Merkez Bankasının enflasyon amacında İran savaşı tesiri

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2026 yılının birinci beş ayında ikinci defa enflasyon varsayımlarında değişikliğe gitti. Yılın ikinci enflasyon raporunu açıklayan Merkez Bankası İran savaşının bilhassa güç fiyatlarında yarattığı olumsuz tesirler nedeniyle, 2026 yılı için enflasyon kestirimi orta gayesini yüzde 16’dan yüzde 24’e, yıl sonu enflasyon kestirimini ise yüzde 18’den yüzde 26’ya çıkardı. Böylece yıl sonu enflasyon beklentisi 8 puan birden artırılmış oldu.

Bununla birlikte enflasyonda 2027 orta amacı de yüzde 9’dan yüzde 15’e, 2028 orta amacı ise yüzde 8’den yüzde 9’a yükseltildi. TCMB, 12 Şubat’taki yılın birinci enflasyon raporu toplantısında da 2026 yıl sonu enflasyon iddiasını yüzde 16’dan yüzde 18’e çıkarmıştı.

DW Türkçe’ye konuşan uzmanlara nazaran, TCMB global belirsizliklerin arttığı bir devirde yanlışsız vakitte, gerçek atılım yaptı. Haziran ayında bir faiz artışı beklemediklerini lisana getiren uzmanlar, Merkez Bankası siyasetlerinin sağlıklı işleyebilmesi için AKP hükümetinin kamuda tasarruf siyasetlerine uyması gerektiğini vurguladı.

Karahan: Tüm seçenekler masada

TCMB Başkanı Fatih Karahan, “Enflasyon Raporu 2026-II” sunumunu İstanbul Finans Merkezi’nde gerçekleştirdiği basın toplantısıyla kamuoyuna duyurdu.

Belirsizlikler münasebetiyle varsayım aralığı bağlantısını kaldırma kararı aldıklarını açıklayan Karahan, “Belirsizlik azalana kadar mevcut duruşun isabetli olduğunu düşünüyoruz, sonrası için tüm seçenekler masada” dedi.

“Zor bir devrin kapısı aralandı”

İran savaşı ile yaşanan jeopolitik gelişmelerin merkez bankaları açısından sıkıntı bir periyoda kapı araladığına işaret eden TCMB Başkanı, “Savaşın özellikle enerji ve ulaştırma hizmet fiyatlarına ve hasebiyle enflasyona süratli yansımasına şahit olduk. İlgili tesirlerin kısa vadede canlı kalacağını düşünüyoruz. Hürmüz’ün kapatılması global güç arzı açısından risk oluşturuyor. Savaşla keskin bir biçimde artan güç maliyetleri yüksek düzeyini koruyor” değerlendirmesinde bulundu.

TCMB Başkanı Fatih Karahan, 2026 yılında global iktisadın ivme kaybetmesini beklediklerini kaydettiFotoğraf: Emin Sansar/Anadolu/picture alliance

Yalnızca güç değil, güç dışı fiyatların da arttığını tabir eden Karahan, “Belirsizlik tüketici ve üretici itimadını olumsuz etkiliyor. 2026’da global iktisadın ivme kaybetmesi bekleniyor. Buna bağlı Türkiye’nin dış talebinde de yansımalar bekliyoruz. 2026 yılına ilişkin enflasyon kestirimleri hem gelişmiş hem gelişmekte olan ülkelerde revize edildi” diyerek, TCMB olarak kendilerinin de enflasyon iddia ve gayelerinde değişikliğe gittiklerini kaydetti.

2026 yılı orta amacının yüzde 24’e, 2027 yılı orta maksadının yüzde 15’e, 2028 yılı orta amacının ise yüzde 9’a yükseltildiğini açıklayan Fatih Karahan, belirsizlikler nedeniyle kestirim aralığı irtibatına orta verme kararı aldıklarını belirtti. Karahan, yıl sonu enflasyon kestirimlerini 2026 için yüzde 26, 2027 için yüzde 15 ve 2028 için ise yüzde 9 olarak açıkladı. Karahan, “Ara gayelerle uyumlu bir seyir içinde fiyat istikrarı sağlanana kadar, sıkı para siyaseti duruşunu sürdüreceğiz” dedi.

Cevat Giray Aksoy: TCMB yanlışsız bir adım attı

DW Türkçe’ye konuşan Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Araştırma Yönetici Yardımcısı ve King’s College London Siyasal İktisat Kısmı Öğretim Vazifelisi Doç. Dr. Cevat Giray Aksoy, TCMB’nin attığı son adımların “rasyonel ve doğru” adımlar olduğunu söylüyor.

Petrol ve doğalgaz fiyatlarının Merkez Bankası’nın denetimi altında olmadığını, buna rağmen ortaya çıkan fiyat şoklarının genel fiyatlama davranışlarına tesirini hafifletecek adımlar atabileceğini tabir eden Doç. Aksoy, “TCMB, bugün verdiği kararlar ve yaptığı açıklamalarla, bu yönlendirmeyi yapacağını ilan ediyor. Hasebiyle bugün alınan kararların ve verilen bildirilerin yerinde ve yanlışsız olduğunu düşünüyorum” formunda konuşuyor.

“Hükümet ve TCMB uyum içinde olmalı”

Raporda son periyotta tüketim malı ithalatındaki yavaşlamaya dikkat çekildiğini, bu durumun talep şartlarının soğumaya başlaması açısından kıymetli bir bilgi olduğunu kaydeden Aksoy, şunları söylüyor:

“Burada kıymetli olan artık TCMB’nin para siyasetleriyle hükümetin maliye siyasetlerinin eşgüdümlü halde ilerlemesi. Bir taraftan Merkez Bankası ekonomiyi soğutmaya çalışırken, öteki tarafta maliye siyaseti talebi arttırdığı vakit burada bir enflasyonist baskı oluşuyor. Şu anda Merkez Bankası ve hükümet ortasında, Merkez’in siyasetlerinin tartıda olduğu bir uyum gözüküyor. Enflasyon konusunda sonuç alabilmek için bu biçimde de devam etmesi gerekiyor.”

Petrol fiyatlarında artış yüzde 70’i geçti

Merkez Bankası’nın 28 Şubat’ta ABD ile İsrail’in İran’a atağıyla başlayan savaş öncesinde açıkladığı yılın birinci enflasyon raporunda, petrol fiyatlarının 2026 boyunca zayıf bir görünüm sergileyeceği öngörülmüştü.

TCMB, bu doğrultuda ham petrol fiyatlarının 2026 yılında ortalama 60,9 dolar ve 2027 yılında ise ortalama 56 dolar bedel alacağı varsayımında bulunmuştu. Lakin Hürmüz Boğazı’nın kapatılması sonrasında yaşanan gelişmeler ile birlikte ham petrol fiyatları 120 dolar düzeylerine kadar çıktı.

IEA: Fiyatlar daha da yükselebilir

Petrol fiyatları son günlerde 105 dolar düzeyinde seyrediyor. Bu da 28 Şubat’tan bugüne petrol fiyatlarındaki artışın yüzde 70’i aştığı manasına geliyor. Savaşın sürmesi halinde fiyatların 150 dolara kadar çıkabileceği kestirim ediliyor.

TMCB de bu süreçte 2026 ortalama petrol fiyatı varsayımını 60,9 dolardan 89,4 dolara, 2027 iddiasını de 56 dolardan 75,4 dolara yükseltti. Memleketler arası Güç Ajansı’nın (IEA) dün yayımladığı aylık raporunda da petrol tedariğinde yaşanan düşüncelerin sürmesi nedeniyle dünya genelinde petrol rezervlerinin süratle azaldığına işaret edildi. Raporda, gelecekte güç fiyatlarında artış olabileceği ikazında bulunuldu.

Caner Özdurak: Kamu harcamaları kritik

DW Türkçe’ye konuşan Marbaş Menkul Kıymetler Başekonomisti Doç. Dr. Caner Özdurak, petrol fiyatlarının tüm dünyada İran savaşı öncesine nazaran kestirim edilemez ölçüde arttığına işaret ediyor.

Petrol fiyatlarının başka emtialara nazaran çok daha dalgalı ve yüksek iniş çıkışların olduğu bir alan olduğunu belirten Özdurak, “Petrol fiyatı öngörülebilmesi kolay bir alan değil. Bu yüzden enflasyon üzerindeki tesirini de tam olarak hesap edebilmek zor” diyor. Bu nedenle TCMB’nin yıl sonuna ait enflasyon gaye ve iddialarında yaptığı değişikliğin kıymetli olduğunu vurgulayan Özdurak, “Merkez Bankası gerçek bir vakitte, gerçek bir adım attı” diyor.

Bundan sonraki süreçte TCMB siyasetlerinin işe yaraması için hükümetin de devreye girmesi gerektiğini vurgulayan Özdurak, şu değerlendirmeleri yapıyor:

“Fiyatların süratli bir yükseliş trendine girmemesi için kamu harcamalarının da devreye girmesi lazım. Ancak oradaki temel sorun şu: Tahsis hakikat yapılıyor. Türkiye’deki enflasyon büyük kentlerde diğer, küçük kentlerde diğer hissediliyor. Bunun algısı da farklı oluyor. Yarın bir gün seçim sürecine girilirse ne olacak? Bunu bilemiyoruz. Enflasyonla uğraş programı haziranda 3 yılı dolduracak. Merkez Bankası daima rolünü oynarken açıkçası maliye tarafının, kaynak tahsis tarafının tam olarak üzerine düşeni yapmadığını ya da aktif bir formda yapamadığını düşünüyorum.”

Faiz artışı olacak mı?

Öte yandan bölgesel ve global belirsizliklerin devam ettiği bu periyotta, TCMB’nin 11 Haziran’da gerçekleştirilecek Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında bir faiz artırımı yapıp yapmayacağı da merak konusu. Ocak ayında yüzde 38’den yüzde 37’ye indirilen siyaset faizi, o günden beri sabit tutuluyor.

İran savaşının yarattığı tüm şoklara karşın TCMB’nin Haziran ayında faiz artırımına gitmesinin çok düşük bir mümkünlük olduğunu lisana getiren Doç. Aksoy, “Merkez Bankası’nın faizi artıracağını düşünmüyorum. Sıkı para siyasetine devam edecek. Bu mevcut sıkı duruş bence sene sonuna kadar, tahminen bir buçuk sene daha devam edecek. Siyaset faizi değişmeyecek ancak tahminen likidite araçlarıyla efektif faizleri yüksek tutacak” diye konuşuyor.

Doç. Özdurak da faiz artışı olmayacağı görüşünde. Faizin değişip değişmeyeceğine karar verebilmek için mayıs enflasyonunu beklemek gerektiğini söz eden Caner Özdurak, “Son devirde ülke genelinde yağışlar düzgün gitti. Bu da besin fiyatlarına olumlu yansıyacaktır. Hasebiyle haziranda bir faiz artışına gidilmez, faiz sabit tutulmaya devam eder diye düşünüyorum” biçiminde konuşuyor.