BAE’nin OPEC’ten ayrılması ne manaya geliyor?

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Birleşik Arap Emirlikleri neden tam da artık OPEC’ten ayrılıyor?

Petrol üreten ülkelerin global karteli olan Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), her üyenin ne kadar petrol çıkarabileceğini sınırlayan bir kota sistemiyle çalışıyor. Bu kotaların seviyesi nedeniyle Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile OPEC’in en güçlü üyesi Suudi Arabistan ortasında yıllardır uyuşmazlıklar yaşanıyor. BAE, petrol bölümünü genişletmek için büyük yatırımlar yaptı ve daha güçlü bir pazar pozisyonu hedefliyor. Lakin OPEC üretim sonları bu maksadı daima kısıtladı.

BAE, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki krizin sona ermesinin akabinde orta ve uzun vadede daha fazla petrol satabileceğini öngörüyor. BAE Enerji Bakanı Süheyl el Mazrevi, New York Times gazetesine yaptığı açıklamada, “Dünya, daha fazla güce, daha fazla kaynağa muhtaçlık duyuyor ve BAE rastgele bir küme tarafından sonlandırılmak istemiyor” dedi.

Araştırma ve danışmanlık şirketi Rystad Energy’de jeopolitik analiz başkanı Jorge Leon, “Günde 4,8 milyon varil kapasiteye sahip ve bunu daha da artırmayı hedefleyen bir üyenin kaybı, OPEC’in elinden kıymetli bir aracı alıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Leon’a nazaran talep tepeye yaklaşırken düşük üretim maliyetine sahip ülkeler için hesap süratle değişiyor. Kota sistemi içinde daha fazla satış hakkı beklemek, bu ülkeler açısından “parayı yerde bırakmak” manasına geliyor.

Reuters bilgilerine nazaran BAE, hâlihazırda kota kapsamında günde yaklaşık 3,2 ila 3,6 milyon varil üretim yapıyor. Lakin yaklaşık 4,8 milyon varillik boş kapasiteye sahip. Planlar, üretimin gelecek yıl yaklaşık 5 milyon varile çıkarılmasını öngörüyor.

OPEC için sonuçları ne olacak?

BAE’nin ayrılması, OPEC’in değerli üretim rezervine sahip ender üyelerinden birini kaybetmesi manasına geliyor. Bu da Suudi Arabistan’ın üretim artışlarını paylaşmasını zorlaştıracak.

Suudi Arabistan bugüne kadar petrol fiyatlarını, kendi üretimini azaltarak ve küme içi disiplini sağlayarak yönlendirdi. BAE olmadan Riyad, fiyatları sabit tutmak için daha fazla üretim kesintisine gitmek zorunda kalabilir. Bu da petrol fiyatlarını muhakkak bir düzeyde tutmayı daha maliyetli hale getirecek ve ülkenin OPEC içindeki yönlendirici gücünü zayıflatacak.

Londra merkezli Capital Economics’in baş ekonomisti David Oxley, bu adımı “başlangıçta küçük görünen lakin sonu büyük olabilecek bir süreç” olarak nitelendiriyor. Oxley’e nazaran “OPEC üyelerini bir ortada tutan bağlar zayıfladı.”

Suudi Arabistan, devlet harcamalarını ve fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmayı hedefleyen “Vizyon 2030” programını finanse edebilmek için petrol fiyatının varil başına yaklaşık 90 dolar olmasına gereksinim duyuyor. Bu program kapsamında 500 milyar dolarlık NEOM üzere büyük projeler yer alıyor. Daha az satılan her varil, gelir kaybı ve ekonomik dönüşüm kapasitesinde azalma manasına geliyor.

BAE’nin ayrılması, bilhassa Suudi Arabistan’ın karar alma süreçlerinde baskın olduğu tarafındaki tenkitler olmak üzere OPEC içindeki uzun müddettir devam eden tansiyonları de açığa çıkarıyor.

Bu adım birebir vakitte OPEC’in global tesirinin azaldığı bir periyoda denk geliyor. Kartel bir vakitler global petrol arzının yarısından fazlasını denetim ederken, bugün bu oran üçte teğin altına düşmüş durumda.

Küresel petrol fiyatlarını nasıl tesirler?

BAE’nin ayrılmasının kısa vadede petrol fiyatlarında büyük dalgalanmalara yol açması beklenmiyor. Bunun en önemli nedeni, Hürmüz Boğazı’ndaki kesintilerin piyasayı domine etmeye devam etmesi. BAE’nin piyasaya sunmak istediği ek üretim şu anda taşınamıyor. Bu nedenle açıklamanın fiyatlar üzerinde şimdilik hudutlu tesiri oldu.

Amerikan Brown Üniversitesi OPEC uzmanı Jeff Colgan, DW’ye yaptığı değerlendirmede, “Kısa vadede büyük bir tesir beklemiyorum, zira Hürmüz’deki gelişmeler global petrol görünümünü belirliyor ve bu haber ikinci planda kalıyor” diyor.

Hürmüz’deki durum normalleştiğinde ise BAE piyasaya günde birkaç yüz bin varil ek petrol sunabilir. Uzun vadede bu gelişme, petrol fiyatlarının daha düşük ve daha oynak olabileceğine işaret ediyor.

Başka ülkeler de ayrılır mı?

Bazı güç analistleri, BAE’nin ayrılmasının OPEC’in geleceğine yönelik mevcut kuşkuları artırdığını düşünüyor: “Tüm tertibin çözülmesine şahit olabiliriz. Suudi Arabistan, kümesi bir ortada tutmaya çalışacaktır.”

BAE’nin kararı, kota sistemine yönelik artan memnuniyetsizliği ve bilhassa Riyad ile bağlardaki çatlakları gözler önüne seriyor. OPEC zati Irak ve Nijerya üzere ülkelerin kota ihlalleri ve Rusya’nın OPEC+ mutabakatlarına tutarsız ahengi nedeniyle baskı altındaydı. BAE’nin ayrılması bu parçalanma imgesini güçlendiriyor.

Capital Economics’ten Oxley, öteki üreticilerin de orta vadede BAE’nin OPEC dışında daha fazla esneklik ve pazar hissesi elde ettiğini görmesi halinde benzeri adımlar atabileceği ihtarında bulunuyor. Lakin şu anda birden fazla üye ne BAE kadar üretim kapasitesine ne de ekonomik çeşitliliğe sahip. Bu nedenle kitlesel bir ayrılık mümkünlüğü düşük görülüyor.

BAE, OPEC’ten ayrılan birinci ülke değil. Katar 2019’da tertipten ayrılmıştı. Angola, Ekvador, Gabon ve Endonezya da son yıllarda çoğunlukla üretim kotaları konusundaki uyuşmazlıklar nedeniyle ayrıldı.