Savaşın ortasında Hürmüz Boğazı’ndan kimler geçiyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

İran’ın Mart ayında ABD ile yürüttüğü ateşkes görüşmelerinde baskı ögesi olarak gemilere saldırmaya başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı dünyanın en tehlikeli su yollarından biri haline geldi. Buna rağmen global petrol ticaretinin değerli bir kısmı bu dar boğazdan geçse de deniz trafiği hiçbir vakit büsbütün durmadı.

ABD ile İran’ın Hürmüz Boğazı’nın açık olup olmadığı konusunda çelişkili açıklamalar yaptığı bir devirde DW, savaş boyunca deniz trafiğinin nasıl değiştiğini ve hangi gemilerin Basra Körfezi’ni Umman Körfezi’ne bağlayan bu stratejik dar geçitten geçme riskini almaya devam ettiğini incelemek için kamuya açık data kaynaklarını tahlil etti.

Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği aksadı

İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere yönelik hücumları ve müdahaleleri sürerken savaş öncesinde kullanılan deniz yollarına mayın döşendiği de bildirildi.

ABD öncülüğündeki Birleşik Deniz Kuvvetleri’nin bir projesi olan Ortak Denizcilik Bilgi Merkezi (JMIC), burada deniz nakliyatına yönelik tehdidi ikinci en yüksek ihtar düzeyi olan “şiddetli” olarak kıymetlendiriyor. Fakat JMIC’in 6 ve 7 Temmuz’da taarruzların tekrar başlamasının akabinde yayımladığı son tavsiye notlarından birinde, “Hürmüz Boğazı’ndaki ticari trafik düşük düzeylerde devam etti; gemiler hem güneydeki Umman koridorunu hem de kuzeyde İran’ın denetimindeki rotayı kullanarak geçiş yaptı” tabirleri yer aldı.

JMIC ayrıyeten, son haftalarda gemilere yönelik taarruzlar sebebiyle denizcilik şirketlerinin boğazdan geçiş konusunda temkinli davranmaya devam ettiğini belirtti.

DW’nin açık kaynaklı platform Global Fishing Watch bilgilerine dayanan tahlili, buna karşın kimi denizcilik şirketlerinin savaş boyunca gemilerini Hürmüz Boğazı’ndan geçirmeyi sürdürdüğünü ortaya koydu. Platformun temel emeli balıkçılık faaliyetlerini izlemek olsa da uydu imgelerini ve gemilerin Otomatik Tanımlama Sistemi’nden (AIS) gönderilen sinyalleri kullanarak başka tüm gemilere ait bilgileri de topluyor.

Ancak gemiler AIS vericilerini kapatabildiğinden ve Hürmüz Boğazı’ndan geçerken bunu tekraren yaptıkları bildirildiğinden, boğazdan geçen gerçek gemi sayısının tespit edilenden daha yüksek olması mümkün.

AIS sinyallerine nazaran, çatışmaların iki periyodunda toplam en az 84 gemi Hürmüz Boğazı’ndan geçti. Bu gemiler, savaşın başladığı 28 Şubat ile 7 Nisan’da duyuru edilen ateşkes arasındaki devirde ve 6-7 Temmuz’da atakların yine başlamasının akabinde boğazdan geçiş yaptı.

Bu sayı, ABD’nin yaklaşık 70 geminin geçişine müsaade verdiğini ve bunların tamamının sinyal yayınlamadığını belirten açıklamalarıyla da örtüşüyor.

Karşılaştırma yapmak gerekirse; 2025 yılının tıpkı periyotlarında boğazdan 900’den fazla gemi geçti.

Bu 84 geminin 34’ü doğudan batıya yanlışsız hareket ederek Basra Körfezi’ne girerken, 50’si zıt yönde ilerleyerek körfezden çıktı.

Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemiler hangi ülkelerde kayıtlı?

AIS sinyalinin bir kesimi olarak gemiler hangi bayrak altında seyrettiğini bildirir. Lakin bu bilgi, gemi işçisi tarafından manuel olarak girilir. Bu haber için incelenen sadece birkaç hadisede, taşınan bayrak geminin kayıtlı sahibinin yahut işletmecisinin gerçek menşe ülkesini yansıtmaktaydı. Bununla birlikte, geminin milletlerarası kimlik numarası ve ismi kullanılarak bu bilgilere farklı data tabanlarından manuel olarak ulaşılabiliyor.

İran’a ilişkin dokuz ve Pakistan’a ilişkin iki gemi, kendi ulusal bayrakları altında seyrederken başka 73 geminin tamamı ise sahibinin ülkesinden farklı bir ülkenin bayrağını taşıyordu.

Verilerin tahlili, bölgede faaliyet gösteren çeşitli şirketlerin Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye devam ettiğini gösteriyor.

Listenin başında bu kritik kıymetteki boğaza komşu olan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) yer alıyor. BAE’nin Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı (ADCOP), boğazın güneyindeki su yoluna paralel formda karadan uzanıyor. Kapanma periyodunda BAE’de kayıtlı 13 yük gemisi, iki sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) tankeri ve üç takviye gemisi boğazdan geçti.

Veri setindeki BAE merkezli gemi sahiplerinin birçoklarının filolarında sırf bir ila beş gemi bulunuyor. 11 Temmuz’da Basra Körfezi’ne giriş yaptığı tespit edilen BAE kayıtlı gemilerden biri, ABD ‘nin yaptırım uyguladığı İranlı bir petrol işvereniyle temaslı olan Lubeck Shipping LLC tarafından işletiliyor.

ABD yaptırımlarının uygulandığı bir öteki şirket ise Hindistan’ın Maharashtra eyaletindeki Salina Ship Management PvT Ltd. ABD’li yetkililer bu şirketi İran’ın petrol nakliyatına yardım etmekle suçluyor. Global Fishing Watch datalarına nazaran, şirket boğazdan geçen dört Hint petrol ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) tankerinden birini işletiyor.

Hindistan da birçok Asya ülkesi üzere güç arzı açısından Hürmüz Boğazı’na büyük ölçüde bağımlı. Çin, Pakistan ve Vietnam da 7 Nisan’da ateşkes duyuru edilmeden evvel Basra Körfezi’ndeki petrol ve LPG tankerlerini Hürmüz Boğazı üzerinden bölge dışına çıkardı.

Dünyanın en büyük denizcilik gücü olan Yunanistan merkezli şirketlerin sahip olduğu ve işlettiği yedi geminin tamamı yük gemisiydi. Bu gemiler çoklukla demir cevheri, kömür ve tahıl üzere ambalajsız kuru yük taşıyor.

Hürmüz Boğazı’ndan geçiş riski sebep alınıyor?

İran’ın atak tehdidine karşın petrol ve öteki malların Hürmüz Boğazı üzerinden taşınmaya devam edilmesinin temel sebebi ekonomik. Global emtia akışlarını tahlil eden Belçika merkezli veri analiz şirketi Kpler’in emtia araştırmaları yöneticisi Matt Smith’e nazaran bunun sebebi, basitçe “getirinin riskten daha yüksek görünmesi.”

İngiliz şirketi Vortexa’da petrol ve rafine eserler üzere güç emtialarının akışını izleyen ekonomist David Wech ise, “Hürmüz Boğazı’nın içinde faaliyet gösteren petrol (ya da doğal gaz, alüminyum ve öteki ürün) üreticilerinin temelde sırf iki seçeneğinin olduğunu” kaydediyor ve bunları şöyle açıklıyor: “Birinci seçenek, üretimi durdurup hiç gelir elde etmemek, hatta işletme masrafları sebebiyle ziyan etmek. İkinci seçenek ise boğazdan geçiş riskini göze alıp olağan gelirlerinin yüzde 90’ını yahut daha fazlasını elde etmek. Varil başına petrol fiyatının şu anda 80 doların üzerinde olduğu düşünüldüğünde, kelam konusu olan milyarlarca dolarlık bir gelir.”

Temmuz ayında çatışmaların tekrar şiddetlenmesiyle birlikte Brent petrolünün fiyatı yine yükseliş eğilimine girdi. Bu durum, savaşın ve Hürmüz Boğazı’nın neredeyse fonksiyonsuz hale gelmesinin global ölçekte en bariz ekonomik tesirlerinden biri olarak görülüyor.

Alternatif rotalar neler?

Savaş öncesinde, deniz yoluyla yapılan global petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’i Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu. Memleketler arası Enerji Ajansı’na (IEA) nazaran, boğazdan geçen petrol akışının kesilmesini telafi edebilecek alternatif güzergahların kapasitesi ise sonlu.

Halihazırda Hürmüz Boğazı’nı bypass etmek için iki boru sınırı kullanılıyor: Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki ADCOP boru çizgisi ile Suudi Arabistan’daki Petroline (Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı).

BAE’deki ADCOP sistemi sayesinde tankerler, ülkenin kuzeydoğusundaki Füceyre Limanı’nda petrol yükleyerek Hürmüz Boğazı’ndan geçmeden Basra Körfezi dışına çıkabiliyor.

IEA’nın şubat ayında yayımladığı rapora nazaran, Suudi Arabistan’daki Abkayk-Yanbu Ham Petrol Boru Hattı Sistemi (Petroline) ise hâlâ kullanılabilir ek kapasiteye sahip. Yanbu Limanı’na ait kamuya açık gemi trafiği dataları de Mayıs ve Haziran aylarında, evvelki yıllara kıyasla petrol nakliyeciliği yapan gemilerin sayısında artış yaşandığını gösteriyor.

Kpler’den Matt Smith, “Yanbu ve Füceyre birlikte değerlendirildiğinde, Hürmüz Boğazı’ndan geçmek zorunda kalacak günlük 4 milyon varilden fazla ham petrolün alternatif güzergahlardan taşınmasını sağladı” diyor.

Bu sayede Asya’daki kıymetli müşterilere petrol akışı sürdürülebildiğine kaydeden Smith, buna karşın bu ölçünün, olağanda Hürmüz Boğazı’ndan geçen günlük yaklaşık 15 milyon varilin sırf 4 milyonunu telafi edebildiğine dikkat çekiyor.

Bununla birlikte, alternatif güzergahların kendine mahsus riskleri de bulunuyor. Kızıldeniz ile Aden Körfezi arasındaki dar geçit olan Babülmendep Boğazı’nda korsanlık olayları ve İran takviyeli Yemenli Husilerin gemilere yönelik taarruzlarına ait haberler artıyor.

Smith’e nazaran, “Babülmendep, halihazırda önemli ölçüde kısıtlanmış olan global arz üzerinde ek baskı oluşturma potansiyeline sahip.”

Bu da Hürmüz Boğazı üzerindeki baskıyı hafifletmesi beklenen alternatif rotanın, kısa mühlet içinde kendisi de deniz nakliyatı açısından yeni bir darboğaza dönüşebileceği manasına geliyor.