Altı hususta çocuk cinayetleri ve kayıp çocuklar gerçeği

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Diyarbakır’ın Bağlar ilçesinde cansız vücuduna ulaşılan 8 yaşındaki Narin Güran’ın vefatıyla ilgili soruşturma devam ederken Türkiye’deki çocuk cinayetleri ve başka kayıp çocuk olayları bir defa daha gündeme geldi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2016 yılından bu yana kayıp çocuklara ait bilgi paylaşmıyor. Açıklanan son dataya nazaran 2008-2016 ortasında toplam 104 bin 531 çocuk kayboldu. Ortadan geçen sekiz yıl içinde kaç çocuğun kaybolduğunun yanı sıra kayıp 104 bin 531 çocuğun kaçının bulunup bulunmadığı da belgisiz.

Çocuk hakları alanında çalışan uzmanlara nazaran bu bahiste şeffaflık olmaması tesirli siyaset üretilmemesinin esas nedenlerinden biri.

Etkili bir siyaset için öncelikle Türkiye’deki kayıp çocuk sıkıntısının ne olduğunu anlayabilmek gerekiyor. Uzmanlar, bunun için ise kayıp çocukların sosyo demografik, sosyo kültürel özelliklerini içeren istatistiklerin tertipli olarak tutulması ve tahlil edilmesinin kıymetine dikkat çekiyor.

Türkiye’de bu mevzuda kâfi data var mı?

DW Türkçe’ye konuşan Fikir ve Sanat Atölyesi Derneği (FİSA) Çocuk Hakları Merkezi’nden Ezgi Koman, Türkiye’nin tarafı olduğu BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nden sorumlu BM Çocuk Kakları Komitesi’nin yıllardır Türkiye’de tesirli siyasetler oluşturabilmek için insan haklarına dayalı bir çocuk data sisteminin kurulmasını talep ettiğine işaret ediyor.

“Veriniz yoksa siyaset üretemezsiniz” diyen Koman, ekliyor:

“Veriniz var da saklıyorsanız ya kamuoyuna, sivil topluma karşı siyaset ve uygulamalarda şeffaf yani hesap verebilir olmak istemiyorsunuz ya da durumun vehametinin, bu hususta tesirli siyasetleri hayata geçiremediğinizin açığa çıkmasını istemiyorsunuz demektir. Ya da hakikaten çocuklar umurunuzda değildir…”

Narin’le ilgili soruşturma Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığında yürütülüyor Fotoğraf: Anka

21 Ağustos’ta kaybolan Narin’in cansız vücudu 19’uncu günde bulunabildi. Fakat Narin bir birinci değil. Kayseri’de Ramazan Bayramı’nda şeker toplamaya çıkan ve 556 gün sonra cesetleri bulunan Dilruba, Ahmet ve Türkan, ormanlık alanda cesedi bulunan Ecrin, kaybolduktan 18 gün sonra cesedi bulunan Leyla kamuoyunun gündemine gelen çocuk cinayetlerinden yalnızca birkaçı.

FİSA Çocuk Hakları Merkezi’ne nazaran son iki buçuk yılda en az 64 çocuk Narin üzere ömrünü yitirdi.

Çocuk cinayetleri ve mesken içi şiddet temelli cinayetlere kuşkulu vefatlar de eklendiğinde iki buçuk yılda en az 133 çocuk hayatını kaybetti. 2022’de 37, 2023’te 15, 2024’ün birinci yarısında 17 kuşkulu çocuk vefatı gerçekleşti.

FİSA bu bilgileri kamuya açık kaynaklardan topluyor. Türkiye’de bunun dışında nizamlı yayınlanan öbür bir istatistik bulunmuyor.

Çocukların korunması için neden tahlil üretilemiyor?

DW Türkçe’ye konuşan isimli tıp uzmanı ve Mersin Üniversitesi Çocuk Muhafaza Araştırma Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Halis Dokgöz, kayıp çocuklar sorununun yalnızca sansasyonel hadiseler olduğunda kamuoyunun gündemine geldiğini, katil kim ya da kimler yahut canlı ya da meyyit olarak bulundu sorunu ile evrakın kapandığını ve herkesin gündelik hayatına devam ettiğini söylüyor.

Türkiye’de kayıp çocuklara ait dataların açıklanmamasının değerli bir sorun olduğuna dikkat çeken Dokgöz, “Her yıl ne kadar kayıp çocuk başvurusu yapılıyor ve bu çocuklardan kaçı bulunuyor, kaçı meyyit olarak bulunuyor, kaçı bulunamıyor? Cinsiyetleri, yaş kümeleri ne? Nerelerde kayboluyorlar? Meskende mi, okulda mı, sokakta mı? Yani kayıpların sosyo demografik, sosyo kültürel özelliklerinin hepsinin ortaya konulması gerekiyor” diyor.

Dokgöz’e nazaran bu istatistiklerden elde edilen sonuçlara nazaran de isimli tıp uzmanları, toplumsal hizmet uzmanları, psikologlar, jandarma ve polis üzere profesyonellerin tahlil yolları üretmesi gerekiyor. Halis Dokgöz, “Bunların kesinlikle ortaya konulması gerekir ki tahlil üretebilelim. Ne yapacağımızı bilelim. Biz şu anda hiçbir şey bilmiyoruz. Yalnızca hadiseler olduğu vakit peşine düşüyoruz. Peşine düştüğümüz olguda da katil kim sorunu üzerine odaklanıyoruz” diyor.

Bunun bilakis olayın art planında olan olaylar ve sebeplerinin irdelenmediğini düşünen Dokgöz, tüm bunlar saptanarak çocukları koruyacak tahlil teklifleri geliştirilmesi gerektiği görüşünde:

“Çünkü aileden ya da en yakın toplumsal etraftan korunmadan bahsediyoruz. Kolay bir olay değil. O nedenle kompleks bir aslında olayla karşı karşıya Türkiye.”

Kültürel kodlar ne kadar tesirli?

Halis Dokgöz, bilhassa kapalı kültürel kodlara sahip olan toplumlarda “kol kırılır yen içinde kalır” anlayışıyla namus, ahlak üzere tanımlamalarla hareket edilerek çocukların bir objeye dönüştürülebildiğini, ölümlerinin bile önemsizleştirilebildiğini tabir ediyor.

Bu tıp aksiyonları yapan bireylerin sıklıkla çocuğun tanıdığı, bildiği, güvendiği şahıslar olduğunu söyleyen Dokgöz, “Bu nedenle Narin Güran olayında soruşturma merkezden, yani aileden başlamalıydı” diyor.

Narin’in Diyarbakır Tavşantepe Köyü’ndeki konutu Fotoğraf: Hozan Adar/DW

Dokgöz’a nazaran bu hem soruşturma basamağı için hem de isimli tıbbi kıymetlendirme için geçerli.

Halis Dokgöz, “Örneğin ağabeyinin kolunda ısırık izleri olduğu söylendi, bu izlerin kime ilişkin olduğu saptanamadı. Zira banyo yapmıştı, duş almıştı ve elbiseleri yıkanmıştı. O denli olunca bizim rastgele bir biyolojik gereç, DNA inceleme bahtımız kalmadı. Halbuki merkezden başlayan bir kıymetlendirme olsaydı, biz o çocuğu birinci günlerde muayene eder ve üzerindeki ısırık izlerinin kime ilişkin olduğunu DNA incelemesiyle anında saptardık” diye konuşuyor.

Dokgöz’e nazaran kayıplara ait acil ikaz sistemi olması da hayat kurtarabilir:

“Ne kadar erken müdahale edilirse ve ne kadar erken davranılırsa çocukların canlı bulunma mümkünlüğü yüksek. Her geçen dakika saat aleyhine işliyor. Açıkçası 24 saat 48 saat geçtikten sonra canlı bulunma mümkünlüğünün düştüğünü hem istatiksel olarak görüyoruz literatürden hem de yaşadığımız olgulardan, tecrübelerden biliyoruz.”

Çocuk Hakları Stratejik Evrakı uygulanıyor mu?

DW Türkçe’ye konuşan Çocuk Alanında Çalışan Avukatlar Ağı (ÇAÇAV) Koordinatörü ve ECPAT Türkiye Lideri Avukat Şahin Antakyalıoğlu’na göre de şeffaf data paylaşımının yanı sıra çocuklara haklarının öğretildiği bir eğitim siyasetinden kayıp olaylarına erken müdahale edebilmek için erişilebilir bir ikaz sistemi oluşturulmasına kadar çeşitli adımları içeren önleyici-koruyucu bir müdahale planının hazırlanması gerekiyor.

Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığı’nın geçen yıl hazırladığı Türkiye Çocuk Hakları Strateji Dokümanı ve Aksiyon Planı’nın kağıt üstünde kaldığını düşünen Antakyalıoğlu, “Stratejik evrakımız var mı? Var. Aksiyon planımız var mı? Var. Uygulayabiliyor musunuz? Herkes, her çocuk buna erişebiliyor mu? Ve bu çocukların bunlardan haberi var mı” diye soruyor.

Çocuklar haklarından haberdar olmadığında bu hakkı vermenin bir manası olmadığını söyleyen Antakyalıoğlu, bu problemin öncelikle okul öncesinden başlayarak eğitim süreçlerine dahil edilmesi gerektiği görüşünde.

Antakyalıoğlu, “Okullarda bunu öğretiyor muyuz mesela? Okul öncesi, birinci sınıf ya da ilkokulda bunlar öğretiliyor mu? Hak nedir, çocuk hakkı nedir, öğretiyor muyuz? Size biri dokunduğunda şuraya, şöyle, şu halde başvurabilirsiniz diyebiliyor muyuz? Bunu okul öncesinden başlayarak öğretmemiz lazım çocuklara. Hasebiyle istemediği bir şeyi yapmaya zorlayan bir kişi olduğunda gidecek, anlatacak” diye konuşuyor.

Koruyucu-önleyici bir müdahale nasıl geliştirilebilir?

Eğitimin de tek başına kâfi olmadığına işaret eden Antakyalıoğlu’na nazaran çocukların acil ihtar sistemlerine erişimini de mümkün kılmak gerekiyor.

Antakyalıoğlu, Türkiye’de ABD’de kullanılan Amber gibisi bir acil ihtar sistemi yıllar evvel devreye alınsa da bu uygulamanın işler olmadığını, kimsenin de bu uygulamadan haberi olmadığını aktarıyor.

Koruyucu-önleyici bir müdahale planının bütün olarak işletilmesi gerektiğini tabir eden Antakyalıoğlu, “Kolay erişilebilir bir sınır, bir acil yardım çizgisi olması gerekir. Telefonu, interneti olmayan çocuklar için de bizim bir planımızın olması gerekiyor. Kime gidecekler, nasıl gidecekler, kime anlatacaklar? Kimi muteber bulacaklar? Burada tüm köyün suça ortak olduğu bir ortamda çocuk ne yapsın? Buna tahlil bulmadığımız sürece maalesef önünü alamayacağız” diyor.

Diyarbakır Tavşantepe Köyü Fotoğraf: Selim KAYA/DHA

Özellikle aşiretlerin olduğu yerlerde buradan çıkışın mucize olduğunu fakat buna da bir tahlil üretilmesi gerektiğini lisana getiren Antakyalıoğlu, “Bu anayasa yalnızca Ankara, İstanbul için değil, İzmir için değil, bütün çocuklar için, her köydeki çocuk için, buralara erişebiliyor olmamız gerekiyor” vurgusu yapıyor.

“Bunu sağlamadığımız vakit maalesef öteki hadiseler da duyacağız” diyen Antakyalıoğlu, ekliyor:

“Zorla evlendirilen, evlendirilmeye çalışılan çocuklar. Akrabası, dayısı, amcası tarafından istismar edilen çocuklar. Bunlar için biz nasıl bir çıkış yolu koyduk? Biz devlet olarak ne diyor, ne yapıyoruz? Bizim daha esaslı tahliller, siyasetler üretmemiz, devreye sokmamız gerekiyor.”

Suç mağduru çocukların durumu nedir?

TÜİK’in yayınladığı Güvenlik Ünitesine Gelen yahut Getirilen Çocuk İstatistikleri ise cürüm mağduru çocukların sayısında artış olduğuna işaret ediyor.

Geçen ay açıklanan 2022 bilgilerine nazaran çocukların karşılaştığı olay sayısı 2021’e nazaran yüzde 20,5 arttı.

Güvenlik ünitelerine cürüm mağduru olarak gelen yahut getirilen 232 bin 739 çocuğun yüzde 58,5’i yaralama, yüzde 13,7’si cinsel hatalar, yüzde 8,7’si aile sistemine karşı hatalar, yüzde 4,8’i tehdit, yüzde 14,3’ü bu nedenlerin dışında kalan öteki nedenlerden ötürü mağdur oldu.

DW Türkçe’ye manisiz nasıl ulaşabilirim?