Nefret cürümleri neden kayıtlara geçmiyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İnanç Özgürlüğü Teşebbüsü’nün geçen ay açıkladığı 2023 Türkiye’de Din, İnanç yahut İnançsızlık Temelli Nefret Kabahatleri Raporu’na nazaran geçen yıl Türkiye’de Hristiyan ve Musevilere yönelik işlenen nefret hatalarında artış var. İnanç yahut inançsızlık temelli en çok nefret cürmünün 18 hadiseyle İstanbul’da işlendiği, akabinde da 4 hadiseyle Şanlıurfa’nın geldiği görülen raporda kayıtlara geçmiş toplamda 47 nefret cürmü yer alıyor. Lakin bu sayının gerçekte daha fazla olabileceğini düşünen uzmanlar, nefret cürümlerinin öteki kabahatlere nazaran daha az ihbar edildiğine ve raporlandığına dikkat çekiyor.

Araştırmalar da bu görüşü doğruluyor. Avrupa Birliği Temel Haklar Ajansı’nın “Nefret Hatalarının Bildirilmesini Teşvik Etmek: Kolluk Kuvvetlerinin ve Başka Yetkililerin Rolü” başlıklı raporuna nazaran nefret kabahatine maruz kalan her 10 bireyden 9’u uğradığı saldırıyı rastgele bir yere bildirmiyor. Raporda birçok kişinin ihbarının sonuçsuz kalacağından yola çıktığı, sürecin güç olacağını düşündüğü ve polise güvenmediğini belirtiliyor.

Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı’na (AGİT) bağlı Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi nefret cürmünü “Mağdurun, mülkün ya da işlenen bir kabahatin gayesinin, gerçek ya da hissedilen ırk, ulusal ya da etnik köken, lisan, renk, din, cinsiyet, yaş, zihinsel ya da fizikî engellilik, cinsel yönelim yahut başka emsal faktörlere dayalı olarak benzeri özellikler taşıyan bir kümeyle gerçek ya da o denli algılanan bağı, bağlılığı, aidiyeti, takviyesi ya da üyeliği nedeniyle seçildiği, bireylere yahut mala karşı hataları da kapsayacak formda işlenen her çeşit suç” olarak tanımlıyor.

Aşırı ideolojilerin yükseldiği bir devirde dünya genelinde de nefret hatalarında artış var.

Peki nefret kabahatlerine karşı neden kâfi tedbir alınamıyor ve bu cürümler neden kayıtlara yansımıyor?

Mağdurlar neden ihbar etmiyor?

Din, İnanç yahut İnançsızlık Temelli Nefret Kabahatleri Raporu’nun müellifi Funda Tekin, nefret hatalarının ihbar edilmemesinin aslında Türkiye’ye has bir sorun olmadığını belirtiyor. Bu eğilimin çeşitli sebepleri olduğunu anlatan Tekin,öncelikle şahısların kelam konusu aksiyonları kanıksamış olabileceğine işaret ediyor.

“Nefret kabahati kapsamında değerlendirilebilecek olayları cürüm olarak görmeyebiliyor ya da yaşananın değersiz olduğunu düşünebiliyorlar” diyen Tekin, nefret cürmünün tarifi ve sonlarının birden fazla vakit net olarak bilinmediğini tabir ediyor.

Mağdurların kimi vakit dışlanma korkusu yüzünden de ihbarda bulunmadığını söyleyen Tekin, isimli süreçlerde ikinci sefer mağduriyet yaşandığı pek çok olaya şahit olduklarını ve kurumların mağdurlara gereğince takviye vermediğini aktarıyor. Geçen yıl bilhassa şahıslara yönelik fizikî taarruz sayısı ve oranında evvelki yıllara kıyasla artış gözlemlediklerini aktaran Tekin,Gazze savaşının akabinde Musevileri amaç alan olayların sayısında yükseliş olduğunu belirtiyor.

Türkiye’de “nefret suçu” düzenlemesi yok

Türkiye’de nefret kabahatlerinin Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) yer alması için farklı vakitlerde farklı kanun teklifleri hazırlanmış olsa da halihazırda nefret kabahatine özel bir düzenleme bulunmuyor.

Nefret kabahatlerinin tespit edilmesinin güç olduğunu söyleyen Özyeğin Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Aras Türay, bir kabahatin nefret kabahati olduğunun kanıtlanması için mağdurun ayrımcılık temelini oluşturan karakteristik özellikleri, örneğin dini inancı nedeniyle gaye olarak seçildiğinin de tespit edilmesi gerektiğini tabir ediyor.

Bu mevzuda bir düzenleme olmadığı için isimli mercilerin olayın nefret hatası teşkil edip etmediğine bakmadığını ve mağdurun belli bir karakteristik özelliği nedeniyle seçilip seçilmediğini araştırmadığını tabir eden Türay, devlet organlarının sivil toplum ile işbirliği yapmamasının da değerli bir eksiklik olduğunu vurguluyor. Türay, “Araştırma yapmaya çalışan sivil toplum örgütleriyle hiçbir bilgi paylaşılmıyor. Elde edilen sayılar makul kişi ve kuruluşların gayretleriyle hudutlu kalıyor” diyor.

Devlet sisteminde çoğulculuğa dayalı demokratik bir anlayışın hâkim olmadığının altını çizen Türay, azınlık mensubu mağdurların birçok durumda cürümlerle ilgili isimli mercilere başvurmadığını, bunun da gerçek sayılara ulaşılmasının önüne geçtiğini belirtiyor.

Hukuki süreç nasıl işliyor?

Peki bir kişi nefret hatasına maruz kaldığında nasıl bir türel süreç işliyor? Hukukçu Aras Türay şöyle anlatıyor:

“Suçun soruşturulması için şikayet kaidesi aranmışsa, mağdurun hatası ve hatalıyı öğrenmesinden itibaren altı ay içinde savcılığa yahut kolluğa başvurarak yazılı yahut kelamlı olarak şikayetçi olduğunu bildirmesi gerekmektedir. Birtakım kabahatler için şikayet kaidesi aranmıyor. Bunlara re’sen (kendiliğinden) soruşturulan hatalar denmektedir. Bu durumda rastgele bir hata duyurusunda bulunulmasa dahi yetkili merciler tarafından cürmün öğrenilmesiyle soruşturma sürecine geçilecektir. Dava etabında mağdur olan kişi şahit olarak dinlenecektir ayrıyeten mağdur davaya katılarak kanıtların tartışılmasında aktif rol oynayabilir.”

Nefret hatalarında cezasızlık sorunu olduğunu belirten Türay’a nazaran özel bir düzenleme olmaması bu kabahatlerin sıradan cürümler üzere cezalandırılmasına neden oluyor.

Kapsamlı nefret kabahati düzenlemeleri ve bilgi toplamaya ait sistemlerinin kurulmasının değerini vurgulayan Türay, tesirli çabanın sadece hukuk kanalıyla olmayacağını söylüyor. Ayrımcılığa karşı toplumsal kampanyalar, kamu spotları, eğitim programları üzere faaliyetlerin organize edilmesi gerektiğini ve nefret cürümleri mağdurlarının desteklendiğinin ortaya konması gerektiğinin altını çiziyor.

Son üç yılda en çok nefret hatası Hristiyanlara yönelik

Girişim’in raporuna nazaran 2023 yılında dini inanç ya da inançsızlık temelli 26 tehdit yahut tehdit edici davranış, 11 şahıslara yönelik şiddet içeren hücum, 9 ibadet yeri yahut mezarlıklara ziyan verme, 7 mala yahut eşyaya ziyan verme, 3 hakaret ve 1 taciz olayı yaşandı.

2020’den bu yana en çok 52 olayla Hristiyanlar, 42 olayla Aleviler ve 23 olayla Museviler nefret cürmüne gaye oldu. Raporda bu bilgilerin Türkiye tarihi boyunca birçok sefer maksat alınmış olan bu kümelere karşı kemikleşmiş önyargıların ve düşmanca tavırların devam ettiğini gösterdiği belirtiliyor.

Çalışma medya izleme çalışması, din ve inanç topluluklarının bildirimleri ve ilgili kurum ve şahıslarla irtibata geçerek toplanan datalarla oluşturuldu.

DW Türkçe’ye manisiz nasıl ulaşabilirim?