Hatalılar neden cezasız kalıyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’de son periyotta artan şiddet olayları, gözleri bir sefer daha adalet sistemine çevirdi. Bilhassa kabahat işleyenlere yeteri kadar ceza verilmediği ve bu bireylerin kısa müddette cezaevinden tahliye olduğu tenkitleri, toplumdaki cezasızlık algısının yayılmasına neden oluyor.

İstanbul’da 19 yaşındaki Semih Çelik’in Ayşenur Halil ve İkbal Uzuner isimli iki genç bayanı katletmesi ve akabinde intihar etmesi ise yaşanan son şiddet örneği oldu.

Adalet Bakanı Yılmaz Tunç ise gelen reaksiyonlar üzerine 7 Ekim’de yaptığı açıklamada yeni düzenleme hazırlığının işaretini verdi. İki yılın altında ceza alanların da cezaevine girmesi gerektiğini belirten Tunç, bunun için teşebbüste bulunacaklarını vurguladı, ayrıyeten yeterli hal indiriminin de yine tartışılması gerektiğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talebiyle Adalet Bakanlığının bu hususta bir çalışma yaptığı belirtiliyor. Yeni düzenlemenin yetişirse 9’uncu, yetişmezse 10’uncu yargı paketine gireceği söz ediliyor. Hürriyet Gazetesi’nden Abdülkadir Selvi’nin yazısına nazaran dört hususta düzenleme yapılması düşünülüyor. Buna nazaran bayan ve çocuğa yönelik cinsel taciz ve istismar hatalarında birinci duruşmada tahliye olmaması, uygun hal indiriminin yine kıymetlendirilmesi, taksirle öldürme hatasında kontrollü özgürlüğün yine düzenlenmesi ve mahpus cezalarının dörtte birinin cezaevinde geçirilmesinin mümkün kılınması planlanıyor.

Adalet Bakanı Yılmaz TunçFotoğraf: DHA

Peki Türkiye’deki ceza infaz sistemi nasıl bu noktaya geldi ve hatalıların cezasız kaldığı tenkitlerinin gerisinde yatan düzenlemeler neler?

Hukukçular bu noktada öncelikle geçmişte yapılan infaz indirim uygulamalarına işaret ediyor.

“İnfaz sistemindeki değişiklikler toplumun sistemini bozdu”

Tartışmaları DW Türkçe’ye pahalandıran eski Ankara Cumhuriyet Savcısı ve Avukat Nadi Türkaslan, suç işlemekten asıl caydırıcılığın ceza değil cezanın infazı olduğunu belirterek iktidarın cezalarda ve infazda ıslahat ismi altında yargıda onlarca kere düzenlemeler yaptığını hatırlatıyor. Türkaslan, “Gelinen durum yapılanların ıslahat olmadığı üzere tam bilakis toplum sistemini bozduğunu suça eğilimi artırdığını gösterdi” diyor.

Tartışmaya neden olan düzenlemelerin başında 2020’de koronavirüs pandemisinde cezaevlerini boşaltmak hedefiyle hayata geçirilen infaz indirim paketi geliyor. Bu düzenleme ile terör, uyuşturucu, taammüden öldürme ve cinsel cürümler hariç, öbür cürümlerde şartlı salıverme müddeti 2/3’ten 1/2’ye indirildi. Yani, evvelce bu hatalarda cezaevine giren bir hükümlü cezasının üçte ikisini yatarken 2020’deki yasa değişikliğiyle yarısını yatıp çıkma imkanına kavuştu. O periyot 100 bine yakın hükümlü cezaevinden tahliye edildi. Bir yıl olan kontrollü özgürlük mühleti de 3 yıla çıkarıldı. Böylelikle kapalı cezaevinde tahliyesine 3 yıl kalanlar direkt açık cezaevine geçme hakkı elde etti. Açık cezaevinde bulunanlar da koronavirüs kapsamında müsaadeye çıkarıldı.

Temmuz 2023 tarihinde de yeni bir infaz düzenlemesi TBMM’den geçti. Bu düzenlemeyle kapalı cezaevinde olan ve 31 Temmuz 2023 prestijiyle açık cezaevine geçmesine üç yıl kalan kimi mahkumların, açık cezaevine nakledilerek üç ay sonra tahliye edilmesinin önü açıldı. Yasaya nazaran; bu mahkumlar ortasında insan öldürme, yaralama, cinsel taarruz, çocukların cinsel istismarı, dolandırıcılık, hırsızlık, yağma, rüşvet ve uyuşturucu cürümlerinden karar giyenler başta olmak üzere onlarca cürümden mahkûm olanlar yer aldı. Covid müsaadesi uygulamasına da devam edildi. Terör ve darbe cürümleri ise kapsam dışında tutuldu.

Fotoğraf: Mehmet Guzel/AP Photo/picture alliance

Covid müsaadesinin pandemi sonrasında da devam etmesine ait “Pandemi sona erdiği halde cezaevlerinden binlerce hükümlü bir yükümlülüğü yerine getirmesine bile gerek kalmadan ellerini kollarını sallayarak müsaade ismi altında ortamıza salındılar” diyen Türkaslan, infaz yasasında bir günlük lehe değişikliğin bile anında binlerce mahkuma kazanılmış hak sağladığını söz ediyor. Bu nedenle infaz kanununda lehe düzenlemelerden uzak durmak gerektiğini söyleyen Türkaslan, “Ayrıca bir mahkuma otomatik bir yıllık kontrollü hürlük uygulamanın da infazda bir yarar sağlamadığı anlaşıldı. Ama artık bu uygulamadan vazgeçilse bile kazanılmış hak/lehe düzenleme olarak binlerce hükümlü bundan yararlanmaya devam edecek. O halde tahlil infaz maddesiyle infaz müddetleriyle oynamamaktır” diyor.

Hapis cezaları nasıl uygulanıyor?

Türkiye’de cezalarının uygulanmasına ait kararlar, 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Önlemlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da düzenleniyor. 2020’de “koşullu salıverme” başlıklı 107’inci unsura nazaran ağırlaştırılmış müebbet mahpus cezası alanlar 30 yıl, müebbet mahpus cezası verilenler 24 yılını, müddetli mahpus cezasına mahkum olanlar ise yarısını cezaevinden geçirdikten sonra şartlı salıvermeden yararlanıyor. Lakin buna taammüden öldürme, ağırlaşmış yaralama, azap, cinsel akın, uyuşturucu, terör, casusluk kapsam dışında tutuldu.

Türkiye’de”kravat indirimi” olarak bilinen “iyi hal indirimi” de tartışma yaratan mevzuların başında geliyor.

Türk Ceza Kanunu’nun 62’inci unsurunda takdiri indirim nedenleri olarak “takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, toplumsal münasebetleri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları yahut cezanın failin geleceği üzerindeki muhtemel tesirleri göz önünde bulundurulabilir” kararı düzenleniyor. Lakin tenkitler üzerine 2022’de yasaya “ancak failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik formu tavır ve davranışları, takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmaz. Takdiri indirim nedenleri kararda münasebetleriyle gösterilir” cümlesi eklendi.

“Bugünlere tedbire siyasetsizliği getirdi”

Türkiye Bayan Dernekleri Federasyonu (TKDF) Başkanı Canan Güllü de ülkenin her yerinden şiddet haberleri gelirken iktidarın yasal mevzuatlarda değişimi düşündüğünü söylemekten öte atım atmadığı eleştirisini getiriyor. “Oysaki geride kalanların hayatını korumakla misyonlu olan iktidarın tedbire siyasetsizliği bizi bugünlere getirdi” diyen Güllü, şu tekliflerde bulunuyor:

“Örneğin Ceza Muhakemeleri Kanunu elden geçirilmeli. Bayana şiddet ve cinsel istismar mevzularında, ceza indirim ve ertelemeler ile açık cezaevi konusu değiştirilerek, özel karar getirilmeli. Cinsel tacizde laf attı, öptü canım ne olacaktan öte, mağdurun şikayeti beklenilmeden taciz kıymetlendirilmesi yapılarak mağdurun ismi adresi bilinecek korkusu gözetilerek şikayetten vazgeçme durumu ortadan kaldırılarak tüzel süreç başlatılmalı.”

“Bu iktidar Covid periyodunda bayana şiddet uygulayan erkekler hakkında süreç yapmayın, hapishaneler dolu diyerek bayan hayatını gözetmemiştir” diyen Güllü, bugün gelinin noktada bayanların, kız çocuklarının ömür hakkı garantisinin yok edildiğini vurguluyor. Uyuşturucu bağımlıları için istek aranmadan devletin gerekli gördüğü cezai kararların hayata geçirilmesi gerektiğini belirten Güllü, şiddetin önlenmesi konusunda Adalet ve İçişleri bakanlıklarının sivil toplum örgütlerinin de görüşünü alması gerektiğini söylüyor.

“Kadınlara ve çocuklara bakış değişmeli”

Önce Çocuklar ve Bayanlar Derneği Genel Lideri ve Avukat Müjde Tozbey de ceza kanunu uygulanmadan daima olarak kanunların “düzenlenme” ismi altında değiştirilmesinin yahut cezaların ağırlaştırılmasının hiçbir manasının bulunmadığına işaret ediyor. Tozbey, kanun uygulayıcıların bayanlara ve çocuklara bakış açısının “bir seferden bir şey olmaz “, “olan olmuş bari adamın hayatı kaymasın” üzere yargılara sahip olduğunu belirterek “istedikleri kadar kanunlar üzerinde oyunlar oynansın asla şiddet son bulmayacaktır” diyor.

İnfaz kanununda covid devrinde yahut dönemsel olarak çıkarılan aflarla, ismi hatalıların daima olarak dışarı salındığını vurgulayan Tozbey, “Bu keyfi aflar dahi, verilen cezalar ne kadar ağır olursa olsun yahut infaz kanununu daima değiştirilirse değiştirilsin, bu keyfi aflar ile zati maddelerimiz etkisiz hale getirilmekte. Yani iktidarın yasalar üzerinde oynayarak, kamuoyunun öfkesini yönlendirme oyununa kapılmamalıyız. Bu durum devir periyot idam tartışmalarını önümüze sürdükleri üzere. Kanunları uygulamayanlar, kanunları yapamaz” diyor.

TCHD: Önleyici önlemler gerekli

Türkiye Ceza Hukuku Derneği de artan şiddet olayları üzerine yaptığı yazılı açıklamada “Cinsiyet temelli şiddetle gayret lakin devletin esirgeyici ve önleyici önlemleri gecikmeksizin alması ve cezasızlık algısını ortadan kaldırması için gerekli yasal çerçeveyi kurmasıyla mümkün olabilir” dedi. Açıklamada, ceza infaz sisteminin gözden geçirilmesi gerektiği belirtilirken, bayana şiddetin önlenmesi için 6284 sayılı Kanun’un uygulanması konusunda kararlı olunması gerektiği vurgulandı.

DW Türkçe’ye manisiz nasıl ulaşabilirim?