MSC anketi: Türkiye’de “değerli yalnızlık” tablosu

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’nin de ortalarında bulunduğu Global Güney ülkelerinde kamuoyunun Batı’ya bakışını mercek altına alan anketin sonuçları bir rapor halinde açıklandı.

Münih Güvenlik Konferansı (MSC) tarafından hazırlanan raporda, jeopolitik rekabetin tırmandığı bir periyotta Batı’ya yöneltilen “çifte standart” ve “ikiyüzlülük” suçlamaları irdeleniyor. MSC’nin Türkiye dahil dokuz ülkede yaptırdığı anket, ABD, AB, Rusya ve Çin’e dair algılar ve mevcut memleketler arası sisteme yaklaşımlar hakkında bulgular ortaya koyuyor.

New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) Gelecek Tepesi vesilesiyle açıklanan “Batı’nın İkili Standartları ve Milletlerarası Kuralların Önemi” başlıklı rapor, MSC Araştırma ve Yayınlar Yöneticisi Dr. Sophie Eisentraut’un imzasını taşıyor.

Yürüttüğü çalışma hakkında bilgi veren Dr. Sophie Eisentraut, son yıllarda Global Güney ülke önderleri tarafından Batı’ya yöneltilen “tutarsızlık” ve “evrensel kural ve prensiplerden devamlı sapma” suçlamalarının ağırlaştığına, Rusya’nın Ukrayna işgali ve İsrail’in Gazze savaşıyla birlikte tartışmaların artık yeni bir nitelik kazandığına dikkat çekti.

Afrika, Asya, Latin Amerika ve Ortadoğu’daki hükümetlerin Avrupa ve ABD tarafından uygulanan ikili standartlar konusunda daha açık kelamlı hale geldiklerine işaret eden Eisentraut, “Artık ‘Batı’nın ikili standartları’ tartışması kozmik kuralların geleceğinin ne olacağı tartışmasına evrildi, bu da büyük güçler çabasının dinamikleri ile iç içe geçmiş durumda” dedi.

Peki, bu tartışmalar Global Güney olarak isimlendirilen ülkelerin kamuoylarında nasıl yankı buluyor?

MSC’nin, 10-15 Temmuz tarihlerinde Türkiye, Brezilya Hindistan, Endonezya, Meksika, Nijerya, Pakistan, Suudi Arabistan ve Güney Afrika’da yaptırdığı anket işte bu soruya cevap veriyor. Raporda Afrika, Asya, Latin Amerika ve Ortadoğu’dan seçildiklerine vurgu yapılan bu dokuz ülkenin nüfusunun, dünya nüfusunun üçte birini oluşturduğuna işaret edildi. Anket, ilgili her ülkede 18 yaşından büyük yaklaşık 1000 şahısla, toplamda ise 9 bin 33 kişi ile görüşülerek yapıldı.

ABD’nin sicili Türkiye’de nasıl?

Anket sonuçlarına nazaran Türkiye dahil tüm ülkelerde mutlak çoğunluk memleketler arası sistemin kural ve unsurlarına yönelik ihlallerin arttığı görüşünde. Fakat bu toplumlar, Batı’nın öne sürdüğünün tersine ihlallerden yalnızca Rusya ve Çin’i sorumlu tutmuyor. Hatta bu ülkelerin büyük bir kısmında ABD’nin milletlerarası kuralları Çin’den daha sık ihlal ettiği algısı hakim. Yalnızca Brezilya ve Hindistan’da Çin’in milletlerarası kuralları ABD’den daha sık ihlal ettiği düşünülüyor.

Küresel Güney ülkelerin kimileri, dünyada jeopolitik rekabet arttıkça Batı’nın milletlerarası kurallara daha az riayet etmesinden kaygı ediyor.Fotoğraf: Sascha Steinach/dpa/picture alliance

Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve Endonezya’da ABD Rusya’dan daha makûs puan aldı, milletlerarası kuralları en sık ihlal ettiği düşünülen ülke ABD oldu. Ankete katılan çabucak hemen tüm ülkelerde Avrupa ülkelerinin ABD’den daha fazla memleketler arası kurallara riayet ettiği görüşü öne çıkıyor. Ayrıyeten Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve Endonezya’da beşerler Avrupa devletlerinin Çin’den daha sık memleketler arası kuralları ihlal ettiğine inanıyor.

Türk toplumunda dört milletlerarası aktöre güvensizlik

Anket, Türkiye’nin başka ülkelerden farklı bir halde ayrıştığını da gözler önüne seriyor. Türk toplumunda başkalarından farklı olarak dört milletlerarası aktöre karşı da güvensizlik ve reaksiyon var.

Ankete katılanların yüzde 38’i en sık kural ihlal eden ülkenin ABD olduğunu söylüyor. ABD için bunu düşünenlerin oranının en yüksek olduğu ülke Türkiye. Ancak dikkat alımlı olan Rusya’nın en sık memleketler arası kararları ihlal ettiğini düşünenlerin oranın da yüzde 33 üzere yüksek bir oranda olması. Avrupa ülkeleri için bunu düşünenlerin oranı yüzde 22, Çin için de yüzde 19.

Türk kamuoyunun hangi global aktörün Türkiye’ye saygılı davrandığına ait görüşlerini yansıtan bilgiler de çarpıcı. Türkler, hem ABD, hem Rusya, hem Çin, hem de Avrupa ülkelerinin Türkiye’ye saygısız davrandığı görüşünde, bu aktörler ortasında yeniden en çok reaksiyon çeken aktör ABD. ABD’yi Rusya, Çin ve Avrupa ülkeleri izliyor.

Her dört milletlerarası aktörün de kendi ülkelerine saygısız hareket ettiğini düşünen tek toplum, Türk toplumu.

Diğer ülkelerdeki anketlerde kamuoyları kimi global aktörleri eleştirirken başkalarını kendilerini daha yakın olarak gördüklerine işaret ediyor. Ancak buna karşın Türklerin yüzde 65’i milletlerarası kuralların, dünyadaki ülkelerin çoğunluğunun bedel ve gereksinimlerini temsil ettiği görüşünde, yüzde 42’si de “Mevcut memleketler arası kurallar benim ülkemin paha ve muhtaçlıklarını temsil ediyor” görüşüne katıldığını söylüyor.

DW Türkçe’ye anketin Türkiye’ye ait sonuçlarını pahalandıran Eisentraut, şunları kaydetti:

“Türkiye’de sonuçlar nitekim dikkat alımlı. Anket yaptığımız öbür ülkelerde tenkitler bir istikamete yönelirken, Türk toplumu her dört aktöre de eleştirel yaklaşıyor. Örneğin Hindistan’da Çin’e yönelik eleştirel görüşler ağırlıktayken, Pakistan’da Çin’e bakış çok olumlu. Lakin Türkiye’de ankete katılanlar, sorduğumuz tüm aktörlere eleştirel bakıyor. Tekrar her dört aktörün de Türkiye’ye saygısız davrandığı algısı dikkat çekiyor. Türkiye’de yeniden başka ülkelere kıyasla Avrupa ülkelerine tenkitler bakış açısının tartıda olması da göze çarpıyor. Halbuki başka ülkelerin büyük kısmında Avrupa ülkeleri ile ilgili algı Çin, Rusya ve ABD’ye kıyasla daha olumlu. Bu durum, alakaların, içerdiği tüm tansiyonlarla birlikte çok daha yakın olmasıyla da açıklanabilir.”

Batı’ya “ikiyüzlülük” suçlayanlar ve niyetleri

MSC raporunda Batı’ya yönelik ikiyüzlülük ve ikili standart suçlamalarının gerisinde yatan aktörler ve niyetleri de irdeleniyor.

Sophie Eisentraut’a nazaran bu tenkitleri yöneltenlerin bir kısmını, Batılı devletlerin milletlerarası nizamın prensiplerine bağlılığına dair kuşkuları artan, kurallara dayalı memleketler arası tertibin geleceğinden tasa eden ve Batılı devletlerin tutarsızlıklarına son vermesini isteyenler oluşturuyor. Raporda, Batı’da Rusya’nın Ukrayna işgali ve İsrail’in Gazze savaşına farklı reaksiyonlar verilmesinin Batılı devletlerle ilgili olarak “bazı hayatlara başkalarından daha fazla paha veriyorlar” ve “çoğunlukla jeopolitik rakipleri tarafından işlenen memleketler arası kural ihlallerini lisana getiriyorlar” algısını güçlendirdiğine işaret ediliyor.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Çin Devlet Lideri Şi Cinping.Fotoğraf: Sergei Guneev/Pool/Sputnik/REUTERS

“Bazı hükümetler ise daha çok milletlerarası kural ve unsurları ortadan kaldırmaya çalışıyorlar” tabirlerine yer verilen MBC raporunda, Rusya ve Çin üzere otoriter devletlere işaret ediliyor. Pekin ve Moskova için Batı’nın ikili standart uyguladığı tarafındaki suçlamaların, bilhassa ABD ile artan sistemik rekabette kullanışlı bir araç olduğu vurgulanıyor. Her iki ülkenin, hem Batı’nın hem de liberal üniversal kural ve unsurların altını oymaya çalıştıkları, böylece de dünyayı otokrasiler için daha inançlı hale getirmeyi hedefledikleri belirtiliyor.

Raporda ayrıyeten, Batı’nın tutarsızlıklarını mazeret olarak kullanarak memleketler arası kurallara meydan okuyan prensipsiz dış siyasetlerini legalleştirmeye çalışan aktörler olduğuna da dikkat çekiliyor. “Transaksiyonel devletler” olarak tanımlanan bu ülkeler hakkında, “Onlar için yol gösterici prensip, muhakkak bir dış siyaset kararının ülkelerinin dar ulusal çıkarlarını destekleyip desteklemediğidir. Dahası bu ülkeler için iştiraklere girmenin temel prensibi, paylaşılan pahalar değil, işbirliğinin sağlayacağı anlık faydalardır” sözlerine yer veriliyor.

Türkiye hangi kategoride?

Peki MSC raporunda Global Güney ülkeleri ve bir Ortadoğu ülkesi olarak yer verilen Türkiye, hangi kategoride yer alıyor?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, son yıllarda Batı ve bilhassa ABD aksisi keskin telaffuzlarıyla dikkat çekiyor. Türkiye NATO üyesi olmakla birlikte Rusya ve Çin ile bağlantılarını geliştirmeye yöneldi, hatta Batı’ya alternatif tertip inşa etme tezindeki BRICS’e de üye olmak istiyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Türkiye’nin BRICS üyesi olmasını istiyor.Fotoğraf: MIKE HUTCHINGS/AFP/Getty Images

Sophie Eisentraut, Türkiye’nin Batı’ya yönelik tenkitlerinin gerisinde hangi etkenlerin rol oynadığı sorusunun çok enteresan olduğunu, bunun tartışılması gerektiğini söylerken Türkiye’nin Ukrayna savaşında sergilediği tavır nedeniyle daha çok transaksiyonel bir devlet olarak öne çıktığına işaret etti, “Ama kanımca bu daha çok somut olarak baktığınız hususlara nazaran değişkenlik gösteriyor” dedi.

MSC’den Batılı başkentlere ikaz ve öneriler

MSC raporunda, jeopolitik rekabetin daha da tırmandığın bir periyotta Batılı başkentlere Global Güney’den yükselen tenkitlere kayıtsız kalmama davetine da yer veriliyor. Aksi takdirde üniversal unsurlara ve kurallara dayalı memleketler arası nizama güvensizliğin daha da artabileceği ikazında bulunuluyor.

Batılı devletlerin, birçok ülkenin uzun müddettir gündeme taşıdıkları “daha fazla adalet ve kapsayıcılık” talepleri ile çelişen tutarsızlıkların azaltılması gerektiğine dikkat çekilen raporda, “ABD ve Avrupa hükümetleri birebir vakitte dengeli olma kabiliyetleri hudutlarına ulaştığında da daha dürüst olmak zorundalar” deniliyor.

Münih Güvenlik Konferansı (MSC) Başkanı Christoph Heusgen.Fotoğraf: Matthias Schrader/AP/picture alliance

Münih Güvenlik Konferansı (MSC) Başkanı Christoph Heusgen, bugüne kadar hiç kimsenin mevcut kurallara dayalı milletlerarası tertipten daha âlâ bir alternatif önermediğine dikkat çekti, “Çifte standartlar konusunda süregelen tartışmanın daha yapan ve bu kuralları güçlendirmeye yardımcı olacak bir tartışmaya dönüşmesini sağlamalıyız” dedi.

DW Türkçe’ye sansürsüz nasıl erişebilirim?