Enflasyonla gayret programı aksıyor mu?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 3 Ekim’de açıklanan son enflasyon bilgileri, Eylül ayında tüketici enflasyonunun yüzde 2,97 artarak beklentilerin üzerine çıktığını gösterdi. Son 12 aylık enflasyon yüzde 49,38 ile Temmuz 2023’ten bu yana birinci sefer siyaset faizi olan yüzde 50’nin altına gerilemiş olsa da hükümetin ve Merkez Bankası’nın (TCMB) eşgüdümünde yürütülen enflasyonla çaba programının gereğince işleyip işlemediğine dair soru işaretleri oluştu.

DW Türkçe’ye konuşan uzmanlara nazaran, hükümetin 15 aydır uyguladığı programa karşın enflasyonda beklenen düzeyde bir düşüş şimdi sağlanamadı. Yıl sonu enflasyon gayesinin tutturulması da zora girmiş durumda.

Eğitim, besin ve kira artışları

TÜİK’in açıkladığı bilgilere nazaran, Eylül ayında tüketici fiyatları bir evvelki yılın birebir devrine nazaran yüzde 49,38 arttı. Eylül ayında aylık enflasyon ise yüzde 2,97 oldu. Piyasa beklentileri aylık enflasyonun yüzde 2,2 düzeyinde çıkacağı tarafındaydı. Üretici enflasyonu ise tıpkı periyotta yıllık bazda yüzde 33,09, aylık bazda ise yüzde 1,37 olarak gerçekleşti. Eylül ayında bilhassa besin, eğitim ve kira fiyatlarında yaşanan artışlar enflasyonun beklentileri aşmasında tesirli oldu.

TÜİK datalarına nazaran, aylık bazda en yüksek artış yüzde 14,21 ile eğitim kümesinde gerçekleşirken, eğitimi yüzde 4,16 ile alkollü içecekler ve tütün, yüzde 3,86 ile de konut izledi. Yıllık olarak bakıldığında ise en yüksek artış yüzde 97,87 ile konut kümesinde görüldü. Yıllık enflasyon bakımından konut kümesini yüzde 93,59 ile eğitim; yüzde 65,41 ile lokanta ve oteller izledi.

Hayri Kozanoğlu: Enflasyonla çaba programı düzgün işlemiyor

DW Türkçe’ye konuşan Altınbaş Üniversitesi Memleketler arası Ticaret ve Finansman Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu’na nazaran, yıllık enflasyon yüzde 50’nin altına inmiş olsa da hükümetin enflasyon programı istendiği üzere işlemiyor.

Altınbaş Üniversitesi Memleketler arası Ticaret ve Finansman Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hayri KozanoğluFotoğraf: Privat

Ekonomi idaresinin yılın üçüncü çeyreği için ortalama yüzde 2,5’lik enflasyon artışı beklentisi olduğunu lakin bu periyottaki ortalama aylık artışın yüzde 3,2’ye çıktığını hatırlatan Prof. Kozanoğlu, “Son çeyrek için ise hükümetin beklentisi enflasyon artışının her ay ortalama yüzde 1,5 oranına gerilemesi. Lakin son açıklanan bilgiler ve iktisatta yaşananlar bu öngörünün de tutmayacağını gösteriyor. Enflasyonla çabada işler yolunda gitmiyor” diye konuşuyor.

“Kamu enflasyonu düşürmeye katkıda bulunmuyor”

Peki hükümetin enflasyonla çaba programı neden istenen etkiyi yaratmıyor?

Prof. Hayri Kozanoğlu, bu soruya şöyle cevap veriyor:

“Enflasyonun esas nedenlerinden biri yaşanan arz ıstırabıdır. Türkiye’de bilhassa tarım olmak üzere üretimde yaşanan arz ezası fiyatları üst çekiyor. Beşerler hâlâ yakın gelecekte enflasyonun kayda bedel bir halde düşeceğine inanmadığı için de mal ve hizmet talebi azalmıyor. İnsanların enflasyonun düşeceğine ikna olması halinde harcamaların kesilmesi, talebin zayıflaması gerekir, lakin bunu görmüyoruz. Geçtiğimiz hafta açıklanan tüketici kredileri ve kredi kartı harcamalarındaki artış da bunu gösteriyor. Öte yandan devlet tarafından yönetilen ve yönlendirilen vergi ve elektrik fiyatlarında da artış sürüyor. Yani kamu da enflasyonu düşürmeye katkıda bulunmuyor. Tüm bunlar bir ortaya gelince beklentiler de düşmüyor.”

Vatandaşın enflasyon beklentisi ne?

Türkiye’de ücretliler ve emeklilerin 12 ay sonrasına ait enflasyon beklentisi, piyasa iştirakçileri ve gerçek bölüm ile karşılaştırıldığında yüksek bedelini koruyor. İş dünyası oyuncuları enflasyonun yüzde 25-50 bandında seyredeceğini öngörürken, vatandaşların kelam konusu devirdeki enflasyon beklentisi hâlâ yüzde 70’in üzerinde seyrediyor.

Merkez Bankası’nın “Sektörel Enflasyon Beklentileri” başlıklı anket sonuçlarına nazaran, 2024 yılı Eylül ayında 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentileri piyasa iştirakçileri için 1,2 puan azalarak yüzde 27,5’ye, gerçek dal için 2,7 puan azalarak yüzde 51,1’e ve hane halkı için ise 1,5 puan azalarak yüzde 71,6’ya geriledi.

Gelecek 12 aylık periyotta enflasyonun düşeceğini bekleyen hane halkı oranı ise bir evvelki aya nazaran 0,6 puan azalarak yüzde 29 düzeyinde gerçekleşti.

Enflasyon amaçları tutabilir mi?

Hükümetin gelecek üç yıla dair ekonomik iddialarını içeren Orta Vadeli Program’da 2024 yılı için enflasyonun yüzde 41,5’e gerileyeceği ve 2025 sonunda yüzde 17,5 düzeyinde gerçekleşeceği öngörülüyor. Lakin bu amaçların tutturulması ihtimali giderek zayıflıyor.

Kırklareli Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sinan AlçınFotoğraf: privat

DW Türkçe’ye konuşanKırklareli Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sinan Alçın, “Merkez Bankası ve hükümetin yüzde 38 ila yüzde 42 bandında öngördüğü yıl sonu enflasyon varsayımının gerçekleşme ihtimali pek mümkün değil. Yıl sonunda enflasyonun yüzde 45’lerde olacağını düşünüyorum” diyor.

Prof. Alçın, 2023’ün yaz aylarında Cumhuriyet tarihinin en yüksek aylık enflasyon artışlarının yaşanmasından ötürü, bu yıl Temmuz ve Ağustos aylarında enflasyonda kayda paha bir gerileme beklentisi olduğunu fakat hükümetin bu süreci hakikat yönetemediğini tabir ediyor. Bu periyotta elektrik, doğal gazda fiyat artışları ve kira artırımlarında üst hududun kaldırılması üzere nedenlerle kamunun istikamet verdiği fiyatlarda önemli artışlar yaşandığına işaret eden Sinan Alçın, şu görüşleri lisana getiriyor:

“Önümüzdeki kış aylarında da her vakit olduğu üzere yaş meyve-sebze fiyatlarında artış, ısınma maliyetleri üzere konut harcamalarının artacak olması nedeni ile yeniden enflasyonda yükselişler göreceğiz. Bu süreçte bir de İsrail-İran çatışması nedeniyle petrol fiyatları yükselebilir. Münasebetiyle tüm göstergeler yıl sonu enflasyon amacının tutturulamayacağını gösteriyor.”

Faiz indirimi gecikecek mi?

Geçtiğimiz günlerde ABD Merkez Bankası Fed ve Avrupa Merkez Bankası’ndan (AMB) gelen faiz indirimleri, tüm dünyada olduğu üzere Türkiye piyasalarında da yankı buldu. Fakat TCMB’nin Mart 2024’te yüzde 45’ten yüzde 50’ye yükselttiği siyaset faizi, Eylül ayında da sabit tutuldu ve böylece yüzde 50’lik faiz yedinci ayını tamamlamış oldu.

Öte yandan Para Politikası Kurulu (PPK) açıklamasında yer alan kimi tabirler, TMCB’nin hem yıl sonunda bir faiz indirimine hazırlandığı hem de enflasyonda istikrarlı bir düşüş trendi gözlenmeden faiz indirimine yanaşmayacağı yorumlarına neden olmuştu. Eylül ayı enflasyonun beklenenden yüksek çıkması ise faiz indirimi beklentilerinin daha da ötelenebileceği yorumlarına yol açtı.

“İş dünyasının sesi yükselecek”

Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu’na nazaran, son enflasyon verisi nedeniyle Kasım ayı için beklenen faiz indirimi beklentisi 2025’e ertelenecek.

2024 içerisinde faiz indirimi yapılmaması halinde ise iş dünyasından çıkacak yüksek seslerin artacağını vurgulayan Prof. Kozanoğlu, “Küçük ve orta işletmeler, yani Anadolu sermayesi diyeceğimiz sermaye büyük ölçüde TL cinsinden borçlanıyor. Ve yüksek faizler o bölümün daha fazla belini büküyor. Artık yakın periyotta bir faiz indirimi olacak beklentisi ile seslerini yükseltmekle tereddüt ediyorlar. Fakat beklenen faiz indirimi gelmezse seslerini yükselteceklerini düşünüyorum” diye konuşuyor.

Sinan Alçın: Kasım ve Aralık’ta faiz indirimi olacak

Prof. Sinan Alçın ise, “Bana nazaran Merkez Bankası Kasım ve Aralık aylarında 250’şer baz puan indirime gidecek” diyor.

Amerikan Merkez Bankası Fed’in ve Avrupa Merkez Bankası’nın faiz indirimlerinden sonra Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın da bu sürece kayıtsız kalamayacağını lisana getiren Alçın, “Son 1,5 ayda Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) ve Merkez Bankası’nın kredi kartı borçlarının yapılandırılması ve konut kredilerinde daha uygun şartlar yaratılmasına ait çalışmaları da bunun bir işareti” biçiminde konuşuyor.

DW Türkçe’ye sansürsüz nasıl erişebilirim?