Eğitimden kopuş: 10 çocuktan dördü yoksulluk riski altında

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’de çocuk yoksulluğu son günlerde çok boyutlu olarak tartışılıyor. Son periyotta gençler ortasında artan şiddet olaylarının ana etkenlerinden biri yoksulluk olarak görülürken eğitim muvaffakiyetindeki düşüş ve eğitimden kopuş da yoksullukla ilişkilendiriliyor.

Milli Eğitim Bakanlığının (MEB) açıkladığı resmi datalara nazaran 2023-2024 eğitim öğretim periyodunda 612 bin 814 çocuk eğitim dışında kaldı. Bir evvelki devir bu sayı 442 bin 643’tü.

Uzmanlara nazaran sosyoekonomik dezavantajları azaltmak için ana araçlardan biri olan kamu eğitim hizmetleri, mevcut haliyle bu dezavantajları azaltmak bir yana artırma tesirine sahip.

Tolu: Ekonomik kasvetler eğitim öğretim önünde engel

DW Türkçe’ye konuşan Eğitim ve Bilim İşçileri Sendikası (Eğitim Sen) Merkezi Yürütme Kurulu (MYK) Üyesi Hasret Tolu, eğitim öğretim dışındaki çocuk sayısının geçen yıla oranla yüzde 38 arttığını, bu durumun cinsiyet bazlı nedenlerle çocuk yoksulluğu ile bağlantılı olduğunu söylüyor:

“Ailelerin ekonomik darlık içerisinde olması, çocukların eğitim ve öğretiminin devamı konusunda büyük bir mahzur teşkil ediyor, bunu görüyoruz. Anaokulundan ortaöğretim sonuna kadar. Hatta üniversite için de söyleyebiliriz bunu.”

Ekonomik problemler çocukların eğitimden kopmasına yol açıyorFotoğraf: imago stock&people

MEB İstatistiklerine nazaran 2023-2024 periyodunda okulöncesi eğitimdeki öğrenci sayısı 2 milyon 55’ten 1 milyon 954 bine düştü.

Özlem Tolu, okulöncesinde öğrenci sayısındaki azalmanın Ulusal Eğitim Bakanlığı’nın anaokullarındaki çocuklar için ailelerden katkı hissesi almaya başlamasıyla bağlantılı olduğunu vurguluyor.

Tolu, ikinci olarak tasarruf önlemleri hasebiyle taşımalı sistemin kaldırıldığına işaret ediyor. Dezavantajlı bölgelerde, kırsal alanlarda yaşayan öğrencilerin okullara artık erişemediğini, bunun da okulları terkte kıymetli bir etken olduğunu aktarıyor.

Özlem Tolu, “Bu çocuklar okula servis parası verecek ekonomik seviyede değiller. Ekseriyetle dezavantajlı ailelerin çocukları ve köylerinde ya da mahallelerinde okuyabilecekleri okullar da yok. Zira kapatıldılar. Münasebetiyle okulundan vazgeçiyor. Yani okula gitmiyorlar” diyor.

İlkokuldan sonra eğitimden uzaklaşma artıyor

Resmi istatistiklere nazaran okul terkleri en fazla ortaöğretimde yaşandı. En yüksek okullaşma oranı yüzde 95 ile ilkokullarda görülürken, bu oran ortaokulda yüzde 91,5’e, ortaöğretimde ise yüzde 88’e kadar geriliyor. Üstelik ortaöğretimde okullaşma oranına ortaokulların bilakis açık öğretim lise öğrencileri de dahil.

Türkiye’de ortaöğretimde okullaşma oranı 2023-2024 eğitim öğretim yılında 4 puan düştüFotoğraf: Omer Urer/AA/picture alliance

Ortaöğretimde net okullaşma oranı 2022-2023 eğitim öğretim yılında yüzde 91,7 iken 2023-2024 periyodunda yaklaşık 4 puan daha düştü. Bu oran erkeklerde 87,3, kız öğrencilerde yüzde 88,7 oldu.

Eğitim Islahatı Teşebbüsü Siyaset Analisti Özgenur Korlu’nun tahliline nazaran iki eğitim öğretim yılı ortasında öğrenci sayısındaki değişim en fazla 2006 doğumlularda görülüyor. Bu kümedeki çocukların net okullulaşma oranlarının son bir yılda yüzde 8,3 düştüğüne işaret eden Korlu, bu kümesi 5,2 yüzde puan düşüşle 2007 doğumluların, 3,9 yüzde puan düşüşle 2008 doğumluların takip ettiğine dikkat çekiyor.

Yoksulluk riski en fazla 11-15 yaş grubunda

Korlu, “Bu durum eğitimden erken ayrılmanın bilhassa 15 yaştan itibaren arttığına işaret ediyor. Türkiye’de 15 yaşın resmî çalışmaya başlama yaşı olması bunu artıran sebeplerden biri olabilir” diyor.

Eurostat bilgileri de 15 yaş altı çocuklarda yoksulluk ve toplumsal dışlanma riskinin daha yüksek olduğuna işaret ediyor.

Kurumun 2023 datalarına nazaran Türkiye’de yoksulluk ya da toplumsal dışlanma riski altındaki bireylerin oranı 2023 yılında yüzde 30,7 olurken, bu oran 15-19 yaş kümesinde yüzde 38,6’ya, 12-17 yaş kümesinde yüzde 41,5’e, 11-15 yaş ortasındaki çocuklarda ise yüzde 41,8’e kadar çıkıyor.

Özlem Tolu’ya nazaran 15 yaş ve üstü çocukların okuldan vazgeçmelerinin kız öğrenciler için başka, erkek öğrenciler için başka nedenleri var.

Kız öğrencilerin okulu terk etmelerinin toplumsal cinsiyet açısından evlendirilmeleri ya da konuttaki bakım emeği yükünü üstlenmek zorunda kalmalarından kaynaklandığına işaret eden Tolu, “Yine birebir yaşlardaki erkek çocuklarının da çoklukla aile için gelir getirici işlerde çalışabilme potansiyelleri daha yüksek olduğu için, okulları terk ettiklerini ya da ailelerin çocukları okulu terk etmek üzere teşvik ettiklerini görüyoruz” diyor.

Geçen yıl 853 bin çocuk iş gücüne katıldı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) bilgilerine nazaran 2023 yılında 15-17 yaş kümesindeki çocukların iş gücüne katılma oranı yüzde 22,1 (853 bin çocuk) iken bu oran erkek çocuklar için yüzde 32,2, kız çocuklar için yüzde 11,5 olarak kaydedildi. TÜİK’in bir diğer çalışmasına nazaran ise 2019’da 5-17 yaş kümesinde olan çalışan çocuk sayısı 720 bini bulurken bu çocukların 146 bini 5-14 yaş kümesinde bulunuyordu.

TÜİK bilgilerinde kayıt dışı çalıştırılma ise yer almıyor.

İşçi Sıhhati ve İş Güvenliği Meclisi’ne (İSİG) nazaran 2023 Eylül-2024 Ağustos devrinde en az 66 çocuk çalışırken hayatını kaybetti. Ölen çocukların 24’ü tarım, 17’si sanayi, 13’ü inşaat, 12’si ise hizmet bölümünde çalışıyordu.

İSİG Meclisi’ne nazaran eğitim sistemine entegre edilen MESEM (Mesleki Eğitim ve Öğretim Merkezleri), çocuk işçiliğinin yaygınlaşmasına neden oluyor. Geçen eğitim öğretim periyodunda beşi inşaatta dördü endüstride olmak üzere 9 MESEM’li çocuk hayatını kaybetti. Bakanlıktan yapılan son açıklamaya nazaran MESEM kapsamında yaklaşık 1,5 milyon öğrenci bulunuyor.

Sosyoekonomik seviyeleri düşük olan ailelerin, ekonomik şartlar nedeniyle çocuklarını açık liselere ya da çocuk işçiliğinin her gün biraz daha körüklendiği MESEM üzere eğitim alanlarına yönlendirdiğini söz eden Hasret Tolu, bu yıl Ulusal Eğitim Bakanlığı’nın staj ve mesleksel eğitimi ortaokul düzeyine indirdiğini münasebetiyle sistemin de bunu desteklediğini aktarıyor:

“Ortaokul çağındaki çocuklar ucuz iş gücü piyasasına eleman olarak gönderilmek üzere bu okullara kaydediliyor. Bu da bu çocukların örgün eğitimden uzaklaşmasına neden oluyor.”

Eğitim hizmetlerine memnuniyet azaldı

Kamu eğitim hizmetlerinden duyulan memnuniyet oranı ise azalıyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) datalarına nazaran Türkiye’de kamu eğitim hizmetlerinden duyulan memnuniyet oranı 2017 ila 2022 ortasında 31 puan azaldı. Tıpkı periyotta OECD ortalamasında 2,2 puan artış yaşandı.

TÜİK’in Hayat Memnuniyeti Araştırmasına nazaran de 2023’te Türkiye’nin en değerli sorunu yüzde 33,8 ile hayat pahalılığı oldu. Eğitim yüzde 16,5 ile ikinci sırada, yoksulluk ise yüzde 13,4 ile üçüncü sırada yer aldı. Eğitim hizmetlerinden mutlu olduğunu beyan edenlerin oranı 2013’ten itibaren geçen 10 yılda 13 puan düştü.

Okullarda beslenmenin çok değerli bir sorun olduğunu belirten Hasret Tolu, bu sorunun akademik başarısızlığı da beraberinde getirdiğini, akademik başarısızlığın da devamsızlık ve okul terkleriyle sonlandığını vurguluyor.

“Eğitim sisteminin soktuğu kısır döngü”

Türkiye’de eğitimin önemli eşitsizlikler barındırdığını düşünen Tolu, eğitim siyasetlerinin birebir formda devam etmesi halinde okullaşma oranındaki düşüşün devam edeceği konusunda uyarıyor.

Özlem Tolu, Ulusal Eğitim Bakanlığının genel bütçeden aldığı hissenin düşük olduğunu, öbür yandan mesleksel eğitimin ortaokullara kadar inmesinin tesiriyle sosyoekonomik manada dezavantajlı ailelerin çocuklarını eğitim sisteminden kopardığı vurgusunu yapıyor.

“Bu çocuklar bir üniversiteye hazırlanabilecek seviyede eğitim alamadıkları için, bu tip mesleksel okullara yönlendirildikleri için, staj ismi altında düşük fiyatlı ve teminatsız çalıştırıldıkları için ne yazık ki ileride yeniden tahminen aileleri kadar tahminen de ailelerinden daha makûs ekonomik şartlarda yaşamaya mahkûm ediliyorlar” diyen Tolu, ekliyor: “Bu kısır döngü sınıfsal ve eğitim sistemi de bunun devamını sağlıyor.”

DW Türkçe’ye sansürsüz nasıl erişebilirim?