Bahar yorgunluğu bilimsel olarak kanıtlanamadı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Havaların ısındığı, tabiatın canlandığı bahar ayları kimileri tarafından sevinçle karşılanırken, kimileri ise bahar yorgunluğundan şikâyet ediyor.

Pek çok kişi bahara girerken kendini yorgun hissettiğini söyleyip bunu mevsim geçişine bağlasa da İsviçre’de yapılan yeni bir araştırma bu fenomeni mercek altına aldı. Basel Üniversitesi, üniversitenin psikiyatri klinikleri ve Bern Üniversite Hastanesi’nden araştırmacıların yürüttüğü bu çalışma şaşırtan bir sonuca ulaştı: Bahar yorgunluğu ampirik olarak kanıtlanamıyor.

Basel Üniversitesi Kronobiyoloji Merkezi’nde psikolog ve uyku araştırmacısı olarak misyon yapan, kelam konusu bahar yorgunluğu araştırmasının yöneticisi Christine Blume, “İnsanların bahar aylarında, öteki mevsimlere kıyasla ölçülebilir seviyede daha yorgun ya da bitkin olmadığı sonucuna vardık” tespitini aktarıyor.

Blume’nin aklına bu araştırmayı başlatma fikri, gazetecilerin her kış sonunda ondan mevsime ve insanların hissiyatına dair görüş istemesiyle gelmiş. Blume, “Bu fenomeni açıklamak için çok sayıda hipotez vardı. Fakat bahar yorgunluğu denen şeyin nitekim var olup olmadığını daha evvel kimse araştırmamıştı” diyor.

Düsseldorf’ta bir parkta otlayan bir Nil Hafriyat ve yavruları Fotoğraf: Rolf Vennenbernd/dpa/picture alliance

Bahar yorgunluğu için 418 kişilik araştırma

Söz konusu çalışma kapsamında araştırmacılar, Temmuz 2024’ten itibaren bir yıl boyunca 418 iştirakçiyle nizamlı aralıklarla çevrimiçi anketler yaptı.

Katılımcılardan her altı haftada bir, son dört hafta içinde kendilerini ne kadar bitkin hissettiklerini değerlendirmeleri istendi. Ayrıyeten gün içindeki uykululuk seviyelerini ve uyku kalitelerini nasıl değerlendirdiklerini de bildirmeleri talep edildi. Bu tekrar eden dataların toplanması sayesinde tüm mevsimler çalışmaya dahil edilmiş oldu.

Katılımcıların yaklaşık yarısı araştırmanın başında bahar yorgunluğundan şikayetçi olduğunu belirtti. Fakat bu durum gerçeği yansıtmadı, yansıtıyor olsaydı, farklı mevsimlere yayılan bilgilerin toplanması sürecinde de bunun saptanması gerekirdi. Lakin o denli olmadı.

Vücudumuza gerçekte ne oluyor?

Havaların ısınmasının kan damarlarını genişlettiği ve kan basıncını düşürdüğü ya da “kıştan kalan melatonin fazlalığının yorgunluğa neden olduğu” üzere çeşitli teoriler dolaşıyor. Lakin Blume’ye nazaran bu, kronobiyolojik açıdan mantıklı değil: Melatonin 24 saatlik ritimle daima olarak üretiliyor ve yok oluyor; yani baharda ortadan kalkması gereken mevsimsel bir “fazlalıktan” kelam edilmesi imkansız.

Blume, “Eğer bahar yorgunluğu gerçek bir biyolojik fenomen olsaydı, bedenin buna ahenk sağlaması gerektiği için bu geçiş evresinde kendini hissettirmesi gerekirdi” diyor ve dataların buna dair hiçbir ipucu vermediğini vurguluyor: Ne günlerin uzama suratı ne de tek tek aylar, insanların hissettiği bitkinlik üzerinde rastgele bir tesire sahip değildi.

Almanya’nın finans kalbi Frankfurt’tan kent panoramasıFotoğraf: Florian Gaul/greatif/picture alliance

Neden hâlâ bahar yorgunluğu olduğu düşünülüyor?

Araştırma takımı, bahar yorgunluğu olarak nitelenen fenomene biyolojik bir açıklama bulamayınca sıkıntının köklerinin kültürel olduğu sonucuna vardı. Blume, “Bizim yorumumuz, bunun gerçek bir mevsimsel tesirden fazla kültürel bir fenomen olduğu yönünde” değerlendirmesini yapıyor.

Sadece “bahar yorgunluğu” kavramının bile insanların hissiyatını nasıl yorumladığına dair oldukça ipucu verdiğini belirten Blume, “Bahar yorgunluğu kavramı var ve bu kavram insanların semptomlarını tanımlamalarına imkan tanıyor ki bu da algıyı şekillendiriyor” diye açıklıyor.

Uzmanlara nazaran ruhsal süreçler de bu algıyı tetikleyebiliyor. Güneş açtığında faal olma beklentisi artarken şayet güç eksikse, bu durum daha da çok göze batabiliyor. Blume bu durumu “kognitif (bilişsel) çelişki” olarak niteliyor ve bahar yorgunluğunun buna harika bir açıklama sunduğunu belirtiyor.

Peki ya alerjiler yahut kış depresyonu?

Araştırmaya nazaran polen alerjileri, saman nezlesi yahut bunlar nedeniyle alınan antihistaminikler de “bahar yorgunluğu” denen fenomeni açıklamaya yetmiyor. Blume’ye nazaran bir tesir saptanamadığına nazaran ortada açıklanması gereken bir durum da yok.

Kırmızı bir laleye konmaya hazırlanan iki arıFotoğraf: Yonhap News/IMAGO

Bu ortada tekrar sıklıkla lisana getirilen kış yorgunluğu denen olaya dair de bilimsel datalar bulunmuyor. İnsanların kışın biraz daha uzun, yazın ise biraz daha kısa uyudukları gerçek olsa da uyku müddeti muhtaçlığa nazaran değişiyor. Güç seviyeleriyse yıl boyunca sabit kalıyor.

Bahar ve kış yorgunluğu diye tanımlanan fenomenlere dair bilimsel açıklamalar olmasa da kış depresyonu olarak isimlendirilen durum tıbbi olarak tanımlanmış bir gerçek. Işık eksikliğiyle tetiklenen bu durum yorgunluk, halsizlik ve ruh halinin kötümserliğiyle kendini gösteren mevsimsel bir depresyon olarak görülüyor.

Ayrıca kışın UV-B ışınlarının eksikliği nedeniyle çok daha sık görülen D vitamini eksikliği de yorgunluğa neden olabiliyor. Almanya’da kış aylarında beden çoklukla kâfi D vitamini üretemiyor ve eksikliği daima bitkinlikve kaslarda güçsüzlük üzere belirtilerle ilişkilendiriliyor.

Bu durum etkilenenler için ne manaya geliyor?

Özetle insanların ilkbaharda, sonbahar yahut kışa nazaran daha yorgun olduğu bilimsel olarak şu ana kadar kanıtlanmış değil. Ayrıyeten birçok insan kıştan bahara geçişi meselesiz yaşıyor.

Yorgunluğu çabucak mevsimlere bağlamama konusunda ihtarda bulunan Blume, “Bu tıp belirtileri yalnızca bahar yorgunluğu diyerek geçiştirmeyin. Şayet sizi zorluyorsa bir doktora görünün” tavsiyesinde bulunuyor. Blume, sorunun bahardan öbür sebepleri olabileceğini de kelamlarına ekliyor.

Blume, ayrıyeten bahar yorgunluğunun Almanca konuşulan coğrafya dışında da pek bilinmediğini, diğer ülkelerdeki meslektaşlarına bundan bahsettiğinde şaşırdıklarını da aktarıyor.

İngilizce konuşulan ülkelerde ise bunun tersine “spring fever” (bahar ateşi) kavramı dolaşıyor. Lakin bu “bahar ateşi” yorgunluk ve bitkinlikle değil, tersine artan canlılık ve güçle ilişkilendiriliyor.