Avrupa Merkez Bankası’nın bağımsızlığı neden tartışılıyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde, resmi olarak vazifesinden erken ayrılmıyor. Fakat Financial Times (FT) gazetesinin aktardığına nazaran, Lagarde yakın etrafına sekiz yıllık görev süresinin dolacağı 2027’den evvel kurumdan ayrılmayı düşündüğünü söyledi.

FT, Çarşamba günü yayımlanan haberinde 21 üyeli Euro Bölgesi’nin merkez bankasının liderinin bu mümkünlüğü aylardır değerlendirdiğini ve mevzuyu üst seviye Avrupalı yetkililerle de görüştüğünü bildirdi.

Haberde 70 yaşındaki Lagarde’ın kanısının Fransa’da 2027 yılının Nisan ayında düzenlenecek cumhurbaşkanlığı seçimlerinden evvel vazifesinden ayrılma istikametinde olduğu belirtildi.

Bu zamanlama, üçüncü kere seçimlere katılma hakkı bulunmayan mevcut Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile birlikte Lagarde’a halefini seçme konusunda fırsat tanıyor.

Amaç, gelecek yıl Fransa’da iktidara gelebilecek aşırı sağcı bir cumhurbaşkanının süreci etkilemesi yerine, euro bölgesinin merkez bankasının başına ana akım, Avrupa yanlısı bir adayın geçmesini sağlamak üzere görünüyor.

FT’nin haberinde, daha evvel Memleketler arası Para Fonu’nun (IMF) ilk kadın başkanı olarak görev yapan Lagerde’ın Avrupa Merkez Bankası’ndaki vazifesinden ayrılışına ait bir tarih belirlemediği bilgisine yer verildi.

Bir ECB sözcüsü, DW’ye verdiği yazılı demeçte “Lagarde’ın büsbütün misyonuna odaklandığını ve vazife mühletinin sona ermesine ait rastgele bir karar almadığını” söz etti.

Lagarde’in vazifesinden erken ayrılması neden kritik?

Güncel kamuoyu yoklamaları, Fransa’da çok sağcı Ulusal Birlik’in (RN) gelecek yılki cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanabileceğini ya da kıymetli bir güç elde edebileceğini ortaya koyuyor.

Avrupa Birliği’ne (AB) kuşkuyla yaklaşan bir Fransız Cumhurbaşkanı mevcut merkezci ve Avrupa yanlısı çizgiden bankayı uzaklaştırabilecek, daha alışılmadık bir Merkez Bankası liderini savunabilir. Lagarde, muhtemelen 2026’nın sonuna yanlışsız ya da 2027’nin başında misyonundan erken ayrılarak merkezci bir adayın halefi olarak seçilmesine yardımcı olabilir. Bu yaklaşım, bankayı Avrupa çapında yükselen popülist baskıdan geleceğe dönük olarak müdafaayı amaçlıyor.

ECB Başkanı Christine Lagarde ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel MacronFotoğraf: Francois Walschaerts/REUTERS

Analistler bankanın siyaset imal sürecinin uzlaşıya dayalı olması ve başkanlık için mümkün adayların misal görüşleri nedeniyle, yakın vadede para siyasetinin değişmeden kalmasını ve faiz oranlarının yaklaşık yüzde 2 düzeyinde tutulmasını bekliyor.

Ancak bu türlü olsa bile liderin halefinin kim olacağına yönelik spekülasyonlar bir belirsizlik yaratıyor. Bu belirsizlik de ECB’nin uzun vadeli güvenilirliğine yönelik algıları etkileyebilir.

İngiltere merkezli Capital Economics’in baş Avrupa ekonomisti Andrew Kenningham, DW’ye yaptığı açıklamada, “Tek başına bu adım çok yıkıcı olmayacaktır. Lakin gelecekte ECB’yi makul kararlar almaya zorlamak isteyebilecek hükümetler için bir emsal oluşturmakta. Bu da ECB’nin dünyanın en bağımsız bankası olarak imajına ziyan verir” sözlerini kullandı.

Lagarde’ın ayrılması ECB’nin bağımsızlığını zedeler mi?

Lagarde’in vazifeden erken ayrılma ihtimali, istekli olsa bile ECB’nin bağımsızlığına ait kimi tasaları beraberinde getiriyor.

Siyasi tesirden bağımsız faaliyet göstermek üzere dizayn edilen bankanın asli misyonu fiyat istikrarı.

Ancak basına yansıyan haberlerde, zamanlamanın; çok sağın kazanma ihtimali bulunan önemli bir ulusal seçim öncesinde, AB önderlerinin halefin belirlenmesinde kelam sahibi olmasını sağlama isteğinden kaynaklandığı belirtiliyor.

Lagarde’ın görevinden erken ayrılmasının “tercih edilen sonuçlar uğruna” kuralların örtük biçimde esnetildiğini ortaya koyacağı ve bunun da bankanın siyasetten bağımsız bir kurum olmaktan gelen prestijini zedeleyebileceği tenkitleri lisana getiriliyor.

Pratikte ise ECB’nin bağımsızlığına yönelik garantiler hâlâ güçlü. Bankanın başkanı, Avrupa Konseyi tarafından aday gösteriliyor ve çok sayıda AB önderinin de görüşü alınarak Avrupa Parlamentosu’nun onayından geçiyor. Mevcut liderin halefinin seçilebilmesi için Euro Bölgesi hükümetleri ortasında geniş bir uzlaşı sağlaması gerekecek.

Avrupa Merkez Bankası’nın Frankfurt’taki merkez binasıFotoğraf: Christoph Hardt/Panama Pictures/picture alliance

Financial Times’ın haberine piyasaların verdiği sakin reaksiyon, tehdit algısının şimdilik sonlu olduğuna işaret ediyor. Fakat bu adım, ABD Başkanı Donald Trump’ın faiz kararları nedeniyle ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell’a baskı uygulamasının akabinde, Atlantik’in her iki yakasında da merkez bankalarının özerkliğine ait telaşları yine gündeme getirdi.

Powell, Fed’in genel merkez binasındaki yenileme çalışmaları konusunda Kongre’yi yanıltmakla suçlanması nedeniyle cezai soruşturma altında bulunuyor.

Lagarde’ın halefi kim olabilir?

ECB liderinin halefi olarak Hollanda Merkez Bankası’nın başında bulunan Klaas Knot’un da ortalarında bulunduğu kimi isimler öne çıkıyor. Güçlü AB yanlısı kimliğiyle tanınan Knot, enflasyon konusundaki sert tavrıyla da biliniyor. 

İspanya Merkez Bankası’nın eski başkanı olan ve halihazırda Memleketler arası Ödemeler Bankası’nda (BIS) vazife yapan Pablo Hernandez de Cos ismi anılan adaylardan bir oburu. De Cos, kriz idaresi konusundaki tecrübesi ve istikrarlı, bilgi odaklı yaklaşmıyla öne çıkıyor.

Almanya Merkez Bankası’nın (Bundesbank) başında bulunan Joachim Nagel’in ismi da sık sık Lagarde’den boşalacak koltuk için mümkün bir aday olarak söylem ediliyor.

Avrupa’nın en büyük ekonomisinin merkez bankasının başkanı olarak Nagel, mali disiplini temsil ediyor ve daha kapsamlı vazifeler için de açık olduğunu tabir ediyor.

Kenningham, bir sonraki ECB liderinin Euro Bölgesi’nin kilit hükümetlerinin başkanları nezdinde saygınlık ve itimat uyandırması gerektiğini vurguluyor. Fransa’da bir çok sağ bir hükümetin Euro Bölgesi para siyasetlerini direkt yönlendirme konusunda kaydadeğer pürüzlerle müsabakası mümkün. ECB’nin öncelikli yükümlülüğü olan, orta vadede yüzde 2’lik enflasyon maksadı doğrultusunda fiyat istikrarını sağlama hadefi, 26 üyeli İdare Kurulu tarafından uzlaşıyla belirleniyor.

Bu nedenle tek bir ülkenin önderinin faiz oranlarını ya da siyasetlerini dayatması mümkün değil. Bir öbür deyişle, Fransa’da AB’ye mesafeli bir aday seçilse bile enflasyon gayelerinin terk edilmesi ya da büyüme ismine gevşek para siyaseti uygulanması beklenmiyor.

Aşırı sağcı bir hükümet para siyasetini tesirler mi?

Avrupa’da şu ana kadar hiçbir çok sağcı önder ECB’nin temel karar alma süreçleri üzerinde başarılı bir tesir sağlayamadı. Fakat İtalya’nın popülist başbakanı Giorgia Meloni vakit zaman faiz kararlarını eleştirmişti.

Aşırı sağcı bir Fransız hükümetinden kaynaklanabilecek dolaylı baskılar, yüksek harcama planları ya da çok borçlanma üzerinden ortaya çıkabilir. Yatırımcılar temerrüt riskinin arttığını değerlendirirken bu durum devlet tahvili faizlerinin yükselmesine yol açabilir.

Bu da Fransa’da finansal istikrarı daha fazla tehlikeye sokabilir, hatta bu tehlike yüksek borca sahip öbür AB devletlerine de sıçrayarak ECB’yi müdahaleye zorlayabilir.

Fransa’da çok sağcı RN’nin başkanları seçilmeleri halinde Fransa’nın borç sıkıntısını hafifletmeye yardımcı olması için ECB’ye baskı yapacaklarını söyledi.