Vakıf üniversitelerinde liste fiyatı 3 milyon TL’yi aştı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Türkiye’de Yükseköğretim Kurumları Sınavı’nın akabinde üniversite adayları için tercih dönemibaşlıyor. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi’nin takvimine nazaran tercihler 29 Temmuz-10 Ağustos arasında yapılacak. Adaylar en fazla 24 programı elektronik ortamda ÖSYM’ye bildirecek.

Başarı sırası ve evvelki yılların taban puanları tercihlerin temel ölçütleri olmayı sürdürse de artan maliyetler üniversite seçimini daha karmaşık hale getiriyor. Vakıf üniversitelerinin fiyatları, bursların devam şartları, yurt imkanları ve diğer kentte yaşamanın maliyeti birçok aile açısından bölüm seçimi kadar ehemmiyet taşıyor.

Kontenjan yaklaşık 47 bin azaldı

DW Türkçe’ye konuşan eğitim uzmanı Salim Ünsal’ın hesaplamasına nazaran özel kontenjanlar hariç tutulduğunda geçen yıl yaklaşık 794 bin olan yükseköğretim kontenjanı bu yıl 747 bine indi. Yaklaşık yüzde 6’lık azalma hem devlet hem de vakıf üniversitelerine yansıdı.

Ünsal, kesintilerin yüklü olarak düşük muvaffakiyet sıralarından öğrenci alan vakıf programlarında yoğunlaştığını, bu sebeple geçen yıl hukuk, mühendislik ve diş hekimliğinde görülen ölçüde bir tesir beklemediğini belirtiyor. İmtihana başvuranların yaklaşık 150 bin, puanı hesaplananların ise 120 bin ile 130 bin kişi azalması kontenjan daralmasını kısmen dengeliyor.

Bölümlere yönelik talepte kıymetli bir değişiklik olmazsa muvaffakiyet sıralamalarında olağan dışı hareketler beklenmiyor. Fakat tıp üzere üst sıralardan öğrenci alan programlarda birkaç bin kişilik kaymalar yaşanabileceği belirtiliyor.

Lisansın ortalama fiyatı 573 bin TL

Ünsal’ın liste fiyatları üzerinden yaptığı hesaplamaya nazaran vakıf üniversitelerindeki bütün lisans ve ön lisans programlarının liste fiyatları bu yıl ortalama yüzde 30,9 arttı.

Dört yıllık lisans programlarının ortalama fiyatı yüzde 33,7 artarak 428 bin 681 TL’den 573 bin 117 TL’ye çıktı. Bu meblağ 2024’te 257 bin 854 TL’ydi. İki yıllık programların ortalaması ise yüzde 34,4 artışla yaklaşık 304 bin TL’ye ulaştı.

Vakıf üniversitelerinde bir lisans eğitiminin yıllık bedeli 573 bin TLFotoğraf: Ismail Aslandag/Anadolu/picture alliance

Programlar arasındaki fark çok daha yüksek. Nişantaşı Üniversitesi Tıp Fakültesi için açıklanan liste fiyatı 3 milyon 740 bin TL’ye kadar çıkıyor. Fakat Ünsal, bu cins sayıların tercih ve kurum burslarıyla düşürülmesinin beklendiğini söylüyor. Ünsal’a nazaran gerçek olarak en yüksek yıllık fiyat ise Koç Üniversitesi’nde yaklaşık 2 milyon 180 bin TL, Sabancı Üniversitesi’nde yaklaşık 2 milyon 170 bin TL seviyesinde. Özyeğin Üniversitesi’ndeki birtakım programlar ise 1 milyon 800 bin ile 1 milyon 900 bin TL arasında:

“Liste fiyatı öbür, gerçek gerçek fiyat öbür halde cereyan ediyor.”

Hedef 80,4 milyar TL gelir

Vakıf üniversiteleri bu yıl 176 bin 80 öğrenci almayı planlıyor. Kontenjanların tamamının dolması ve ek burs verilmemesi halinde liste fiyatları üzerinden yaklaşık 80 milyar 376 milyon TL’lik gelir ortaya çıkıyor.

Geçen yıl 193 bin 847 öğrenci hedeflenmiş lakin 145 bin 319 öğrenci yerleşmişti. Hedeflenen 66 milyar 179 milyon TL yerine yaklaşık 47 milyar 16 milyon TL’lik hacme ulaşılabildi. Tercih, muvaffakiyet ve kardeş bursları sebebiyle fiili gelirin bu sayının da altında kaldığı belirtiliyor.

Ünsal, baraj puanının kaldırılmasının akabinde vakıf üniversitelerinin 2022-2024 arasında yüzde 96-98 doluluğa ulaştığını, müracaatların tekrar 2,5 milyon düzeyine inmesiyle doluluğun yaklaşık yüzde 75’e gerilediğini anlatıyor. Ünsal, bu yıl da fiyatlar ve ekonomik şartlar sebebiyle doluluğun yüzde 70-75 seviyesinde kalmasını bekliyor.

Öğrencilerin üçte ikisi yüzde 50 indirimli

2026 kontenjanlarının yüzde 14,4’ü tam burslu, yüzde 67,8’i yüzde 50 indirimli, yüzde 4,6’sı yüzde 25 indirimli ve yüzde 13,3’ü fiyatlı öğrenciler için ayrıldı. Geçen yıl yüzde 50 indirimli kontenjanların hissesi yüzde 70, ücretlilerin hissesi yüzde 9,3’tü.

Ünsal, öğrencilerin yaklaşık üçte ikisinin yüzde 50 indirimli alınmasının vakıf üniversitelerinin gerçek fiyatlandırma modelini gösterdiğini söylüyor:

“Vakıf üniversitelerinin gerçek fiyatı aslında yüzde 50 fiyatları ne kadarsa o fiyatlar olağanda.”

Kılavuzdaki bursların yanında tercih, muvaffakiyet, kardeş, mütevelli heyeti ve mezun olunan okula bağlı indirimler de uygulanıyor. Ünsal, bu bursların bilhassa dolmayan programlarda bir öğrenci çekme stratejisine dönüştüğünü belirtiyor.

Adayların bursun hazırlığı kapsayıp kapsamadığını, olağan tahsil mühletince devam edip etmediğini, hangi şartlarda kesilebildiğini ve sonraki yıllardaki artırımların hangi fiyat üzerinden hesaplanacağını yazılı olarak öğrenmesi gerekiyor.

Barınma maliyeti öğrenci göçünü azaltıyor

Ünsal, ekonomik şartlar sebebiyle son iki üç yılda öğrencilerin öteki kente gitme eğiliminin bariz biçimde azaldığını söylüyor. Ailelerin artık sırf üniversitenin akademik niteliğini değil, öğrencinin öbür bir kentte yaşayacağı toplam maliyeti de hesapladığını belirtiyor.

Özellikle İstanbul’da yaşayan aileler, başka şehirde devlet üniversitesinde okuyan bir öğrencinin yurt, kira, ulaşım ve beslenme masraflarıyla İstanbul’daki yüzde 50 burslu bir vakıf üniversitesinin fiyatını karşılaştırıyor.

İstanbul’a eğitim için gelen öğrenciler barınma sorunu yaşıyor Fotoğraf: Daniel Kalker/picture alliance

Ünsal’ın aktardığı datalara nazaran İstanbul’dan bir yükseköğretim programına yerleşen öğrencilerin yaklaşık yüzde 76’sı kentte kalıyor. Ünsal, geçmişte ailelerin çocuklarının kent dışında okumasını daha fazla teşvik ettiğini, son yıllarda ise ekonomik sebeplerle öğrencilerin yaşadıkları kentte kalmasının daha çok tercih edildiğini söylüyor.

İller arasındaki öğrenci hareketliliği de üniversite kapasitesine nazaran değişiyor. Ünsal’ın verdiği bilgiye nazaran Ordu, Osmaniye, Manisa ve Mardin üzere üniversite kapasitesi öğrenci talebini karşılamayan illerden daha fazla öğrenci öbür kentlere giderken, Gümüşhane, Ardahan, Burdur ve Çanakkale üzere üniversite kapasitesi yüksek iller dışarıdan öğrenci çekiyor. Batman üzere birtakım illerde ise ekonomik şartların yanı sıra aile yapısı ve sosyolojik sebeplerle öğrencilerin yaşadıkları kentte kalma eğilimi güçleniyor. Sarsıntı bölgesinde uygulanan özel kontenjanlar da öğrencilerin kendi illerindeki üniversiteleri tercih etmesini artıran etkenler arasında gösteriliyor.

Kredi ve Yurtlar Kurumu’na (KYK) bağlı yurtlar en ekonomik seçenek olsa da kapasite bütün öğrencileri karşılamıyor. Esaslı üniversitelerin bulunduğu Anadolu kentlerinde yurt altyapısı daha gelişmişken yeni kurulan üniversitelerin bulunduğu illerde, büyükşehirlerde ve çok sayıda vakıf üniversitesinde barınma sorunu sürüyor.

Bu sebeple adayların tercih yaparken yurdun üniversiteye ilişkin olup olmadığını, fiyatını, oda kapasitesini ve yerleşkeye uzaklığını araştırması gerekiyor. KYK yurdu ise kesin bir imkan değil, müracaat sonucuna bağlı bir seçenek.

Lisans mezunu birinci işi 14,2 ayda buluyor

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 bilgilerine nazaran lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı yüzde 73,9, ön lisans mezunlarınınki yüzde 65,7. Lisans mezunlarının birinci işi bulma müddeti ortalama 14,2, ön lisans mezunlarınınki 15,8 ay.

En yüksek kayıtlı istihdam oranı yüzde 95,5 ile tıpta. Tıbbı özel eğitim öğretmenliği, havacılık elektrik ve elektroniği, matematik mühendisliği ve hemşirelik izliyor. Birinci işe geçişin en süratli olduğu lisans programı ise 2,4 ayla dil ve konuşma terapisi.

Ünsal, bu dataların kesinlikle incelenmesini lakin tek başına tercih ölçütü yapılmamasını öneriyor. Ünsal’a nazaran birkaç yüz mezun veren kısımla binlerce mezun veren programın istihdam oranlarının direkt karşılaştırılması aldatıcı olabiliyor. Ayrıyeten yüksek istihdam oranına sahip kimi kısımların sırf birkaç üniversitede bulunduğunu hatırlatıyor:

“TÜİK’in istatistiklerine de kesinlikle bakmalılar. Ancak yeniden de genel olarak tek başına bakılacak bir parametre değil.”

Mezunların yarıya yakını alanı dışında çalışıyor

TÜİK’e nazaran fiyatlı çalışan lisans mezunlarının yüzde 56,7’si eğitim aldığı alanla uyumlu bir meslekte çalışıyor. Ön lisans mezunlarında oran yüzde 50,8. En yüksek ahenk yüzde 80,4 ile sıhhat ve refah alanında, en düşük ahenk ise yüzde 20,6 ile toplumsal bilimler, gazetecilik ve enformasyonda görülüyor.

Ortalama yararın en yüksek olduğu lisans kısmı pilotaj. Pilotajı matematik, uzay, uçak ve denetim ve otomasyon mühendislikleri izliyor. Ön lisansta birinci sırada uçak teknolojisi bulunuyor.

İstenmeyen kısım listeye yazılmamalı

Ünsal, tercih sürecinde adayların çoğunlukla kısmın popülerliğine, etraflarındaki talebe ve puanlarının yetip yetmeyeceğine odaklandığını söylüyor. Adayların kıymetli kısmı için temel soru, “Yerleşebilir miyim?” oluyor.

Buna karşılık Ünsal, “Bu kısım kişilik özelliklerime, ilgime ve yeteneğime uygun mu?”, “Bu alanda nasıl bir meslek kurabilirim?” ve “Dünyada bu mesleğe gelecekte ne kadar muhtaçlık duyulacak?” sorularının daha az sorulduğunu belirtiyor. Ünsal’a nazaran sırf bir programın “önünün açık” olması, mezuniyetin akabinde süratli ve meselesiz biçimde işe geçileceği manasına gelmiyor.

Uzmanlar istenmeyen kısımların tercih edilmemesini öneriyor Fotoğraf: Rasit Aydogan/AA/picture alliance

Ünsal, sırf açıkta kalmamak için yapılan tercihlerin öğrenciyi istemediği bir kısımda mutsuz bir eğitim hayatına ve sonrasında istemediği bir mesleğe sürükleyebileceğini söylüyor. Bu sebeple gerekirse bir yıl daha hazırlanmanın, yıllarca sevmediği bir alanda eğitim görmekten daha yanlışsız bir seçenek olabileceğini belirtiyor.

“Psikolojik boyut daha önemli”

Ünsal, puan ve muvaffakiyet sırasının tercih sürecinin sadece matematiksel kısmını oluşturduğunu, ruhsal ve pedagojik boyutun daha kıymetli olabildiğini söylüyor. Adaylara mümkünse üniversiteleri yerinde görmelerini, programların ders içeriklerini incelemelerini ve mezunların çalışma alanlarını araştırmalarını öneriyor.

Ünsal’a nazaran tercihin sadece kamuya atanma ihtimaline dayandırılmaması da değerli. Bir mesleğin hangi hünerleri gerektirdiği, çalışma şartları, işe geçiş müddeti ve gelir seviyesi de tercih öncesinde kıymetlendirilmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor. Ayrıyeten mezuniyetin akabinde kendi işini kurma ya da girişimcilik imkanı sunup sunmadığının da göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtiyor.

İki yıllık programların peşinen dışlanmamasını, tanınan kısımlardaki yığılma yerine adayın marifetleriyle örtüşen seçeneklerin araştırılmasını öneren Ünsal, yapay zeka yahut teknolojiyle ilişkilendirilen kimi programların direkt “geleceğin mesleği” duyuru edilmesini ise gerçek bulmuyor.

Tercih sürecinin sırf puanların programlarla eşleştirilmesinden ibaret olmadığını belirten Ünsal’a nazaran öğrencilerin, okuyacakları kısmın kendi marifetlerine ne kadar uygun olduğunu ve o kısımla nasıl bir gelecek kurabileceklerini de değerlendirmeleri gerekiyor:

“Tercih listesine girecek her programın mutlak surette öğrencinin zihninde bir karşılığının, hayalinde bir karşılığının olması gerekiyor.”