Beş yılda 15 kat arttı: Et fiyatları neden yükseliyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Ramazan ayının yaklaşmasıyla birlikte besin fiyatları tekrar gündemin üst sıralarına tırmanırken kırmızı et piyasasındaki hareketlilik dikkat çekiyor.

Ulusal Kırmızı Et Kurulu’nun 5 Şubat 2026 tarihli bilgilerine nazaran kombina ve kesimhanelerden alınan haftalık ortalama dana karkas kesim fiyatı yaklaşık 584,20 TL/kg, kuzu fiyatı 565,44 TL/kg düzeyinde.

Kurumun geçmiş dataları artışın suratını ortaya koyuyor. Dana etinin ortalama fiyatı 6 Şubat 2025’te 374,54 TL iken 4 Şubat 2021’de 38,65 TL seviyesindeydi. Kuzu etinde ise fiyatlar sırasıyla 423,05 TL ve 48,63 TL olarak gerçekleşti.

Bu tablo üretici fiyatlarında son bir yılda danada yüzde 56, kuzuda yüzde 34 artış yaşandığını gösteriyor. Son beş yılda ise dana karkas fiyatı yaklaşık 15 katına, kuzu fiyatı yaklaşık 12 katına çıkarak hayvansal eserlerdeki sert maliyet ve fiyat artışını ortaya koyuyor.

Vatandaşın alım gücü düştü

2021’de minimum fiyatla yaklaşık 73 kilo dana eti alınabilirken 2026’da bu ölçü 48 kiloya geriledi. Birebir devirde kuzu etinde de benzeri bir tablo ortaya çıktı: 2021’de 58 kilo civarında olan alım gücü, 2026’da yaklaşık 50 kiloya düştü. Fiyatlar nominal olarak artmış olsa da et fiyatlarındaki çok daha süratli yükseliş nedeniyle minimum ücretlinin kırmızı ete erişimi bariz biçimde azaldı.

DW Türkçe’ye konuşan TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Lideri Baki Remzi Suiçmez’e nazaran fiyat artışının temelinde üç ana neden bulunuyor:

“Yapısal hale gelen yüksek maliyet krizinin çözülmemesi, bilhassa küçük ve orta ölçekli süt ve et üreticisinin yanlış tarım siyaseti nedeniyle üretimden vazgeçmesi, arz açığının daima artmasına karşın kalıcı tahlil olmayan ağır ithalatın kalıcı duruma gelmesi.”

Alım gücü son beş yılda önemli oranda azaldı.Fotoğraf: Diego Cupolo/NurPhoto/picture alliance

Suiçmez, kırmızı et kesiminin büyük işletmelerin eline geçtiğini, Rekabet Kurumu müdahalelerine karşın büyük firmaların diledikleri vakit fiyatlarla oynayabildiğini belirtiyor. Geçen yıl yaşanan şap hastalığının olumsuz tesirlerinin de bugün yaşanan meselelerin bir başka nedeni olduğunu tabir ediyor.

Küresel piyasadaki belirsizlik baskısı

Fiyatlardaki yükseliş sadece Türkiye’ye has değil. Ulusal Kırmızı Et Kurulu’nun “2025 Yılının Kırmızı Et Bölümü Açısından Kıymetlendirme Raporu”, global ölçekte sığır eti üretiminde sonlu düşüş yaşanırken küçükbaş üretimin sırf hudutlu ölçüde arttığını, buna karşılık global karkas fiyatlarının önemli artışlarla tarihi tepelere ulaştığını ortaya koyuyor.

Rapora nazaran bu artışın en önemli nedenleri hudutlu ihracat imkanları, güçlü ithalat talebi, hayvan hastalıkları ve jeopolitik belirsizlikler. Avrupa’da karkas sığır eti fiyatlarının bir yılda yüzde 25-30 artması global baskının boyutunu gösteren örneklerden biri. Suiçmez, global ölçekte yaşanan fiyat belirsizlikleri ortamında ithalat siyasetlerinin kalıcı tahlil üretmeyeceğini söylüyor:

“Dünyada fiyat belirsizliklerinin yaşandığı bir ortamda, ithalat siyasetleri ile iç piyasadaki fiyatlar sahiden dengelenemez.”

Türkiye’de et üretimi neden geriliyor?

TÜİK datalarına nazaran 2024’te toplam kırmızı et üretimi bir evvelki yıla nazaran yüzde 11,7 azalarak 2 milyon 105 bin 895 tona düştü. Üretimdeki daralma, fiyat artışlarının sırf maliyet değil arz istikametli baskılarla da bağlı olduğunu gösteriyor.

Suiçmez, üretimdeki düşüşün süreksiz olmadığını vurguluyor:

“Üretimdeki düşüş uygulanan yanlış siyasetlerin sürekliliği nedeniyle kalıcıdır.”

Suiçmez’e nazaran yerli üretimin desteklenmemesi, küçük ve orta ölçekli işletmelerin sistem dışına itilmesi ve hayvan varlığındaki azalış fiyatların denetimini zorlaştırıyor.

Maliyetler neden süratle yükseliyor?

Tarımsal üretimde maliyet baskısının temel göstergelerinden biri girdi fiyatları. TÜİK datalarına nazaran ziraî girdiler 2021’de yaklaşık yüzde 46, 2022’de yüzde 103, 2023’te yüzde 41, 2024’te yüzde 33 arttı. Kasım 2025 prestijiyle yıllık artış yine hızlanarak yüzde 34,24’e çıktı. Yem fiyatları da emsal bir seyir izledi ve bilhassa 2022’de yüzde 117,81 artışla rekor kırdı.

Suiçmez, yem maliyetlerinin toplam üretim masraflarının yaklaşık yüzde 60-70’ini oluşturduğu bilgisini veriyor. Yem ham hususlarının birçoğunun ithalata bağımlı olması nedeniyle yem maliyetlerinin daima arttığını ve bunun hayvancılık maliyetlerini kıymetli ölçüde artırdığını söylüyor.

TÜİK Ziraî Girdi Fiyat Endeksi’ne dikkat çeken Suiçmez, Kasım 2025’te hayvancılık girdilerinden veteriner harcamalarının yüzde 65,48, hayvan yemi fiyatlarının ise yüzde 34,58 arttığını hatırlatıyor.

“Çiğ süt referans fiyatı ile karkas kesim fiyatı daima üretici aleyhine baskılanırken, yem ve öbür girdi maliyetlerindeki artış fiyatlara çok kısa müddette yansımaktadır” diyor.

Ulusal Kırmızı Et Kurulu raporu da üretim maliyetlerinin karkas satış fiyatlarına nazaran daha süratli yükseldiğini vurguluyor.

Et ithal etmek tahlil mü?

Suiçmez, 2010 yılında başlayan ve kesintisiz 2026 yılında da devam eden canlı hayvan ve et ithalatına karşın fiyatların düşmediğini belirtiyor. Daima ithalatın yerli üretime ziyan verdiğini, ithalat bağımlılığı artarken azalan süt ve et hayvan varlığı nedeniyle fiyatların denetim edilemediğini söz ediyor:

“Ülkemizde daima artan et fiyatlarını düşürmek için tahlil, daima ithalat değildir.”

Suiçmez’e nazaran üretici ve tüketici boyutunda kalıcı tahlil, üretimi daima kılarak üreticinin kar etmesine ve yatırım yapmasına imkan sağlayacak bir yapının oluşturulmasından geçiyor.

Fotoğraf: Point du Jour

Yem ve öbür girdiler dahil üretim maliyetlerinin düşürülmesi, dayanakların günün ekonomik şartlarına nazaran güncellenerek artırılması gerektiğine dikkat çeken Suiçmez, tahlil tekliflerini çiğ süt referans fiyatı ile karkas kesim fiyatlarının üretici aleyhine baskılanmaması, yem bitkileri ekiliş alanlarının artırılması, mera varlığının korunması ve mera kalitesinin uygunlaştırılması, yerli üretimin artırılması ve geniş halk kesitlerinin alım gücünün yükseltilmesi diye sıralıyor.

Türkiye ne kadar kırmızı et tüketiyor?

OECD’nin 2025 datalarına nazaran Türkiye’de kişi başına dana eti tüketimi 11,95 kilogram, koyun eti tüketimi 4,80 kilogram seviyesinde. Domuz eti tüketimi ise sıfıra yakın görünüyor. Bu üç kalem birlikte değerlendirildiğinde Türkiye’de kişi başına toplam et tüketimi yaklaşık 16,75 kilogram düzeyinde bulunuyor.

Aynı yıl OECD ortalaması 34,80 kilogram, Avrupa ortalaması 34,72 kilogram. ABD’de kişi başına toplam et tüketimi 45,34 kilograma, İngiltere’de ise 28,06 kilograma ulaşıyor.

Dana tüketiminde tablo daha çarpıcı

OECD ortalamasında kişi başına dana eti tüketimi 13,43 kilogram. ABD’de bu ölçü 23,24 kilogram, İngiltere’de 10,53 kilogram, Avrupa ortalamasında 8,82 kilogram seviyesinde. Türkiye’de ise 11,95 kilogram. Türkiye dana eti tüketiminde OECD ortalamasının altında kalırken koyun etinde ortalamanın üzerinde yer alıyor. Avrupa ve OECD ülkelerinde domuz tüketiminin yüksek olması nedeniyle toplam et tüketiminde Türkiye ile öteki ülkeler ortasındaki fark açılıyor.

Bu tablo, Türkiye’de kişi başına et tüketiminin başka ülkelere nazaran hudutlu kaldığını ve fiyat artışlarının erişilebilirlik problemini derinleştirdiğini ortaya koyuyor.

Ramazan öncesi beklenti

Suiçmez, her yıl bilhassa Ramazan ayı öncesinde et fiyatlarında artış yaşandığını belirtiyor. Yüksek enflasyon, düşük alım gücü, canlı hayvan arz açığı, ithalatın fiyatları düşürmemesi, tedarik zincirinin tekelci yapısı ve lojistik maliyetlerin yüksekliği nedeniyle bu yıl da fiyat artışı beklediğini söylüyor:

“Bu yıl da Ramazan ayı ve sonraki aylarda et fiyatlarında artış olacaktır.”

Türkiye’de kırmızı et fiyatları son beş yılda 15 kata yakın artarken et, bilhassa dar gelirli kesitler için daha hudutlu bir tüketim kalemine dönüştü. Uzmanlara nazaran bu tablo sadece maliyet değil, tıpkı vakitte gelir ve tarım siyaseti sorunu.