Yeni tahlil süreci: Türkiye’yi neler bekliyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin büyük yankı uyandıran Abdullah Öcalan davetinde bir gün sonra Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.’nin (TUSAŞ) Ankara yerleşkesine düzenlenen taarruz ile sarsıldı.

Türkiye’nin savunma ve havacılık dalının en değerli kuruluşlarından TUSAŞ’a yönelik hücumda 5 kişinin öldüğü, 22 kişinin yaralandığını açıklanırken Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Rusya’nın konut sahipliğinde Kazan’da düzenlenen BRICS programını yarıda kesip Türkiye’ye dönme kararı aldı.

Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.’nin (TUSAŞ) Ankara yerleşkesini maksat alan terör atağında 5 kişinin öldüğü, 22 kişinin de yaralandığı açıklandı. Fotoğraf: IHA/AP/picture alliance

Berlin, Paris, Londra ve Washington üzere Batılı başşehirler başta olmak üzere Birleşmiş Milletler (BM), NATO ve Avrupa Birliği’nden (AB) arka arda yapılan açıklamalarda TUSAŞ’ı gaye alan terör saldırısı kınandı, Türkiye ve Türk halkı ile dayanışma iletileri verildi.

TUSAŞ sembolik bir maksat olarak mı seçildi?

ABD’nin önde gelen fikir kuruluşlarından Dış Siyaset Araştırma Enstitüsü’nün (FPRI) Başkanı Aaron Stein, TUSAŞ’ı amaç alan atağın çabucak akabinde DW Türkçe’ye gelişmeleri kıymetlendirdi. Taarruz ile ilgili olarak adeta anlık olarak paylaşılan güvenlik kamerası imajları ve bilgilerine işaret eden Stein, “Saldırı, Türkiye’deki şiddet yanlısı solcu kümelerin saldırısı üzere duruyor. Üç küme, üç ihtimal mevcut: DHKP-C, PKK ya da PKK’ya bağlı örgütlerden biri. TUSAŞ, insansız hava araçları programı bakımından sembolik bir gaye olarak seçilmiş üzere duruyor, bu da PKK’ya işaret ediyor olabilir” görüşünü paylaştı.

Türkiye’nin PKK’ya yönelik operasyonları 2019 itibariyle yüklü olarak Suriye ve Irak’ın kuzeyine kayarken, PKK gayelerinin bilhassa SİHA’larla gaye alındığı, örgütün bu operasyonlardan ağır darbe aldığı belirtiliyordu.

TUSAŞ’a atağın akabinde dün Türkiye’nin akşam geç saatlerde SİHA’ların kullandığı hava harekatı için düğmeye basmış olması da dikkat çekti.

Çözüm süreci tartışmalarından hava harekatına

Önce Suriye’nin kuzeyinden Türkiye’nin Kobani kent merkezi ile Mümbiç’i SİHA’lar ve obüslerle amaç aldığı tarafında haberler paylaşılmaya başlandı. Bu haberleri Ulusal Savunma Bakanlığının, “Türkiye’nin Irak ve Suriye’nin kuzeyinde bulunan terörist gayelere hava harekatı icra edildiği” istikametindeki açıklaması izledi.

Omurgasını Türkiye’nin terör örgütü olarak sınıflandırdığı YPG’nin oluşturduğu Suriye Demokratik Güçlerinin kumandanı Mazlum Abdi, toplumsal medya hesabı üzerinden “Türkiye bölgelerimizi ayrım gözetmeksizin ve haksız surette bombalıyor, sivilleri, hizmet ve sıhhat merkezlerini gaye alıyor. Bu bir savaş suçudur” paylaşımını yaparken, bir açıklama da DEM Parti’den geldi.

“Sivil hayat alanlarına yönelik başlatılan bombardımana derhal son verilmesi” çağrısının yapıldığı DEM Parti açıklamasında “Sivillerin gaye alındığı askeri operasyonlar, milletlerarası hukuk kurallarını da çiğnemektedir. Savaş ve çatışmanın sürdürülmesi, sırf daha fazla acıya ve kayba neden olacaktır. Tüm tarafları diyalog ve barışçıl tahlil yollarını benimsemeye çağırıyoruz” sözlerine yer verildi.

“Açılım çetin sınamalarla karşı karşıya”

Oysa Türkiye, TUSAŞ’ı gaye alan taarruzdan sadece bir gün evvel yeni bir tahlil sürecini tartışmaya başlamıştı.

MHP lideri Bahçeli’nin TBMM’deki grup toplantısında İmralı Cezaevi’ndeki PKK lideri Abdullah Öcalan ile ilgili daveti gündemi alt üst etmişti. Bahçeli, “PKK’nın lağvedildiğini haykırması” durumunda Öcalan’a cezaevinden çıkma imkanı tanınacağını duyurmuştu.

Hatta TUSAŞ’a akından birkaç saat evvel Abdullah Öcalan’a DEM partili yeğeni Ömer Öcalan ile görüşme müsaadesi verildi. Abdullah Öcalan, yeğeni arıcılığıyla kamuoyuna “Tecrit devam ediyor. Şartlar oluşursa bu süreci çatışma ve şiddet tabanından tüzel ve siyasi tabana çekecek teorik ve pratik güce sahibim” bildirisini iletti.

Ancak Aaron Stein’a nazaran TUSAŞ saldırısı, Bahçeli’nin meclisteki konuşmasından daha evvel planlanmış olduğu izlenimini verse de yeni bir tahlil sürecinin çok çetin zorluklarla karşı karşıya olduğunu gözler önüne seriyor.

Stein, “Kuşkusuz ki bu akın, Kürt siyasi hareketinin ögelerine yönelik bu çok yeni açılımı önemli sınamalarla karşı karşıya getiriyor, bu DEM Partisi ile diyalog sürecinde nasıl ilerleme sağlanabileceği konusunda değerli zorluklara neden olacaktır” dedi.

Stein, “Muhakkak ki artık yaşlanan Öcalan bir hapishane hücresinde ölmek istemiyordur. Kendisinden isteneni yaptığı takdirde hapishaneden çıkabilecek. PKK’lılar da dağlardan inebilecek, Türk SİHA’larından kaçmak için saklandıkları mağaralardan çıkabilecekler. O beşerler 40, 50 yıldır dağlarda, bunu nitekim isterler mi onu bilmiyorum. Zira PKK çok şiddet yanlısı, çok militan, söylediklerini okuduğunuzda da ne kadar tutarsız olduklarını görüyorsunuz” değerlendirmesini aktardı.

Bahçeli’nin çıkışının gerisinde ne yatıyor?

Peki Devlet Bahçeli’nin PKK lideri Abdullah Öcalan’a yaptığı ve Türkiye’de hükümete yakın etraflarda “tarihi” olarak nitelendirilen davet, bir iç siyaset hareketi mı yoksa Ortadoğu’da bölgesel savaş tehlikesine karşı hazırlık mı?

Amerikalı uzman Stein, tahlil sürecini başlatma atağının gerisinde Cumhur İttifakı’nın iç siyasi hesaplarının yattığı görüşünde.

“2014’e geri dönmüş gibiyiz” diyen Stein, bugün yaşananların 2013-2015 ortasındaki tahlil sürecini anımsattığını, günümüzdeki siyasi dinamiklerin o yıllardaki siyasi dinamiklere benzediğini söyleyerek, “AKP yeni bir Anayasa istiyor, yeni Anayasasına takviye için gerekli siyasi konsolidasyonu sağlamaya çalışıyor. Bunun için de Kürt hareketinin siyasi temsilcilerinin takviyesine muhtaçlığı var” sözlerini kaydetti.

MHP lideri Devlet Bahçeli ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan.Fotoğraf: Mustafa Kamaci/AA/picture alliance

Geçmişte HDP’nin yaptığı üzere DEM’in Öcalan ile diyalog kanalı oluşturması, Öcalan’ın da DEM aracılığıyla İran, Irak ve Suriye’deki PKK liderliğine bildiri göndermesinin hedeflendiğini aktaran Stein, değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“Dinamikler teğe bir tıpkı. Sunulan havuç da tıpkı. Özetle DEM’in Anayasaya değişikliğine ve tahminen de erken seçimlere vereceği takviye karşılığında Öcalan’a mahpustan çıkma, konut hapsine geçme fırsatı sunuluyor. PKK’nın silah bırakması, sivil siyasete yönelmesi ve silahsızlanması öngörülüyor. Yani dinamikler tıpa tıp tıpkı. Pekala geçen sefer neden süreç çöktü? PKK çekilme konusunda teminatlar istedi, Türk hükümet bunu vermedi. Ayrıyeten geçen sefer Erdoğan aslında fiilen süreç ile ilgili olarak MİT’i görevlendirerek kendisi sürece bir adım uzakta kalmıştı, bu sefer tahlil sürecinin kamuoyunda görünen yüzü olarak Bahçeli’yi seçti, asıl MİT PKK ile müzakereleri yürütecek olsa da Erdoğan bu işi Türkiye’deki çok sağa vererek kendisi tekrar bir aralık koymuş oldu.”

Çözüm süreci atılımının bu sefer Erdoğan tarafından değil Bahçeli tarafından yapılmış olmasının dikkat alımlı olduğunu belirten Stein, “Bu atağın Düzgün Parti’nin artık MHP’ye siyasi bir tehdit oluşturmadığı, büyük ölçüde çöktüğü bir periyotta yapılıyor olması önemli” diye konuştu.

Tırmanan bölgesel tansiyon tesirli olmadı mı?

Peki Türkiye’nin tahlil süreci atılımında İran ile İsrail ortasında tırmanan tansiyon, bunun bölgedeki güç dengelerinde ve bilhassa Türkiye’nin hudutlarında yol açması beklenen istikrarsızlık tehlikesi tesirli oldu mu?

Bu soruyu yanıtlayan Aaron Stein, PKK sorunu öncelikle Türkiye’nin bir iç siyasi problemi olduğuna vurgu yapıyor.

Dış Siyaset Araştırma Enstitüsü’nün (FPRI) Başkanı Aaron Stein.Fotoğraf: privat

Stein, PKK’nın Irak’ta, İran-Irak hududunda bulunması ve Suriye’nin büyük bir kısmını denetim altında tutması nedeniyle sorunun memleketler arası da bir boyutu da bulunduğunu söylemekle birlikte “Ama PKK sorunu sıkıntı olsa da Türkiye’de siyasi cüret gösterildiği takdirde çözülebilir bir sorun. Türk hükümetine yakın basını okuduğunuzda, sıkıntıları olduklarından daha farklı resmetmeye, Erdoğan’ı ‘bölgenin efendisi’ olarak göstermeye, ‘onun Türkiye’yi bekleyen büyük tehlikeyi gördüğü’ konusunda insanları ikna etmeye çabaladıklarını görüyorsunuz. Zira Erdoğan’ın Anayasa değişikliği için attığı bu adımları gerekçelendirmek, halka bir kıssa anlatmak zorundalar, işte ‘İsrail Türkiye’ye saldıracak’ üzere gerçek dışı öyküler de bunun bir parçası” dedi.

“Niye bu telaş, niçin artık?”

Berlin merkezli Uygulamalı Türkiye Araştırmaları Merkezi (CATS) uzmanı Sinem Adar ise Bahçeli’nin çıkışının “Niye bu telaş? Neden artık?” sorularını gündeme taşıdığına dikkat çekerek “Cumhur İttifakı’nın ittifakını genişleterek iktidarını konsolide etme, daha uzun ömürlü kılma eforu var pek natürel ki, lakin izlenimim yalnızca iç siyasi saiklerle hareket edilmediği yönünde” değerlendirmesini aktarıyor.

“Görünen o ki, tahlil süreci atılımı hem içeride hem dışarıda sıkışmış bir Cumhur İttifakı’nın, elini rahatlatma, kendine alan açmaya çalışma gayretinin bir sonucu” kelamlarını kaydeden Adar, dış siyasetteki sıkışmışlığa ait müşahedelerini paylaştı.

Berlin merkezli Uygulamalı Türkiye Araştırmaları Merkezi (CATS) uzmanı Sinem Adar.Fotoğraf: Privat

CATS uzmanı Adar’a nazaran Ortadoğu’da tırmanan askeri ihtilaflar, İsrail’in Nisan ayında İran’ın Suriye’deki büyükelçiliğini amaç alması ve sonrasındaki gelişmeler itibariyle bölgesel güç istikrarları ile ilgili olarak ortaya çıkan tablo, İran’ın askeri olarak zaaflarını ortaya koydu, ABD’nin şartsız takviyesini almış İsrail’in öteki bölgesel güçlere göre en azından taktiksel ve askeri olarak daha güçlü olduğu görüldü.

Ankara’yı harekete geçiren güç dengelerindeki değişim

Türkiye’nin İran’ın giderek barizleşen kırılganlıklarını kendi hudutlarını çevreleyen bölgeleri yine şekillendirebilmek için bir fırsat olarak görüyor olabileceğine de işaret eden Adar, Ankara’nın tahlil süreci atılımının gerisinde bu eforun da yatıyor olabileceğini kaydetti.

Bu gelişmelerin Ankara’nın “Batı güç kaybediyor, öteki aktörler güç kazanıyor” varsayımına dayandırdığı siyasetlerini gözden geçirmeye zorladığı tarafındaki izlenimini paylaşan Adar, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Ankara’da, Türkiye’nin Batı’ya ekonomik ve savunma yetkinlikleri bağlamındaki bağımlılığına kolaylıkla son verilemeyeceğine dair bir algı olduğu kanaatindeyim. Tıpkı vakitte Gazze savaşı, Türkiye’nin bölgesel dinamiklerde marjinal bir pozisyonda olduğunu gösterdi. Üstelik, ABD’nin de artık Türkiye’yi Ortadoğu siyasetini şekillendirirken birincil değerde bir aktör olarak görmediğine dair ipuçları mevcut. Özetle, bölgedeki istikrarlar değişirken Türkiye fotoğrafın dışında kalmış üzere görünüyor.”

Çözüm demokrasiyi güçlendirir mi?

Siyasi gözlemciler, yeni bir tahlil sürecinde Türkiye’yi sıkıntı bir süreç beklediği konusunda hem fikir.

Peki tahlil sürecinden barış çıkar mı? Türkiye bu süreçte yine demokratikleşir mi? En çok bu soruların cevapları merak ediliyor.

Sinem Adar, bu sürecin bir demokratikleşme kıssası olarak görülmemesi gerektiğine işaret ederek, “Kürt sorunun çözülmesi elbette olumlu bir gelişme olacaktır lakin gerek Türkiye’nin iç şartları, gerekse bölgesel ve global şartlar itibariyle, epeyce kesimli olan Kürt hareketi ve Türkiye’yi yöneten seçkinler ortasında ön emarelerini gördüğümüz mümkün bir yakınlaşmadan, ülke ismine bir demokratikleşme beklemeyi gerçekçi bulmuyorum” öngörüsünü aktardı.

Aaron Stein da Erdoğan’ın hayalindeki Anayasa değişikliğine imkan sağlayabilecek bir tahlil sürecinin Türkiye’nin demokratikleşmesi manasına geleceğine ihtimal vermediğine dikkat çekiyor.

Stein, “Bekleyip neler olacağını görelim. Ben çok olumlu olacağını düşünmüyorum. Erdoğan’ın misyonda kalmaya devam etmesine, cumhurbaşkanlığı yetkilerinin de daha da konsolide edilmesine imkan sağlayacağı görüşündeyim” dedi.

DW Türkçe’ye sansürsüz nasıl erişebilirim?