Fethullah Gülen: Kestanepazarı’ndan Pensilvanya’ya

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Vaizlikten yola çıkarak evvel Türkiye’de akabinde dünyanın dört bir yanına yayılan bir “cemaat” yapılanması kuran Fethullah Gülen, Türkiye’de “silahlı terör örgütü” liderliği ve 15 Temmuz darbe teşebbüsü kabahatlerinden aranırken hayatını kaybetti. Devletin “kılcal damarlarına kadar sızmak” savıyla yola çıkan Gülen’in 1999’dan itibaren yaşadığı ABD’den “Humeyni gibi” döneceği sav ediliyordu.

AKP ile iştirak yaptığı periyotta de Türkiye’de harikulâde biçimde güçlendi: Ergenekon, Balyoz, Askeri Casusluk ve KCK üzere siyasi operasyonların gerisindeki isim olmakla suçlandı. Lakin evvel 7 Şubat MİT krizi, sonra dershanelerin kapatılması, akabinde gelen 17-25 Aralık operasyonlarıyla birlikte AKP ile yollar ayrıldı. Gülen’e bağlı olduğu argüman edilen askerlerin karıştığı 15 Temmuz darbe teşebbüsü ise Gülen yapılanmasının Türkiye’de tasfiyesiyle sonuçlandı.

Türkiye’nin son 60 yılına bu biçimde damga vuran Fethullah Gülen kimdir?

Fethullah Gülen, Erzurum’un Pasinler ilçesinde 27 Nisan 1941 tarihinde sekiz kardeşin ikincisi olarak dünyaya geldi. Birinci dini bilgilerini, imam olan babasından aldı. Yarım bıraktığı ilkokulu dışarıdan bitiren Gülen, bu süreçte çeşitli “hocalardan” dini eğitim aldı. 17 yaşında Parıltı cemaatiyle tanıştı. Parıltı Cemaati’nin Yeni Asya koluna girdi.

Gülen, Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı olarak 1959 yılında Edirne’de vaiz olarak misyona başladı. Burada yaklaşık dört yıl vazife yaptı. Askerlik dönüşünde memleketine dönenerek 1962’de Komünizmle Gayret Derneğinin Erzurum Şubesinin kurucuları ortasında yer aldı, sola karşı faaliyet yürüttü. Daha sonra evvel Edirne, akabinde Kırklareli’nde imamlık yaptı.

Fotoğraf: Stringer/AFP

İzmir’e 1966 yılında tayinin çıkması ise Fethullah Gülen’in hayatının dönüm noktası oldu. Burada hem öğreticilik hem de Kestane Pazarı Kur’an Kursu müdürlüğü yaptı. Bu devirde etrafında bir çekirdek takım toplanmaya ve cemaatinin temelleri atılmaya başlandı. 12 Mart 1971’deki askeri muhtırasına kadar burada misyon yaptı, vaazlarıyla etrafındaki sempatizan sayısını artırdı. Bilhassa gençleri maksat kitlesi yapan Gülen’in vaaz kasetlere alınarak el altında dağıtıldı ve propagandası öteki vilayetlere kadar uzandı. Birinci öğrencileri ortasında yer alan Mustafa Özcan, Abdullah Aymaz, İsmail Büyükçelebi ve İlhan İşbilen üzere isimler bugün Gülen yapılanmasının üst takımlarına geldi.

Nur Konutları’ndan Işık Evleri’ne

İlk kere İzmir Tepecik’te 1966 yılında “Nur Evleri”ni kurdu. Lakin vakitle cemaatin “Altın Nesil” projesi kapsamında bu konutlar 1994’ten itibaren ismini “Işık Evleri” olarak değiştirdi. Gülen, 1970’li yıllardan itibaren Yeni Asya Cemaati’nden koparak kendi cemaatini kurdu.

Gülen’in kurduğu cemaatin birinci halkası “eğitim” oldu. Bilhassa cemaate bağlı “Işık Evleri”nde öğrenciler Gülen’in fikirleri çerçevesinde eğitildi ve devşirildi. Uzan vadede de yapılanma içinde yetişenler, başta Emniyet, TSK ve Mülkiye olmak üzere devletin kıymetli kademelerine yerleştirildi.

Bu süreçte devletin yakın takibinde olan Gülen, öğrencileri “Nur Medreseleri”ndeki toplantılara götürmesi gerekçesiyle Ocak 1971’de vazifesinden uzaklaştırıldı. 12 Mart muhtırasından sonra Sıkıyönetim Komutanlığı tarafından 4 Mayıs 1971 tarihinde İzmir’de tutuklandı. İzmir Sıkıyönetim Mahkemesi’nde açılan 54 sanıklı “Nurculuk” davasında 9 Kasım 1971 tarihinde tahliye edildi. Mahkeme, Gülen’e 1972’de üç yıl mahpus cezası verdi.

Ancak bu ceza 1974’te Askeri Yargıtay tarafından bozuldu.

Fethullah Gülen, her ne kadar bu devirde tutuklansa da askerlerle karşı karşıya gelmekten bilhassa kaçındı. Bir konuşmasında 27 Mayıs için “sol güdümlü hareket” diyen Gülen, “12 Mart, bir ihtilal ve darbe değildir. Hükümeti muhakkak bahislerde uyaran bir ikazdır” diyerek muhtırayı övmeyi ihmal etmedi.

Serbest kaldıktan sonra Edremit, Manisa ve İzmir’de vaizlik yapmayı sürdürdü. Bilhassa 1970’li yıllarda sağ-sol çatışmasının tepeye çıktığı periyodu kendi lehine kullanarak din odaklı “üçüncü yol” yaratmaya çalıştı.

Fethullah Gülen’in 12 Eylül darbesinde kaçışı

12 Eylül 1980 askeri darbesinde gözaltına alınacaklar listesinde Fethullah Gülen de vardı. 1981 yılında vaizlik misyonundan istifa eden Gülen, sıkıyönetim komutanlığının hakkında çıkardığı yakalama kararına karşın altı yıl boyunca kaçmayı başardı. 1986 yılında Burdur’da kardeşine ilişkin kimlikle yakalandı fakat argümana nazaran Turgut Özal’ın devreye girmesiyle bir gün sonra hür bırakıldı. Gülen’in yakalandığı sırada kendisiyle birlikte hareket eden öteki 13 kişi daha sonra Gülen yapılanmasında kıymetli yerlere gelecekti.

Gülen, 12 Eylül darbesinden sonra Sızıntı Mecmuası’nın Ekim 1980 tarihli sayısında kaleme aldığı, “Son Karakol” başlıklı yazısında “Ümidimizin tükendiği yerde hızır üzere imdadımıza yetişen Mehmetçiğe bir kez daha selam duruyoruz” diyerek 12 Eylül’ü de övdü. Darbenin lideri Kenan Evren ile görüşmek istedi fakat bu süreçte olumsuz cevap aldı.

Gülen hür kaldıktan sonra darbenin yarattığı boşluğu fırsata çevirdi. 1989’den itibaren İzmir ve İstanbul’da Diyanet İşleri Başkanlığından bağımsız biçimde istekli olarak vaazlarını sürdürdü. İstanbul Üsküdar’da Yeni Valide Külliyesi’ni merkez olarak kullandı ve 62 hafta boyunca vaazlar verdi. 1992 yılına kadar bu vaazlar sürdü.

1990’lara kadar kuruluş dönemi

1970’lerden 1990 yıllara kadar olan periyot Fethullah Gülen’in cemaatini kurma, çekirdek takımını oluşturma devri oldu. Başlangıçta kendilerine “cemaat” diyen Gülen, daha sonra “hizmet hareketi” olarak kendisini tanımlamaya başladı. Işık Konutları’ndan yetişenlerin devlet takımlarına “sızma” periyodu başladı.

1990’lar sonrası ise bir yandan “devlete sızma” hızlanırken öbür yandan sivil alanda yeryüzüne çıkarak “legal faaliyetler” yürütme devri başladı. Cemaati de bir yandan kurumsallaşmaya, şirketleşmeye başladı. Bilhassa siyaset dünyasıyla bağlarını geliştirmeye çalıştı. Tıpkı vakitte dünyaya açılma stratejisi güttü.

Özellikle Sovyetler’in dağılmasıyla birlikte Orta Asya’daki Türk Cumhuriyetleri, Balkan ülkeleri ile Afrika ülkelerinde açılan okul sayısı arttı.

Erdoğan ile birlikte Bank Asya açılışı

Ekonomik alanda da güçlenen Gülen, 24 Ekim 1996 tarihinde Altunizade’de Bank Asya’yı açtı. Açılışa Devrin Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Tansu Çiller, Devlet Bakanı Abdullah Gül, periyodun İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, eski bakanlardan Abdülkadir Aksu da katılarak kurdeleyi kesti.

Fotoğraf: Turkish Presidency/AP/picture alliance

Diğer yandan besin, eğitim, sıhhat, medya üzere alanlarda açılan şirketlerin sayısı arttı. Birçok büyük holding ortaya çıktı, üniversiteler açıldı. Özel okullardan her yıl binlerce öğrenci mezun oldu.

1990’lı yıllarda Gülen, Turgut Özal, Recep Tayyip Erdoğan, Abdullah Gül, Bülent Ecevit, Tansu Çiller, Süleyman Demirel, Mesut Yılmaz üzere siyasetçilerle sıcak bağlar geliştirdi. Tıpkı vakitte bu yıllar “dinler ortası diyalog” telaffuzunun yaygın kullanıldığı bir devir oldu.

28 Şubat devri ve ABD’ye kaçış

28 Şubat periyodunda tehdit olarak görülen “irtica” kapsamında Fethullah Gülen de yakından takip edildi. Fakat Gülen, bu süreçte Necmettin Erbakan’ı eleştirdi, askerlerle çatışmaktan bu devir de kaçındı. 27 Mart 1997’de katıldığı Samanyolu TV’de “Asker demokratik yollarla meselelerin tahlilini istedi” dedi.

Gülen, bu süreçte cemaatine ilişkin okulları Ulusal Eğitim Bakanlığına devretme teklifi götürdü. Lakin Gülen’in, 1999 yılında sızan bir “mahrem” konuşmasında bilhassa adliye ve mülkiyedeki kadrolaşmanın ehemmiyetine işaret ederek “Yani bunlar gelecek ismine bizim o ünitelerde garantimizdir” demesi tartışma yarattı.

Yargının ibresi, 1990’lı yılların sonu itibariyle Fethullah Gülen’e daha çok dönmeye başladı. Periyodun Ankara Emniyet Müdürü Cevdet Saral, Gülen’in devlet içerisindeki yapılanmasını ortaya koyan bir rapor hazırladı. Periyodun Ankara DGM Savcısı Nuh Mete Yüksel, Gülen hakkında “anayasal sistemi yıkıp yerine teokratik bir devlet kurmaya çalışma” teziyle soruşturma başlattı.

Bunun üzerine Fethullah Gülen 21 Mart 1999 tarihinde sıhhat sıkıntılarını münasebet göstererek ABD’ye gitti ve bir daha geri dönmedi.

AKP periyoduyla birlikte “devleti ele geçirme”

3 Kasım 2002 tarihinde AKP’nin tek başına iktidara gelmesi, Fethullah Gülen yapılanmasına rahat bir nefes aldırdı. Devlet içerisinde takımları zayıf olan Erdoğan, iktidarının bilhassa 11 yılında Gülen’e bağlı takımları kullandı. AKP’nin birinci devri, Gülencilerin devlet içindeki sayısal ve operasyonel gücünün tepeye çıktığı bir devir oldu. Tıpkı vakitte devlet içerisindeki kadrolaşması da büyük oranda tamamlandı.

Diğer yandan Gülen’in üzerindeki AKP periyodunda yargı baskısı azaldı. Gülen’i tehdit olarak gören TSK, 2004’te yapılan MGK toplantısında, “Türkiye’deki Nurculuk Faaliyetleri ve Fethullah Gülen” konusu gündeme geldi ve buna karşı yurt içi ve yurt dışında hareket planı hazırlanması ve hükümete bildirilmesi kararlaştırıldı.

Dönemin Başbakanı Erdoğan tarafından da bu karar imzalandı. Lakin AKP, Gülen ile uğraş kararını hayata geçirmedi.

Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi, 2007 yılında Gülen hakkında cürmün oluşmadığı argümanıyla beraat kararı verdi. Karar, 2008 yılında Yargıtay Ceza Genel Kurulu tarafından onandı.

Operasyonel güce 2007’de ulaştı

2007 yılı ise Gülen’in artık devlet içerisindeki operasyonel gücünü kullanmasının başlangıcı oldu. Gülen’in Emniyet ve yargı içerisindeki gücü, 2007 yılından itibaren ortaya çıkmaya başladı. Birinci olarak AKP karşısı kısımlar amaç alındı. Ergenekon, Balyoz, Askeri Casusluk, KCK üzere siyasi birçok soruşturma bu periyotta açıldı.

Bu operasyonları yöneten Zekeriya Öz üzere savcılar ile Ramazan Akyürek üzere polis şefleri, daha sonra Gülen’e bağlı olmakla suçlandı. İktidara ve Gülen’e muhalif bölümler, bu sürece yargı operasyonlarıyla karşı karşıya geldi. Bilhassa TSK’da boşalan Atatürkçü takımlara, AKP’nin dayanağıyla Gülen cemaatine mensup askerler getirildi.

15 Temmuz darbe teşebbüsüne faal olarak katılan askerler, bu devirde general yapıldı. 15 Temmuz darbe teşebbüsü öncesine kadar TSK içerisindeki bu yükselişleri sürdü.

2010 yılında yapılan anayasa değişikliği ise Gülen’in yargıda hâkim olmasıyla sonuçlandı. Gülen, bu referandumun kıymetini “mezardaki ölüleri kaldırıp oy kullandırmak gerekir” kelamlarıyla açıkladı. Referandumun kabul edilmesinin akabinde evvel HSYK üyeliklerine, akabinde ise yargıdaki kritik misyonlara, Gülen yapılanmasıyla ilişkili hâkim ve savcılar getirildi.

MİT, dershaneler ve 17 Aralık krizleri

Devlet içerisindeki gücünün tepesine ulaşan Gülen hareketi, iktidar partisine operasyon çekebilecek güce ulaştı. AKP ile cemaat ortasındaki birinci kriz, 7 Nisan 2012’de Hakan Fidan’ın ortasındaki MİT vazifelilerinin gözaltına alınmaya çalışılmasıyla yaşandı. Erdoğan, o periyot “Hakan Fidan benim sır küpüm. Alacaksanız beni alın” diyerek cemaate meydan okudu. Erdoğan, 14 Haziran 2012’de katıldığı Türkçe Olimpiyatları’nda Gülen’e “Bu hasret bitsin” diyerek ABD’den dönme daveti yaptı.

2013 yılında ise AKP’nin dershaneleri kapatmaya yönelik yasa teklifi hazırlamasıyla AKP ile cemaat ortasındaki kriz, savaşa dönüştü.

17 Aralık 2013’de İstanbul’da İstek Sarraf’ın ve birtakım bakan çocuklarının gözaltına alındığı yolsuzluk ve rüşvet operasyonu düzenlendi. Muammer Güler, Zafer Çağlayan, Erdoğan Bayraktar ve Hükümran Bağış hakkında fezleke hazırlandı. 25 Aralık’ta ise Erdoğan’ın oğlu Bilal Erdoğan ve birtakım iş insanlarının isminin bulunduğu isimlerle ilgili soruşturma, operasyona dönüştü. Lakin iktidarın talimatıyla gözaltılar hayata geçmedi. 2014 yılında MİT tırlarının durdurulmasından da tekrar Gülen yapılanması sorumlu tutuldu. Erdoğan, bu devirde Gülen’e “Ne istediler de vermedik” dedi.

17-25 Aralık operasyonuyla birlikte Erdoğan iktidarı, Fethullah Gülen hareketini tasfiye etme kararı aldı. Başta yargı, emniyet ve bürokrasi olmak üzere devlet içerisindeki Gülen takımları misyondan alınmaya başlandı. 2014 yılında MGK tarafından “paralel devlet yapılanması” olarak görüldü.

Fotoğraf: Getty Images/AFP/A. Altan

Haziran 2016 tarihinde Fethullah Gülen’in ortasında bulunduğu 73 kişi hakkında terör örgütü kurmak, yönetmek ve üyesi olmak teziyle “FETÖ çatı iddianame” hazırlandı. İddianamede, örgütün darbe yapacak güce ulaştığı anlatıldı. Lakin iddianame şimdi mahkeme tarafından kabul edilmeden 15 Temmuz 2016 tarihinde askeri darbe teşebbüsü yaşandı. İddianamelerde, darbe teşebbüsüne katılan askerlerin Gülen yapılanması üyesi olduğu argüman edildi. Tekrar Akıncı Üssü’nde yakalanan lakin şaibeli bir formda hür bırakılan Adil Öksüz’ün de yeniden Gülen ile bir görüntüsü ortaya çıktı.

Fethullah Gülen hakkında bugüne kadar çok sayıda dava açtı. 17-25 Aralık operasyonları, Selam Tevhid soruşturması, MİT tırlarının durdurulması, 15 Temmuz darbesi, Necip Hablemitoğlu cinayeti üzere çok sayıda davanın sanığı oldu. İddianamelerdeki temel suçlama, Fethullah Gülen’in anayasal nizamı ortadan kaldırarak yerine dini temele dayalı bir devlet kurmak ve “Humeyni gibi” Türkiye’ye dönmeye çalışmak oldu.

Başta TSK, Emniyet, Yargı ve MİT olmak üzere devletin kritik ünitelerine sızmakla suçlandı. 15 Temmuz darbe teşebbüsünün akabinde yaklaşık 125 bin kamu vazifelisi, Gülen ile irtibatlı olduğu argümanıyla ihraç edildi.

Fethullah Gülen’in hayatını kaybetmesinin akabinde geride Türkiye’de büyük oranda tasfiye edilmiş bir “cemaat” kaldı. Lakin Gülen’in yurt dışındaki yapılanması ise hala ayakta. Artık gözler Gülen’in yerine kimin geçeceğinde.

Adaylar ortasında Mustafa Özcan, Suat Yıldırım ve Şerif Ali Tekalan üzere isimler öne çıkıyor. Vefatının akabinde Gülen yapılanmasının bölünüp bölünmeyeceği, iktidar arbedesi yaşanıp yaşanmayacağı ve bu “gücü” kimin yöneteceği ise şimdilik bilinmiyor.

DW Türkçe’ye manisiz nasıl ulaşabilirim?