İran savaşı enflasyon hesaplarını bozdu

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ABD ve İsrail tarafından 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlatılan askeri operasyon, ikinci haftasını geride bırakmaya hazırlanıyor. İran’ın misillemeleri ile Ortadoğu ve Körfez ülkelerine yayılan savaş İran’ın komşusu Türkiye’de telaşla izlenirken, ekonomik parametreleri de tehdit ediyor. İkinci haftasını doldurmak üzere olan İran savaşının petrol fiyatları ve bölgesel ticaret üzerindeki olumsuz tesiri, dünyanın en yüksek enflasyon oranlarından birine sahip olan Türkiye’de yıl sonuna ait beklentileri bozdu.

AKP hükümeti ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) 2026 sonu için ortaya koyduğu yüzde 15-21 ortası enflasyon beklentisi gerçekliğini yitirirken, TCMB de faiz indirimlerine savaş şartları nedeniyle orta verdi.

DW Türkçe’ye konuşan uzmanlara nazaran daha şimdiden yıl sonu enflasyon beklentileri yüzde 30’a dayanmış durumda.

Trump konuşuyor, piyasa dalgalanıyor

Hürmüz Boğazı’nın kapatılması ile birlikte ise bölgeden Avrupa ve Asya’ya yapılan petrol ve doğalgaz sevkiyatı durması, petrol fiyatlarında süratli bir yükselişe neden oldu. ABD Başkanı Trump’ın günaşırı değişen açıklamaları, piyasalarda önemli şoklara yol açarken, Brent petrolün varil fiyatı son 2 haftadır 80-120 dolar ortasında dalgalı bir seyir izliyor. 

Bu olumsuz gelişmeler, İran’ın komşusu Türkiye’de enflasyonla gayret hesaplarını bozmaya başladı. Bu nedenle, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bakası (TCMB) 12 Mart’taki Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında siyaset faizini yüzde 37’de sabit bıraktı.

Geçen yılın mart ayında yüzde 42,5 seviyesinde olan siyaset faizi, 19 Mart’ta CHP’li belediyelere dönük operasyonlar ve İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasından sonra yüzde 46’ya çıkarılmış, temmuz ayından itibaren de tekrar düşürülmeye başlanmıştı. 2026’ının ilk Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında yüzde 37 düzeyine çekilen faizler, şubat ayında da beklentileri aşan aylık enflasyon nedeni ile sabit bırakılmıştı.

TCMB faiz indirimlerine orta verdi

Özellikle Türkiye iş dünyası, kredi kanallarına daha rahat ulaşabilmek için mart ayında TCMB’den bir faiz indirimi bekliyordu. Lakin önümüzdeki aylarda Türkiye’nin başta besin fiyatları olmak üzere kendi iç dinamiklerinden kaynaklı enflasyon artışlarına artık bir de İran savaşının muhtemel tesirleri eklenmiş oldu. Bu durum, faizin mart ayında da sabit bırakılması ile sonuçlandı. TCMB, 12 Mart’ta yayınladığı PPK kararında, enflasyonun ana eğiliminin şubat ayında yatay bir seyir izlediğini tabir ederken, Ortadoğu eksenli jeopolitik gelişmelerin yarattığı belirsizliklere dikkat çekti.

Metinde, “Jeopolitik gelişmelerin maliyet kanalı ve iktisadi faaliyet üzerinden enflasyon görünümüne tesirleri yakından takip edilmektedir” denilirken, enflasyon görünümünde “belirgin ve kalıcı bir bozulma” gözlenmesi durumunda para siyaseti duruşunun daha da sıkılaştırılabileceği vurgulandı. Açıklamada, kredi ve mevduat piyasalarında öngörülenin dışında bir tablo oluşması halinde, ek makroihtiyati adımların devreye sokulabileceği ve likidite idaresi araçlarının tesirli bir formda kullanılacağı kaydedildi.

İstanbul Bilgi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ege Yazgan, İran savaşı sonrasında ortaya çıkan tablonun Türkiye iktisadında yıl sonu enflasyon beklentilerini etkileyeceği görüşünde. Fotoğraf: privat

“Hedeflerin ne kadar sapacağı belirsiz”

Savaşın birinci haftasında TCMB rezervlerinin yaklaşık 12,8 milyar dolar gerilediği ve 200 milyar doların altına indiği hesaplanıyor.

DW Türkçe’ye konuşan İstanbul Bilgi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ege Yazgan, İran savaşı sonrasında ortaya çıkan tablonun Türkiye iktisadında yıl sonu enflasyon beklentilerini etkileyeceğini söylüyor.

“Hedeflerin ne kadar sapacağını şu an kimse öngöremez ancak yıl sonu için yüzde 15-21 ortası enflasyonun gerçekleşmeyeceğini söylemek mümkün” diyen Prof. Yazgan, savaşın çok uzun süreceğini düşünmediğini, fakat tesirlerinin uzun vadeye yayılacağını lisana getiriyor.

Savaş başlamadan evvel, Türkiye’de iktisat idaresinin yıl sonu için 60 dolar düzeyinde bir petrol fiyatı öngördüğüne işaret eden Ege Yazgan, “Ancak şu anda petrol fiyatının nerede duracağı muhakkak değil. Hükümet eşel taşınabilir uygulaması ile şimdilik petrol fiyatlarının enflasyona tesirini sınırlamış olsa da, yıl sonu için beklentilerin birkaç puan yükseleceğini söyleyebiliriz” diye konuşuyor.

Bu süreçte Merkez Bankası’nın faiz indirimlerine orta vermesinin yanlışsız bir karar olduğunu, şu etapta faiz artırmanın da erken bir karar olacağını vurgulayan Prof. Yazgan, şu görüşleri lisana getiriyor:

“Merkez Bankası faiz kararını açıklamadan evvel esasen savaşın birinci günlerinde çeşitli sistemlerle ortalama fonlama maliyetini üste gerçek çekmişti. Yani örtük bir faiz artırımı yapmıştı. Bu sayede piyasada gerekli sıkılaştırmayı yapmıştı. Ne olursa olsun savaşın iktisada de bütçeye de ek bir maliyeti olacak.”

Geçim ıstırabı artacak

Uluslararası Para Fonu (IMF) datalarına nazaran, Ocak 2026 sonu prestijiyle Türkiye dünyanın en yüksek 10 iktisadından biri pozisyonunda. Son açıklanan bilgilere nazaran şu an ABD ve İsrail ile savaş durumunda olan İran’da yıllık enflasyon yüzde 40’ın biraz üzerinde seyrederken, bu oran Türkiye’de yüzde 31,5 seviyesinde bulunuyor.

Türkiye, 2026’nın birinci iki ayında toplam yüzde 7,95’lik enflasyon artışı yaşadı. Savaş öncesinde bilhassa besin fiyatları ve hizmet dalındaki çok artırımlar nedeni ile tasa yaratan enflasyon artışı, İran savaşının patlak vermesi ile daha da şiddetli bir periyoda girmiş oldu. Bu da milyonlarca çalışan ve emekli için ömür şartlarının zorlaşacağı, geçim ıstırabının artacağı manasına geliyor.

Ekonomi İstanbul Platformu Lideri Prof. Dr. Sinan Alçın, yaşanan süreci kıymetlendirdi. Fotoğraf: privat

“Türkiye iktisadı tam bir arafta”

DW Türkçe’ye konuşan İktisat İstanbul Platformu Lideri Prof. Dr. Sinan Alçın, yaşanan süreci “Türkiye iktisadı tam bir arafta” sözleri ile tanım ediyor.

Bir ay sonra ham petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde mi yoksa 70 dolar düzeylerinde mi olacağının belgisiz olduğuna işaret eden Prof. Alçın, “Bu belirsizlik ortamı ister istemez Merkez Bankası’nın bir müddettir devam ettiği faizdeki düşüşe dönük siyasetine orta vermesi sonucunu ortaya çıkarmış oldu. Bundan sonraki süreçte Merkez Bankası’nın nasıl hareket edeceği aslında savaşın seyrine bağlı” diyor.

Genel seçimlerin giderek yaklaştığı bir ortamda hükümetin enflasyonun hızlanmaması için döviz kurlarını düşük tutmaya devam ettiğini lisana getiren Sinan Alçın, “Ancak savaş nedeni ile oluşan rezerv kaybı, tolere edilebilir bir noktada değil. Savaşın devam etmesi ve Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması halinde, TCMB faiz artırmak zorunda kalacak” diye konuşuyor.

“Yıl sonu enflasyonu yüzde 30’ları görebilir”

Savaşın kısa müddette sona ermesi ve petrol fiyatlarının savaş öncesi düzeylerine geri çekilmesi halinde bile Türkiye iktisadı açısından kalıcı tesirlerin kelam konusu olacağını söz eden Prof. Alçın, şu değerlendirmeyi yapıyor:

“En düzgün senaryoda bile yapışkanlık tesiriyle enflasyon üzerinde yaklaşık 3 puanlık bir artış bekleyebiliriz. Şayet petrol fiyatları 100 doların üzerinde kalırsa, bu tesir 6-7 puana kadar çıkacaktır. Yani enflasyonda yıl sonunda yüzde 30’lara gerçek giden bir seyir izleyebiliriz.”