vergi indirimi yoluyla karşılanıyor.

Bu durum kısa vadede akaryakıt fiyatlarının enflasyon üzerindeki tesirini sınırlayabilir. Lakin petrol fiyatlarının yüksek seyretmesi halinde ÖTV gelirlerinde azalma ve bütçe üzerindeki yükün artması ihtimali bulunuyor.

Aktürk’e nazaran petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artış Türkiye’de enflasyonla çabayı zorlaştırabilir. Aktürk bu tabloyu “Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artış enflasyonla çabayı zorlaştırır ve cari açığın finansmanında sorunlar yaratır” kelamlarıyla kıymetlendiriyor.

Bölgedeki tansiyonun uzaması halinde Merkez Bankası’nın enflasyon iddialarını yine gözden geçirmek zorunda kalabileceğini vurgulayan Aktürk’e nazaran çatışmaların sürmesi durumunda

2026 yılında enflasyonun yüzde 35’in üzerine çıkması ihtimali bulunuyor.