Enflasyon muhakkak oldu: Memur ve emekliler ne artırım alacak?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı haziran ayı enflasyon bilgileriyle birlikte milyonlarca memur ve emeklinin temmuz ayında alacağı artırım oranları katılaştı. TÜFE, haziranda aylık yüzde 0,99 arttı. Böylelikle yılın birinci altı ayındaki resmi enflasyon yüzde 17,76, yıllık enflasyon ise yüzde 32,11 oldu.

Bu oranlara nazaran SSK ve Bağ-Kur emeklileri temmuz ayında yüzde 17,76 oranında artırım alacak. Memur ve memur emeklilerinin maaş artışı ise toplu mukavele kararları ve enflasyon farkıyla birlikte yüzde 13,51 olarak uygulanacak. Böylelikle iki kesim arasında 4,25 puanlık artırım farkı oluştu.

Buna karşılık hükümet daha evvel temmuz ayında minimum fiyata ara artırım yapılmayacağını açıklamıştı. Böylelikle milyonlarca taban fiyatlı yıl sonuna kadar mevcut fiyatla çalışmaya devam edecek. İşsizlik ödeneğinde de rastgele bir artış yapılmayacak.

DW Türkçe’ye konuşan iktisatçı Prof. Dr. Oğuz Oyan, açıklanan artırım oranlarının yüksek hayat pahalılığı karşısında çalışanların ve emeklilerin alım gücünü müdafaaya yetmeyeceğini belirtiyor. Oyan’a nazaran resmi enflasyon oranı fiyat artışlarının hesaplanmasında temel alınsa da bilhassa dar gelirli bölümlerin harcamalarında değerli yer tutan besin, konut ve sıhhat üzere kalemlerdeki fiyat artışları çok daha yüksek düzeylerde seyrediyor.

Memurlar sebep daha düşük artırım aldı?

SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin aylıkları yılın birinci altı aylık enflasyon oranı kadar artırılırken, memur ve memur emeklilerinin maaşları farklı bir formülle hesaplanıyor.

Memur ve memur emeklileri toplu kontratla belirlenen artırım oranına ek olarak sadece bu oranı aşan enflasyon kadar fark alıyor. 2026 yılının ikinci altı ayı için toplu kontratla belirlenen artırım oranı yüzde 5 olduğu için memur maaş artışı resmi enflasyonun altında kaldı. Sonuçta memur ve memur emeklileri yüzde 13,51 artırım alırken, SSK ve Bağ-Kur emeklileri altı aylık enflasyon oranı olan yüzde 17,76 oranında artıştan yararlanacak.

Oyan, mevcut sistemin bilhassa yüksek enflasyon periyotlarında kamu çalışanlarının fiyatlarını korumakta yetersiz kaldığını söz ediyor. Memurların enflasyonun gerisinde kalan fiyat artışlarıyla karşı karşıya kaldığını belirten Oyan, bunun toplu mukavele sisteminin yapısından kaynaklandığını lisana getiriyor.

Resmi enflasyon ile hissedilen enflasyon birebir mı?

TÜİK bilgilerine nazaran yıllık tüketici enflasyonu yüzde 32,11 olarak gerçekleşti. Fakat temel harcama kalemlerinde fiyat artışları genel enflasyonun üzerinde seyretti. Besin ve alkolsüz içeceklerde yıllık artış yüzde 35,45 olurken konut, su, elektrik, doğal gaz ve öteki yakıtlar kümesinde artış yüzde 45,14’e ulaştı. Ulaştırma kümesindeki yıllık fiyat artışı ise yüzde 31,15 olarak hesaplandı.

Oyan’a nazaran bilhassa düşük gelirli hanelerin bütçesinde en büyük hissesi oluşturan besin ve barınma harcamalarındaki artışlar dikkate alındığında hissedilen enflasyon resmi ortalamanın üzerine çıkıyor. Bu sebeple maaşlara yapılan artışlar teknik olarak enflasyona nazaran hesaplanmış olsa bile vatandaşın gündelik omurundaki fiyat artışlarını telafi etmekte yetersiz kalıyor. “Bu yüzde 17,76’lık artış kedere deva olmaz” diyen Oyan, “İnsanların aslında son derece güç geçinme şartları altında” yaşadığını vurguluyor.

En düşük emekli aylığı için yasa teklifi Meclis’te

Açıklanan enflasyon datalarıyla SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin artırım oranı mutlaklaşmış olsa da en düşük emekli aylığının kaç lira olacağına ait yasal süreç şimdi tamamlanmadı. En düşük emekli aylığı, kök aylığı düşük olduğu için artırım sonrasında da belirlenen taban fiyatın altında kalan milyonlarca emekliyi ilgilendiriyor.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, en düşük emekli aylığına ait düzenlemenin enflasyon bilgilerinin açıklanmasının akabinde Meclis’e sunulacağını açıklamıştı. En düşük emekli aylığının artırılmasını da içeren kanun teklifi bugün Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı’na sunuldu. Teklifte, en düşük emekli aylığının temmuz ödeme periyodundan itibaren 20 bin liradan 23 bin 552 liraya çıkarılması öngörülüyor.

Düzenlemenin yürürlüğe girebilmesi için kanun teklifinin TBMM’de kabul edilmesi gerekiyor. Teklif yasalaşırsa, kök aylığı düşük olduğu için olağan artırım sonrasında da taban aylığın altında kalan milyonlarca emeklinin en düşük aylık ödemesi 23 bin 552 liraya yükselecek.

Sembol fotoğraf – Hükümet, temmuz ayında minimum fiyata ara artırım yapmama kararı aldıFotoğraf: DHA

Oyan ise en düşük emekli aylığının 23 bin 552 liraya çıkarılmasının da geçim meselesini çözmeyeceğini belirterek dört kişilik bir aile için açlık hududunun 35 bin lira civarına ulaştığı bir ortamda en düşük emekli aylığının bu düzeyin altında kalmasının emeklilerin temel muhtaçlıklarını karşılamaya yetmeyeceğini şu sözlerle tabir ediyor: “Açlık hududunun 35 bin lira olduğu bir ortamda bu 23 bin 500 lira en azından 35 bin lira olması gerekir. Hepsi sefalet fiyatları.”

Zam sırf maaşları etkilemiyor

Haziran enflasyonunun açıklanması sırf memur maaşları ve emekli aylıklarını değil, memur maaş katsayısına bağlı çok sayıda ödeme ve mali yükümlülüğü de değiştirecek.

Memur maaş katsayısındaki yüzde 13,51’lik artışla birlikte kıdem tazminatı tavanı da yükselecek. Birebir katsayı doğrultusunda 65 yaş aylığı, engelli aylıkları, konutta bakım yardımı, bedelli askerlik fiyatı ve memur maaş katsayısına bağlı çeşitli toplumsal yardım ödemeleri de artacak.

Buna karşılık hükümetin temmuz ayında taban fiyata ara artırım yapmama kararı sebebiyle milyonlarca taban ücretlinin geliri yıl sonuna kadar değişmeyecek. İşsizlik ödeneğinde de temmuz ayında rastgele bir artış uygulanmayacak.

TÜİK’in açıkladığı on iki aylık ortalama enflasyon yüzde 32,03 oldu. Bu oran, temmuz ayında yenilenecek konut ve iş yeri kira mukavelelerinde uygulanabilecek azami artırım oranı olarak da dikkate alınacak.

Sendikalar ek artırım talebini sürdürüyor

Zam oranlarının katılaşmasına karşın kamu çalışanları ve emeklileri temsil eden sendikalar ek artırım ve refah hissesi taleplerini sürdürüyor.

Türkiye Kamu-Sen, memur ve emekliler için ek artırım yapılmasını, refah hissesi verilmesini ve maaşların gerçekleşen enflasyona nazaran güncellenmesini sağlayacak eşel taşınabilir sistemine geçilmesini talep ediyor.

KESK ise TÜİK’in açıkladığı enflasyon bilgilerinin hayat pahalılığını yansıtmadığını savunarak “Acil ek artırım istiyoruz” davetini yineledi. Konfederasyon, temmuz maaşlarına ek yüzde 35 artış yapılmasını, seyyanen ödemenin taban aylığa yansıtılmasını ve mevcut toplu kontrat sisteminin değiştirilmesini istedi.

Benzer formda sıhhat çalışanlarının örgütlerinden HEKİMSEN de “Enflasyon farkı artırım değildir” diyerek temmuz ayında refah hissesi verilmesi gerektiğini savunuyor.

Seçim iktisadı tartışması

Oyan ise fiyat artışlarının sadece resmi enflasyon oranıyla sonlandırılmasının toplumun geniş kısımlarının yaşadığı hayat pahalılığını telafi etmediğini belirtiyor. Otoyol geçiş fiyatları ile sıhhat hizmetlerindeki katkı hisseleri üzere kamusal hizmetlere yapılan artırımların maaş artışlarının üzerinde seyrettiğini, bunun da hane bütçesi üzerindeki yükü artırdığını lisana getiriyor: “Herkes otomobille otoyoldan mı geçiyor diyeceksiniz. Geçmeyen de bunun vergisini ödüyor. Münasebetiyle vergi ödeyen herkes buna katkıda bulunuyor.”

Oyan, geçmişte seçim devirlerinde fiyat artışlarının daha yüksek tutulduğunu, mevcut iktisat programında ise fiyatların baskılandığını söz ediyor. Buna karşın toplumdaki geçim badiresinin giderek derinleştiğini belirten Oyan, seçim devrinde yapılabilecek fiyat artışlarının bu tabloyu değiştirmesinin güç olacağını savunuyor.

“Ne vakit seçim olacak; o vakit biraz daha artırım yapacaklar. Diyorlar ki şimdiden artırım yaparsak tesiri sarfiyat, seçime yansımaz. Bekleyelim, seçim vakti gelince göz boyamaya devam ederiz. Ancak bu göz boyama işi bu sefer başarılı olmayacak üzere görünüyor. Zira beşerler sahiden çok güç durumdalar.”