Türkiye’de gençler ortasında şiddet neden artıyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Kadın cinayetleri, cinsel istismar, tehdit, yaralama…

Son olarak İstanbul’da geçen Cuma günü 19 yaşındaki Semih Çelik’in iki genç genç bayanı katletmesi gençlerin işlediği şiddet cürümlerinin neden arttığı sorusunu gündeme getirdi.

İstanbul Edirnekapı’da kendisi üzere 19 yaşında olan Ayşenur Halil ve İkbal Uzuner’i öldürdükten sonra intihar eden Semih Çelik’e reaksiyonlar sürerken Tekirdağ’da istismara uğrayan 2 yaşındaki S.Y. dün 30 gündür tedavi gördüğü hastanede hayatını yitirdi. Soruşturma kapsamında anne B.Y. ve B.Y’nin birlikte yaşadığı S.Ö’nün (57), yanı sıra komşuları K.A. (32) ile 13 yaşındaki oğlu K.A. ve 14 yaşındaki G.K. gözaltına alınmış, şüpheliler çıkarıldıkları hakimlikçe tutuklanmıştı. Eylül ayında da İstanbul Ümraniye’de polis Şeyda Yılmaz motorsiklet hırsızlığı nedeniyle aranan 19 yaşındaki Yunus Emre Geçti tarafından vurularak öldürülmüştü.

Peki son devirde gençlerin ve çocukların karıştığı şiddet hatalarındaki artışın altında hangi toplumsal nedenler yatıyor?

Uzmanlara nazaran şiddet olaylarındaki artış ataerkil kültür, eğitim sistemi ve sosyoekonomik şartlarla direkt bağlı. Dijital okuryazarlığın olmaması da toplumsal medya da denetimsiz bir alan açarak bu problemlerin üstüne ekleniyor.

“Sağ popülist telaffuzlarla şekilleniyor”

DW Türkçe’ye konuşan Leipzig Üniversitesi Çoklu Sekülerlikler Araştırma Kümesi’nden sosyolog Nil Mutluer, gençlerin içinde bulunduğu şiddet olaylarının siyasi telaffuzlardan gündelik hayata, eğitimden toplumsal medyaya kadar çeşitli alanları etkilemiş olan ataerkil sağ popülist milliyetçiliğin telaffuz ve siyasetleriyle formlandığı görüşünde.

Ayşegül Halil ve İkbal Uzuner’in öldürülmesini bayan örgütleri protesto ederkenFotoğraf: ANKA

Türkiye’de eğitimde eleştirel kanıdan uzaklaşıldığı eleştirisini yönelten Mutluer, gençlerin bir yandan ekonomik zorluklarla çaba ederken başka yandan milliyetçilikle sarmalandığına, bayan, çocuk cinayetlerinin olağanlaştırıldığı, göçmen ve Kürtlerin daima öteki olarak konumlandığı ortamların içinde yer aldığına dikkat çekiyor:

“Bu ortamlarda olan gençlerin içinde hınç hissedenleri de şiddetin bir modülü oldu.”

“Suça sürüklenen 304 bin çocuk var”

Adalet Bakanlığının bilgilerine nazaran 0-17 yaş aralığında olan suça sürüklenen çocuklar hakkında 2023’te 299 bin 362 soruşturma evrakı açıldı. Bu belgelerde 304 bin 56 çocuk kuşkulu olurken 77 bin 947 çocuk açılan davalarda yargılandı.

Çocuk ağır ceza mahkemelerindeki dava sayısı ise 2015’ten bu yana yüzde 60,5 artarak 10 bin 595’e yükseldi.

Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Öbür Aletler Hakkında Kanun kapsamında hakkında süreç yapılan çocuklardan 496’sı (469 erkek-27 kadın) 12-14 yaş, 3 bin 440’ı (3 bin 355 erkek-85 kadın) 15-17 yaş kümesinde.

Türkiye İstatistik Kurumunun datalarına nazaran ise 2023’te suça sürüklenen çocukların karıştığı olay sayısı 178 bin 834’e çıktı.

Bu çocukların yüzde 39,8’ine (55 bin 800 erkek-15 bin 444 kadın) yaralama, yüzde 20,8’ine hırsızlık (31 bin 567 erkek-5 bin 666 kadın), yüzde 3,5’ine cinsel cürümler (5 bin 737 erkek-521 kadın), yüzde 2,5’ine yağma (4 bin 121 erkek,-254 kadın), yüzde 4’üne tehdit (5 bin 124 erkek-2 bin 3 kadın), yaklaşık yüzde 5’ine uyuşturucu yahut uyarıcı husus kullanmak, satmak yahut satın almak (6 bin 901 erkek-1851 kadın), yaklaşık yüzde 1’ine (1008 erkek-102 kadın) ise öldürme cürümleri yüklendi.

“Buz dağının görünen kısmı”

DW Türkçe’ye konuşan İstanbul Bilgi Üniversitesi’nden siyaset bilimci Prof. Dr. Emre Erdoğan’a nazaran, kamuoyuna ve isimli makamlara yansıyan olaylar buz dağının görünen kısmı olabilir.

Türkiye’de birçok şiddet olayının kayda geçtiği vakit istatistiklere girdiğini, bu olayların kayda geçmesinin ise o andaki toplumsal hassasiyete ya da konjonktüre nazaran değişebildiğini vurgulayan Erdoğan, “Ve gençlerin hangi kabahatlerinin kayda geçtiğini biz çok yeterli bilemiyoruz. Aile içerisinde, mahalle içerisinde ya da arkadaşlar içerisinde ise bu raporlanmayabilir. Okul içerisindeki disiplin kabahatleri da raporlanmayabilir. Yani biz tahminen de buzdağının çok küçük bir kısmını görüyoruz. Ancak arttığına dair bir izlenimimiz var” diye ekliyor.

Profesör Erdoğan’a göre, Türkiye’de pederşahi (ataerkil) kültürle bağlı olarak aile içinde ve yakınlara yönelik bir şiddet sorunu var.

“Erkek çocuğu ne yaparsa meşru”

Kadına yönelik şiddetin de bunun genel bir modülü olduğunu söyleyen Erdoğan, bayanlara yönelik şiddet ya da taciz hatalarının büyük kısmının yakın etraflarından, aile içerisinden geldiğini vurguluyor.

“Bu ülkenin pederşahi kültürüyle direkt ilişkili” diyen Erdoğan, ekliyor:

“Yani bayana daha az verilmesi, paha verilmemesi. Zira ailede her ne kadar değişim olsa da şunu görüyor. Bayan ikinci sınıf bir varlık, erkek birinci sınıf bir varlık. Erkek çocuğu ne yaparsa yasal görülüyor. Baba muhtemelen aslında muhakkak bir çeşit şiddetin içerisinde ve bu üzerinden yürüyor.”

Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun bilgilerine nazaran 2024’ün birinci dokuz ayında 295 bayan cinayeti işlenirken tıpkı devirde toplam 184 bayan kuşkulu bir formda meyyit bulundu. Bilgilere nazaran 2024 yılında öldürülen 31 bayanın faili de daha evvel isimli sicil kaydına sahipti.

“Eğitim sistemi baskı oluşturuyor”

Erdoğan, ikinci olarak çocuğun toplumsallaşmasında çok değerli rol oynayan mahalle ve okulun da şiddet kültürünü tekrar ürettiğini söylüyor.

Fotoğraf: Rolf Poss/IMAGO

Bunun sistematik sebepleri olduğunu tabir eden Emre Erdoğan’a nazaran bunlardan birincisi bir dizi imtihan aracılığıyla eleme makinesine dönüşmüş eğitim sistemi.

Eğitim sistemi ve ailelerin imtihanlara yönelik tavrı nedeniyle sosyoekonomik şartlardan bağımsız çocuklar ve gençler üzerinde çok fazla baskı olduğunu düşünen Erdoğan, “Çünkü o denli bir sisteme dönüştü ki ya başarılı olacaksınız ya da mahvolacaksınız. Bu kültür daima üretiliyor. Ve bu baskı nedeniyle daha rafine, daha sosyoekonomik statüsü yüksek gençlerde bile çok yüksek bir şiddet eğilimi oluşabiliyor. Geçen yıllarda gördüğümüz üzere ölümlü trafik kazasına karışabiliyorlar. Yani maddiyat buna mahzur olmuyor” diye konuşuyor.

“Sosyal imkansızlık hatası tetikliyor”

Daha geniş bir bölümün oluşturduğu orta sınıfta bu baskının daha fazla olduğunu belirten Erdoğan, alt sınıflardan gelen çocukların ise sosyoekonomik şartlar nedeniyle mevcut sistemde başarılı olma ihtimallerinin çok düşük olduğunu, bu çocukların eğitimden uzaklaştığını lisana getiriyor:

“Çocuklar okulda olmadıkları vakit ne yapıyorlar? Spor tesislerine, kültürel tüketime erişimleri yok. Zira bütün bunlar parayla ilişkilendirildi. Mahalle kültürüne yöneliyorlar lakin eski mahalle yok. Orada gençlerin bir ortada bulunmaları da bilhassa genç erkekler ortasında cürmü tetikliyor. Zira o yaşlar zaten meydan okuma yaşları.”

Türkiye’de resmi datalara nazaran geçen yıl prestijiyle 2,7 milyon genç ne eğitimde ne de istihdamda. 15-24 yaş kümesinde yaklaşık her beş gençten biri ise işsiz.

İşsizlikle kontaklı olarak çok boş vakte sahip genç erkeklerin sosyalleşecek ortamları da bulunmadığından toplumsal medyaya yöneldiğini anlatan Erdoğan’a nazaran dijital dünyaya ait sorunlardan bütün toplumsal sınıflar etkileniyor.

Dijital dünya ve İnceller

Daha yüksek sosyoekonomik statüye sahip olanların imkanları daha fazla olsa da cep telefonunun çabucak hemen her çocukta ve gençte olabildiğini vurgulayan Erdoğan, “Buna rağmen birçoklarının dijital okuryazarlığı yok. Discord ya da TikTok üzere platformlarda kendi kimliklerini inşa ediyorlar. Özeniyorlar. Rol modeller oluşturuyorlar” diyor.

Ayşenur Halil ve İkbal Uzuner cinayetleri son yıllarda Darkweb ve Reddit üzere toplumsal ağlarda yaygınlaşan İncelleri de tartışmaya açtı.

İngilizce “istemsiz bekârlar” manasına gelen “involuntary celibate” öbeğinin kısaltması olan incel erkekler kendilerini romantik ya da cinsel bağlantı yaşayamayan erkekler olarak tanımlıyor ve temelde bayan düşmanı, göçmen aykırısı, ırkçı ve homofobik telaffuzlar üretiyor.

“Nefret ve şiddeti besleyen gruplar”

Sosyolog Nil Mutluer, ataerkillik ile iç içe gelişen baskın ve saldırgan erkekliğin “toksik” olarak da isimlendirilen bir erkeklik tipi olduğunu belirterek “Bu toksik erkeklik birbiriyle çelişen lakin çelişirken birbirini de güçlendiren iki noktadan besleniyor: Birincisi, mağduriyet algısı ve söylemi, ikincisi ise bayanlara, non-binary cinsiyet kimliklerine, çocuklara, din, etnik ve hatta sınıf olarak öteki olarak görülenlere ve hatta tabiata, hayvana karşı şiddetin normalleştirilmesi” diyor.

Mutluer, İncel kavramı 1990’larda tartışılmaya başlasa da bilhassa toplumsal medyanın gelişmesiyle 2000’lerden itibaren kendini “mağdur”, münasebetiyle haklı hisseden erkeklerin bir kısmının bu mağduriyetin temel sebebini bayanlara yükleyerek bilhassa bayanlara yönelik nefret ve şiddeti besleyen bu kümelerde buluştuğunu söylüyor.

“Yükselen sağ popülist milliyetçilikler de bayanları, non-binary cinsiyet kümelerini ve öteki etnik yahut inanç kümelerine mensup şahısları ötekileştirirken hınç dolu toksik erkekliklerin kendilerini biricik hissetmesine alan açtı” diyen Mutluer, ekliyor:

“Bunu göçmenlere karşı Kayseri ve birçok vilayette gördük. Bayanlara karşı olanıyla ise her gün karşılaşsak da yaşanan son Ayşenur Halil ve İkbal Uzuner cinayetleri gösteriyor ki, bayana karşı nefret Türkiye’de de örgütlü bir halde takviye görmeye başlamış.”

DW Türkçe’ye manisiz nasıl ulaşabilirim?